Hamshahri corpus document

DOC ID : H-780114-44248S8

Date of Document: 1999-04-03

ارسباران زيبا و سحرانگيز، جلوه گاه شكوه طبيعت * ارسباران محل انحصاري رويش گونه هاي نادر گياهان و يگانه زيستگاه يكي از كميابترين پرندگان است اشاره: به هر قسمت از گستره سرزمين پهناور و كهن ايران زمين گذر كنيم، به جلوه هاي بديعي از طبيعت و آثار ماندگار از گذشتگان برمي خوريم كه بسياري از آنها هنوز هم ناشناخته است. معرفي اين آثار گامي است در جهت آشنايي هموطنان با ديدنيهاي شگفت انگيز طبيعت ايران و آثار تاريخي اين مرز و بوم. مطلب ذيل گزارشي است از سياوش مددي در اين زمينه كه از ديد خوانندگان مي گذرد. گروه شهرستانها: منطقه ارسباران (قره داغ ) در شمال غربي آذربايجان شرقي مشتمل بر دو شهرستان اهر و كليبر است. اين منطقه در گذشته نام هاي گوناگوني داشته و بعدها به نام قره داغ مشهور شد و از سال 1338 به ارسباران تغييرنام يافت. رود ارس منطقه ارسباران را از سرزمين قره باغ كه در حال حاضر منطقه مورد منازعه ميان جمهوري آذربايجان و ارمنستان است، جدا مي كند. كوههاي صعبالعبور و سر به آسمان كشيده ارسباران موجب شده است كه اين منطقه، سالهاي متمادي بافت طبيعي خود را حفظ كرده و چهره استوارش از گزند حوادث روزگار مصون بماند. ارسباران به خاطر وجود كوههاي سرسبز، جنگل هاي زيبا، مراتع غني و رودهاي پرآبش، از زيبايي دل انگيزي برخوردار است و مي توان گفت ارسباران كانون تجمع زيبايي شكوه وعظمت طبيعت، قدمت تاريخي، تنوع گونه هاي گياهي و جانوري است. جنگل هاي ارسباران با 130 هزار هكتار وسعت كه از شهرت جهاني برخوردار است، در مناطق كليبر، ميشه پاره، منجوان شرقي و غربي، ديزمار شرقي و كيوان گسترده شده و داراي بيش از 180 گونه درختي و درختچه اي است. بخشي از جنگل هاي اين منطقه كه با وسعت 78 هزار و 560 هكتار در محدوده شهرستان كليبر قرار دارد و در سال 1976 در شمار اندوختگاههاي زيست كره برنامه انسان و كره مسكون (MAB) قرار گرفته، محل انحصاري رويش گونه هاي نادري از گياهان و يگانه زيستگاه يكي از نادرترين پرندگان به نام سياه خروس است. همچنين پناهگاه و جنگل معروف آنزا در شهرستان كليبر با گونه هاي مختلف حيات وحش نيز از سوي اين برنامه وابسته به سازمان ملل به عنوان يكي از مناطق جنگلي ارزشمند جهان معرفي شده است. مراتع ارسباران هم با 67 هزار و 400 هكتار وسعت علاوه بر اين كه رويشگاه گونه هاي متنوع گياهي است، مهمترين منبع تغذيه دام عشاير منطقه محسوب مي شود. پوشش گياهي مراتع ارسباران بسيار متنوع است به طوري كه بيش از 755 گونه آن فقط در منطقه حفاظت شده شناسايي شده است. منطقه ارسباران همچنين از نظر تنوع زيستگاهي بسيار غني است به طوري كه در منطقه حفاظتي حدود 98 گونه پرنده شناسايي شده و حيواناتي نظير خرس قهوه اي، پلنگ، گراز، سياه گوش، كل و بز، شوكا و پرندگاني مثل سياه خروس، كبك دري، كبك چيل، قرقاول و ديگر گونه هاي جانوري در جنگل ها و بيشه زارهاي منطقه زيست مي كنند. معادن: معادن متعددي كه در جاي جاي منطقه ارسباران نهفته است، بيش از پيش ارزش و استعدادها و امكانات بالقوه اين منطقه را نشان معادني مي دهد شامل مس، روي، آلومينيوم، طلا، نقره، اورانيم، نفت، سنگ مرمر، جيوه و گوگرد به وفور در اين ديار وجود دارد. معدن مس سونگون در ورزقان اهر عظيم ترين ذخيره مس كشور است و معدن نفلين، سينيت در كليبر نيز دو نمونه از معادن غني اين منطقه است. ويژگيهاي تاريخي به استناد آثاري كه اخيرا در مناطق سونگون و ليقلان كشف شده، ارسباران مهد تمدن انسانها در دوران پيش از تاريخ بوده و به گواهي آثار بسياري كه از دوره هاي مختلف تاريخي از انسانهاي اوليه و همچنين سنگ نوشته ها در اين سرزمين به يادگار مانده، منطقه اي است كه ريشه در اعماق تاريخ دارد و در زمان هاي دور شاهد جريان زندگي و تحولات تاريخي بوده است. منطقه ارسباران در دوره اورارتوها بسيار مورد توجه بوده و در دوره هاي پس از آن نيز اهميتي خاص داشته است. بناهاي تاريخي و ديدنيهاي ارسباران صرف نظر از طبيعت زيبا و سحرانگيز ارسباران، اين منطقه داراي بناها و آثار تاريخي متعددي است. بناها و آثار به يادگار مانده از دورانهاي پيش در شهرستان اهر عبارتند از: مجموعه تاريخي - فرهنگي آرامگاه - شيخ شهابالدين اهري عارف معروف قرن هفتم هجري، اين بنا محل تدريس شيخ شهابالدين اهري بوده كه در سال 1374 به نخستين موزه عرفاني كشور تبديل شده است، بازار اهر، بازار سرپوشيده اي است با طاقهاي آجري و راسته هاي زيبا و ديدني منسوب به دوره قاجار، مسجد جامع اهر با طاقهاي آجري و ستونهاي عريض و استوار يادگاري از دوره هاي سلجوقيان و اتابكان آذربايجان است، كاروانسراي شاه عباس در مسير جاده اهر - تبريز، قلعه نوروز در كنار جاده اهر - مشكين شهر مقبره، شيخ عماد آرامگاه عارف قرن هفتم شيخ عمادالدين در مسجد شيخ عماد اهر قلعه، كلهر از آثار دوره صفويه در 20 كيلومتري اهر قلعه چوشون از آثار دوره حكومت اورارتوها در روستاي جوشون ورزقان، كتيبه اورارتويي به خط ميخي اورارتويي متعلق به 800 سال پيش از ميلاد در روستاي سقندل بخش اوزقان قلعه، پشتو متعلق به دوره اورارتوها در ارتفاعات روستاي پشتو مسجد، جامع خاروانا منسوب به سده هاي ششم و هفتم در مركز بخش خاروانا آنچه از بناهاي تاريخي در شهرستان كليبر بر جاي مانده مشتمل است بر: قلعه بابك: اين بنا كه به نام هاي جاويدان، جمهور، دژبند و قيز قالاسي نيز خوانده مي شود، از آثار مهم تاريخي و زيباي اين منطقه و نگين درخشاني از قدمت حيات اجتماعي ارسباران قلعه است بابك در 5 كيلومتري كليبر بر فراز كوهستان زيبا و جنگلي قدبرافراشته و از بابك خرمدين در اواخر قرن دوم هجري بر جاي مانده است، قلعه پيغام (پيام ) در كنار جاده اهر - كليبر با نام محلي يزيد قالاسي بقعه شاه قاسم در 50 كيلومتري كليبر منسوب به برادر امام رضا ( ع ) پل هاي، خداآفرين بر روي رود ارس در 80 كيلومتري شمال كليبر منسوب به دوره كوروش هخامنشي قلعه اوارسين، عمارت نفرمانيانس و ساختمان آينالو از ديگر بناهاي قديمي اين منطقه است. شهرستان كليبر همچنين يك چشمه آبگرم به نام متالليق در كيلومتري 40 كليبر است. توسعه منطقه ارسباران در گرو گسترش همه جانبه فعاليتها اعم از كشاورزي، دامداري، راه اندازي صنايع تبديلي، حمايت از صنايع دستي، توجه به مناطق گردشگري و بناهاي تاريخي، اسكان عشاير، احياي منابع طبيعي و حفاظت از منابع آب و خاك است و در اين ميان، اجراي تصميمات همايش بزرگ توسعه ارسباران كه مهر ماه امسال در شهرستانهاي اهر و كليبر برگزار شد و همچنين تسريع در احداث سد ستارخان اهر و ايجاد منطقه گردشگري در كليبر راه گشا خواهد بود.