Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771216-44119S1

Date of Document: 1999-03-07

قرآن كريم چراغ راه است گفت وگو با مسعود انصاري مترجم قرآن كريم جستارگشايي: اخيرا برگرداني از قرآن كريم توسط آقاي مسعود انصاري، از سوي نشر و پژوهش فرزان روز، به بازار كتاب درآمده است. با توجه به اينكه گروه معارف در شناساندن ترجمه ها و تفسيرهاي قرآني اهتمام ويژه اي داشته، در همين راستا گفت وگويي با مترجم آخرين برگردان قرآن كريم به پارسي انجام داده ايم كه از نظر گرامي تان مي گذرد. گروه معارف * ابتدا از وضعيت كنوني ترجمه قرآن در ايران بگوييد. انصاري: با نام و ياد خداوند بزرگ و سلام و درود بر پيامبر رحمت، محمد مصطفي (ص ) و احترام و ادب به حضور قرآن آشناي ملت مسلمان ايران. در پاسخ به سوءالتان بايد عرض كنم به لطف حق، ترجمه متن مقدس امروزه با تلاش پي گير قرآن پژوهان و مترجمان قرآن كريم از كمند ترجمه هاي تحت اللفظي رها شده و ترجمه آزاد قرين سهوهاي بسيار و عدم دقت را نيز پشت سر نهاده و به حق روز به روز روبه رشد داشته و مترجمان قرآن كريم با بهره گيري از فنون روشمند شده هنر ترجمه و درعين حال با نظر به حساسيتهايي كه ترجمه متن مقدس مي طلبد، توانسته اند به حمد خداوند ترجمه هايي متقن، استوار، قابل قبول و درعين حال به نثري شيوا كه مقبول خوانندگان فاضل افتاده است، پديد آورند كه سعي شان مشكور باد. از آن روي كه قرآن كريم به شيواترين و زيباترين نثر زمان خود و همه زمانها نازل شده، چنانكه محققان قرآني درباره آفرينشهاي هنري قرآن كريم سخنها گفته اند محبوس نگاه داشتن، نثر ترجمه معاني آيات در عبارات دست و پاشكسته ترجمه تحت اللفظي كاري چندان روا نيست، البته قرآن كريم عرصه هنرنمايي هاي ادبي و غيرادبي نمي باشد و بنده بارها براين حقيقت تاكيد گذارده ام و باز به مناسبتي در آن باره به تفصيل سخن خواهم گفت، اما اين بدان معني نيست كه نبايد نثر ترجمه متن مقدس را زيبا نوشت بلكه خلاصه نظر بنده اين است كه در ترجمه قرآن كريم به علت حساسيتي كه دارد نبايد خود را در بند تعقيدات لفظي و معنوي گرفتار ساخت و از هدف اصلي غافل شد. * به نظر شما آيا لازم است كه همچون تفاسير ترجمه هاي متعدد داشته؟ باشيم انصاري: تفاسير گوناگون به اقتضاي نياز امت اسلامي در قرون متمادي پابه عرصه وجود نهاده اند چنانكه اگر مي بينيم كه مدرسه هاي گوناگون تفسيري پديد آمده اند و مفسران به سبك هاي مختلف به تفسير قرآن كريم همت گماشته اند، همگي نشان از آن دارد كه اقتضاي اعصار مختلف بوده است و آنان به مقتضاي حال سخن گفته اند، اگر رويكرد به مباحث ادبي و زباني در دوره اي رواج داشته است، تفاسير ادبي پديد آمده اند و همچنين است داستان تفاسير روايي، درايي، فلسفي، عرفاني، علمي و شايد در نهايت تفاسير با رهيافت حركتي - اجتماعي كه نماينده اصلي آن مرحوم شهيد سيد قطب، رحمه الله، است. همين طور به علت تطوري كه زبان به خود مي بيند در دوره هاي گوناگون به ترجمه هاي مختلف نياز است. زيرا هم ساختار عبارات دچار تطور مي شود و هم تك واژگان از بسامد مي افتند، چنانكه مي بينيد برخي از ترجمه ها از جمله ترجمه نوبت اول مرحوم ميبدي، امروزه جز براي محققان، چندان براي عموم مردم مفيد نيست. * از ترجمه قرآن كريم بايد چه؟ انتظاري داشت انصاري: مسلمانان بايد تعريفي درست، جامع و مانع از ترجمه قرآن كريم در ذهن داشته باشند و با توجه به اين حقيقت است كه انتظار از ترجمه متن مقدس نيز معقول و منطقي خواهدبود، زيرا مترجم قرآن كريم هرگز نمي تواند همه مباحث مربوط به آيات را در ترجمه خويش بگنجاند، در نتيجه از يك ترجمه محض كه بيشتر بيان معاني الفاظ و عبارات است، نمي توان به عنوان مثال همچون فتوا انتظار داشت، چرا كه در قرآن كريم محكم و متشابه، عام و خاص، مفهوم و منطوق، ناسخ و منسوخ، وجوه مختلف مخاطبات و... وجود دارد كه تبيين و تشريح هريك از آنها در مجال ديگري غيراز ترجمه صورت مي گيرد. عبارت قرآني المطلقات يتربصن بانفسهن ثلاثه قروء را درنظر بگيريد، بديهي است كه لفظ مطلقات عام بوده و با قرآن كريم و حديث نبوي تخصيص پذيرفته است، چنانكه ميزان و مدت عده زناني كه از روي پيري، خردسالي و يائسگي حيض نمي شوند و زنان عقد شده غيرمدخول بها با حكم ديگر زنان مشمول حكم عام مطلقات متفاوت است. از اين روي مباحث مربوط به فقه، تفسير، علوم قرآني و.. را نمي توان از ترجمه چشم داشت. ترجمه براي خود گستره اي دارد كه بايد بدان توجه شود. * يك مترجم قرآن كريم در مقايسه با مترجمين ديگر كتابها با چه مشكلاتي؟ روبه روست انصاري: همين كه انسان به اين حقيقت توجه دارد كه مي خواهد متني را ترجمه كند كه سخن پروردگار اوست، طبيعي است كه از هيبت آن به خود بلرزد و در برابر شكوه سخن حق احساس بيم كند، آري چه مقياس ذره را با عين خورشيد. گذشته از اين حساسيتي كه ترجمه متن مقدس مي طلبد مترجم را بسيار در تنگنا قرار مي دهد، بايد تجربه كرد و دانست. دو، سه يا چند اشكال مترجمي را گوشزد كردن كار دشواري نيست. اما ترجمه اي كامل را (نه بدون اشكال ) بلكه كم اشكال پديد آوردن كاري بس دشوار بنده است پس از ترجمه حدود هفت هزار صفحه به جوازهاي مربوط به ترجمه پي بردم اما در نهايت در ترجمه قرآن كريم به اين نتيجه رسيدم كه اين جوازها را در اين عرصه يا هيچ نبايد به كار گرفت و يا برخي از آنها را بايد بسيار با احتياط به خدمت گرفت. از دشوارترين مواردي كه در ترجمه قرآن كريم با آن برخورده ام، گنجاندن معناي صحيح سه ءاذ در ترجمه آيه 40 سوره توبه ترجمه معناي درست الي الارض در عبارت قرآني اثاقلتم الي الارض [توبه ] 38 و عبارت عن نفسه در عبارت و راودته التي هو في بيتها عن نفسه و مواردي از اين قبيل بوده است ولي با الهام از اين بيت حافظ كه مي فرمايد: گرچه منزل بس خطرناك است و مقصد بس بعيد هيچ راهي نيست كان را نيست پايان غم مخور كار اين ترجمه به سرانجام آمد تا چه در نظر آيد. * به نظر شما بهترين ترجمه هاي موجود؟ كدامند انصاري: هر كس نظري دارد، ولي بنده از ميان ترجمه هاي قدما در برابر نهادهاي دقيق و درست و اصيل پارسي ترجمه نوبت نخست مرحوم ميبدي و دربرابر گزيني تك واژگان و نيز رعايت ساختار نحوي، معاني حروف، دقت نظر و نكته بيني، ترجمه مرحوم محدث دهلوي را و از ترجمه هاي متاخرين ترجمه هاي استادان فولادوند و خرمشاهي رابيشتر مي پسندم. * آقاي انصاري يك پرسش مشخصي را مطرح مي كنم، شما نسبت به قرآن كريم چه حسي؟ داريد انصاري: پاسخ به اين پرسش بسيار دشوار است، با الهام از سخن مولانا مي توانم گفت: جان من سهلست جان جانم اوست دردمند و خسته ام درمانم اوست انسان اگر منكر مطلق باشد، آياتي از قرآن كريم براي بيدار ساختن وجدان خفته اش كافي است تا به خود آيد، قرآن كريم دستگير و رهنماست، نور است، چراغ است در پيچ و خم ظلماني كژراهه هاي فلسفه هاي انساني يك بلد مطمئن، بويژه در اين روزگار كه بعضي ها جنگهاي صليبي و صهيوني پيدا و پنهاني را عليه قرآن و اهل قرآن آغاز كرده اند. * اين امكان وجود داشته كه بعضي از آيات قرآن كريم بيشتر مورد توجه و پسند شما بوده؟ است انصاري: هرگز چنين نيست، بنده وقتي قرآن مي خوانم فقط يك چيز را در نظر دارم و آن اينكه مصدر اين كلام ذات مطلق لايتغير الهي است، در نتيجه آيا همه از نگاه من در اوج ارزش است و در ميان آيات و عبارات قرآني هيچ تفاوتي نمي توان قايل شد و هر چه آن مولاي فرموده است، بهترين است. * و سخن؟ آخر برخود لازم مي دانم به مدلول حديث نبوي من لم يشكر الناس لم يشكر الله از مديران و دست اندركاران نشر و پژوهش فرزان روز كه براي به بار نشستن اين طرح از كمترين مساعدت مادي و معنوي دريغ نورزيدند و همچنين از ويراستار مشفق جناب استاد خرمشاهي، خادم هميشه سرافراز قرآن كريم و نيز از جناب استاد هرمز وحيد كه هنرنمايي هايش در چاپ و نشر اين كتاب بركسي پوشيده نيست از جان و دل سپاس بگزارم و از همه آن بزرگواران قدرداني كنم. گفت وگو از: سيد ابوالحسن مختاباد