Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771215-44103S6

Date of Document: 1999-03-06

روانشناسي تندرستي * روانشناسي تندرستي در پي دستيابي به اين هدف است كه شيوه هاي فردي و جتماعي زندگي را به گونه اي دگرگون سازد كه كمترين ميزان خطر بيماري افراد را تهديد كند سلامتي بزرگترين نعمتي است كه فرد مي تواند از آن برخوردار نيروي باشد انساني سالم اساسي ترين سرمايه در فرايند توسعه جامعه است. افراد رنجور به شيوه هاي گوناگوني بر پيكره اقتصادي و اجتماعي جامعه آسيب وارد مي سازند. صرف بودن فرد بيمار در افراد خانواده، نزديكان و آشنايان ايجاد تنش كرده، از كارآيي آنها مي كاهد. درمان بيماران هزينه هاي كلاني را بر اقتصاد افراد، خانواده و جامعه تحميل مي كند و نيروي انساني بزرگي را به خود مشغول مي دارد. از اين رو بيماري نه تنها به عنوان يك معضل شخصي كه در شكل كلي خود يك دشواري غامض اجتماعي و اقتصادي محسوب مي شود. پيوسته تاكيد گرديده كه پيشگيري مقدم بر درمان و مهمتر از آن است. امري كه در بيماري هاي جسماني تاحدي پذيرفته شده و به آن در قالبهاي گوناگون مانند بهداشت فردي، مراقبت بدني، واكسيناسيون و بررسي هاي پزشكي ادواري ( چك آپ ) عمل مي گردد. بسياري از مردم مسواك مي زنند تا دندان هايشان سالم بماند. به مجرد احساس ناراحتي در يكي از اعضاي بدن به پزشك مربوط مراجعه مي كنند، اما از بعد رواني بيماري غافلند. امروزه حكايت جدايي روان و تن به افسانه پيوسته است. سلامتي تن و روان نه دو مفهوم جدا كه دو برداري هستند كه برآيند آنها سلامتي فرد را تعيين مي كند. روانشناسي تندرستي زمينه نسبتا نوپايي است كه به ارائه راهبردهايي جهت پيشگيري از بيماري مي پردازد. روانشناسي تندرستي در پي دستيابي به اين هدف است كه شيوه هاي فردي و اجتماعي زندگي را به گونه اي دگرگون سازد كه كمترين ميزان خطر بيماري، افراد را تهديد كند. راهبردهاي پيشگيري به طور كلي دوگونه اند- 1 راهبردهاي فردي كه هركس با اقدام به آنها از بروز بيماري پيشگيري مي كند. - 2 راهبردهاي اجتماعي كه معطوف به اقدامات سراسري و همه جانبه است كه جامعه بدان وسيله خود و افراد را از ابتلا به بيماري ها مصون نگاه مي دارد. به همان گونه كه توفيق يك فرد در كسب مدارج عالي تحصيلي يا احراز مشاغل مطلوب در وهله نخست مشروط به تلاش خود وي است، به دست آوردن و حفظ سلامتي نيز درواقع توفيق فرد در زمينه اي بسيار مهم و بلكه مهم ترين زمينه زندگي است. عوامل فردي موءثر در تندرستي - 1 وراثت: هر فردي با ساختاري ويژه به دنيا مي آيد. برخي بيماري ها به طور مادرزاد با فرد همراهند. زمينه برخي بيماري ها نيز در افراد وجود دارد. مشاور ژنتيكي راهي است براي شناسايي و پيشگيري بيماري هاي ارثي. از سوي ديگر اگرچه زمينه بيماري ممكن است در فردي وجود داشته باشد، اما شرايطي براي بروز براي مي طلبد مثال بيماري اسكيزوفرني زمينه ارثي دارد. اما هر كس كه اين زمينه را دارد، لزوما به اين بيماري دچار نمي گردد. كه عوامل تجلي سازي مانند نابساماني هاي عاطفي و خانوادگي براي آن لازمند. - 2 جنس: پاره اي از بيماري هاي جسمي و رواني وابسته به جنس هستند. يا دست كم به صورت معني داري در جنس مرد يا زن بيشتر بروز مي كنند. مثل بيماري عروق كرونر قلب كه در مردان بيشتر ديده مي شود. - 3 سن: سنين مختلف الگوهاي متفاوتي از بيماري هاي شايع را نشان مي دهند. مثل شيوع بيشتر بيماري هاي عفوني در سنين كودكي و بيماري هاي قلبي در سنين بالا. - 4 ساختمان بدني: رابطه بين تيپ هاي بدني و بيماري ها تا آن اندازه جذابيت داشته كه چه در يونان باستان و چه در روانپزشكي پيشرفته امروز نظرياتي از طيف ساده تا پيچيده درباره آن تبيين شده است. به نظر مي رسد اندكي رابطه بين برخي بيماري ها و تيپ هاي بدني وجود داشته باشد. - 5 عادات و رسوم: عادات رفتارها يا شيوه هاي فكري هستند كه در اثر عوامل پيچيده اي ويژگي تكرار يافته اند. عادات ممكن است مثبت باشند مانند ورزش مرتب روزانه و يا منفي مانند سيگار كشيدن. در غايت عادات آموختني هستند. اما تغيير آنها تا اندازه اي دشوار به نظر مي رسد. - 6 شيوه زندگي: هر فردي شيوه زندگي خاص خود را داراست كه مي تواند آسيبزا يا مقاوم باشد. بعضي افراد به نظر مي رسد زندگي را مسابقه مي دانند كه اگر نشتابند، از ديگران عقب مانده، مي بازند. چنين افرادي همواره درشتابند. گفتار شتابآلود، غذاخوردن با تعجيل، راه رفتن كه نه بلكه الگويي دويدن كامل از شيوه آسيبپذير. برخي ديگر فكر مي كنند بايد هميشه كامل باشند. كوچكترين نارسايي آنان را يا برمي آشوبد يا خسته و دلزده مي سازد. الگويي ديگر از شيوه زندگي آسيبپذير. روانشناسي تندرستي از چند راهبرد كلي براي تامين سلامت افراد بهره مي گيرد: الف - ايجاد و تقويت عادات و رفتارهاي درست ب: حذف عادات و رفتارهاي نادرست كه سلامت فرد را به خطر مي اندازند. ج: تغيير در شيوه هاي زندگي آسيبزا د: ايجاد بينش نسبت به مسايل بهداشت جسمي و رواني با ارائه اطلاعات نكاتي از تندرستي: - 1 پيش از ازدواج از خدمات مشاوره ژنتيكي بهره گيرد. مشاوره ژنتيكي در پي شناسايي مشكلات ناشي از توارث و پيشگيري از بروز اختلالات و بيماري هاي جسمي و رواني حاصل از توارث است. - 2 بسياري از بيماري ها را مي توان در دوران جنيني شناسايي كرد و اقداماتي براي برطرف كردن يا كاهش اثرات سوء آنها درنظر گرفت. - 3 از دوران كودكي عادات صحيح بهداشتي و رفتاري در كودكان تقويت شوند. - 4 عادات مثبت را در خود به وجود آورده تقويت كنيد. - 5 عادات نادرست و آسيب رساننده را از صحنه زندگي خود حذف كنيد. - 6 زمان ارزشمند است. اما ارزشمندتر از آن بهره گيري درست از زمان است. هر كاري زمان لازم خود را مي طلبد. از شتابزدگي در كارها كه از عوامل استرس زاست، خودداري كنيد. - 7 فشار رواني از مهم ترين عوامل موجده ناراحتي هاي رواني و بيماري هاي جسماني است. مقابله با فشارهاي رواني اجتنابناپذير است. مهم اين است كه شيوه هاي مقابله درست را بدانيم و بتوانيم به كار ببريم. در پي هر رويداد مي توان واكنش هاي هيجاني و آني يا واكنش هاي معقول نشان داد. با انجام بعضي كارهاي ساده كه با تمرين به آنها تسلط مي يابيم، مي توانيم فشارهاي رواني را به حداقل برسانيم. در هنگام عصبانيت مي توان با تنفس عميق و شمردن تا مثلا ده عدد بر اعصاب مسلط شد. و از اقدامات عجولانه و نامناسب جلوگيري كرد. روش هاي مختلفي براي كنترل فرايندهاي زيستي مانند فشارخون، ضربان قلب و سرعت تنفس كه در شرايط استرس زا دچار اختلال مي شوند، وجود دارد. با مراجعه به منابعي كه چنين روش هايي را آموزش مي دهند، مي توان با فشار رواني و حتي دردهاي جسمي مانند سردردها مقابله موءثر نمود. - 8 به سلامتي خود توجه منطقي نشان دهيد. حساسيت و وسواس زياد نسبت به سلامت جسمي و رواني خود مي تواند، بيماري زا باشد. اما بي توجهي به آن نيز مخاطره آميز است. - 9 بعد مهمي از زندگي انسان روابط اجتماعي است. باب روابط خود با ديگران را همواره باز نگاه داريد. توجه داشته باشيد كه لزومي ندارد همه انسان ها در شرايط كاملا ايده آل باشند تا با آنها رابطه برقرار كنيد. با پايين آوردن سطح توقعات خود، با چشم پوشي و گذشت از اشتباهات ديگران مي توانيد ضمن بهره گيري از روابط لذت بخش سلامت عاطفي خود را تامين كنيد. - 10 غذا يكي از مهم ترين فاكتورهاي درماني و پيشگيري است. هر فردي نياز به اندازه مشخص پروتئين، ويتامين و كالري با دارد برقراري رژيم غذايي متناسب با وضعيت سني، جسمي و كاري خود، سلامت خود را تامين كنيد. اسماعيل خوشابي