Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771212-44077S1

Date of Document: 1999-03-03

موسيقي پاپ نه مبدا دارد و نه سرزمين اين موسيقي را جوانان دوره گرد رواج داده اند! اشاره: برگزاري نخستين جشنواره موسيقي پاپ به وسيله بخش خصوصي و با حمايت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به جهت طرح پرسش هايي در اذهان جامعه هنري از زواياي مختلفي قابل بررسي و تحليل است. مطلب حاضر ضمن ريشه يابي مفهومي هنر پاپ به طور اعم و موسيقي پاپ به طور خاص به مقايسه موسيقي پاپ يا شبه پاپ رايج در سالهاي اخير ايران با نمونه هاي خارجي آن پرداخته است. اين نوشته مي كوشد از منظري انتقادي اين پديده هنري را تعريف و تفسير كند. - 1 پيش از پرداختن به موسيقي پاپ لازم است نگاهي به پيشينه و ويژگيهاي هنر پاپ بيندازيم. در فرهنگ جامع هنر و هنرمندان آكسفورد ( چاپ 1990 ص ) 367 درباره هنر پاپ آورده است كه اين اصطلاح نخستين بار از سوي منتقد انگليسي لارنس آلووي Alloway] [Lawrence در توصيف يك جنبش هنري مدرن مبتني بر تخيل مصرف گرايي وضع شد. هنر پاپ از اواخر دهه 1950 تا اوايل دهه 1970 بطور عمده در امريكا و انگليس به اوج شكوفايي خود رسيد. كتابهاي كميك، آگهي هاي تبليغاتي، بسته بندي و تصاويري از سينما و تلويزيون جملگي بخشي از تصويرنگاري اين جنبش هنري بشمار مي رفتند. از ويژگي هاي مهم هنر پاپ نفي هرگونه تمايز بين ذوق و سليقه خوب و بد بود. هنرمندان پاپ ضمن استفاده از موضوعهاي مشابه معمولا شيوه هاي تجاري و بازاري را به سبك نقاشي گونه هنرمندان ديگر ترجيح مي دادند و اساسا نوعي كار غيرجدي ارائه مي كردند. همچنين هميلتون در تعريف هنر پاپ آن را چنين توصيف مي كند: هنر پاپ، هنري است عاميانه، زودگذر، ناپايدار، قابل مصرف، كم هزينه، توليد انبوه، جوان، با گوشه و كنايه، طعنه آميز، بعضا تند، زننده و نيش دار، عريان، گول زننده، جادويي، فريبنده و حرفه اقتصادي عظيم. بديهي است اين تعاريف و توصيفات را مفسران و منتقدان غربي از هنر پاپ ارائه داده اند و به جهت گويايي آن بي نياز از هرگونه توضيح است. - 2 حال ببينيم در خصوص موسيقي پاپ و ويژگيهاي آن در دايرتالمعارف ها و فرهنگ هاي غربي چه آمده است. دايرتالمعارف مصور آكسفورد (چاپ 1992 ص ) 357 درباره شكل گيري اين موسيقي كه درنتيجه تحولات اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي غرب ظهور كرده بود، مي نويسد: گرايش به اين نوع موسيقي از امريكا پيدا در شد سال 1843 يك گروه نوازنده سياربراي نخستين بار از اروپا ديدار كردند كه استقبال مردم اروپا از آنان به زودي بر اهميت و توجه مردم به كار آنها افزود. تقليل موسيقي به ساده ترين عناصر براي جذب مخاطب بيشتر از مهمترين خصوصيات آهنگسازان موسيقي پاپ به شمار ابزار مي رفت و تمهيداتي تازه همچون راديو، گراموفون و سينماي ناطق و نيز ابزارهاي جديد صوتي موجب تغيير و تحولات بسياري در اين نوع موسيقي در قرن بيستم شد. بنابراين راديو اولين و مهمترين اشاعه دهنده موسيقي پاپ در ميان مردم عادي بود و رفته رفته ذائقه صوتي مردم تحت تاثير اين نوع موسيقي شكل تازه اي به خود گرفت. گسترش اين نوع موسيقي موجب پيدايش اشكال ديگري در موسيقي پاپ شد كه مهمترين آن موسيقي راك (Rock) اين بود نوع موسيقي اساسا با فرهنگ تخديري (فرهنگ مواد مخدر ) و اعتراض اجتماعي همراه بود و كم كم به (دهه ) 1970 وجه غالب موسيقي غربي تبديل شد. در اواسط دهه 1970 عناصر (soul Pop) و موسيقي بسيار ريتميك وحشت ( Funk) سبب ظهور موسيقي ديسكو شدند. در صفحه 358 دايرتالمعارف هنر آكسفورد زيرتصويرمدوناچنين نوشته شده است، هنرمندان موسيقي پاپ غالبا خالق يا منعكس كننده مدها و سبك هاي متحول و دائما در حال تغيير هستند. - 3 آنچه روشن است اينكه در اين نوع موسيقي صداي خواننده بر صداي سازها، صداهاي بسيار بلند بر صداهاي آهسته چيره مي شوند و به نوعي آوازخواني را به عربده كشي تبديل مي كند. به عبارت ديگر اين نوع موسيقي عاطفي نيست بلكه وجدآور وجه است لحظه اي و خارج از زمان براي همين، اين، نوع موسيقي مصرفي است و تاريخ مصرف آن هم در چند ماه تمام مي شود. هر چند اين نوع موسيقي محيط زيست صوتي هر روزه مان را در خود غرق كرده است و به قول ميلان كوندرا، رمان نويس مشهور چك اين موسيقي درست در لحظه اي دنيا را قبضه كرد كه قرن بيستم داشت با نفرت تاريخ خود را استفراغ مي كرد. - 4 حال ببينيم كه گردانندگان نخستين جشنواره موسيقي پاپ در ايران چه تعريف و تفسيري براي اين نوع موسيقي ارائه داده اند: مسعود كيميايي، دبير هيات داوران اين جشنواره در اظهارنظري قابل تامل معتقد است: اين نوع موسيقي بدون مبدا و سرزمين است و مي افزايد: موسيقي پاپ برخاسته از جوانان دوره گرد است و هيچ كشوري نمي تواند آن را به خود ربط دهد و خود را پايگاه اصلي ابداع موسيقي پاپ قلمداد كند. همچنين اين كارگردان سينماي ايران درباره حضور خود در هيات داوران اين جشنواره گفت: بحث موسيقي داني با مسئله موسيقي شناسي و شناخت اجزاء آن تفاوت كلي دارد و نظارت و قضاوت به كار موسيقي دانان در يك اتاق دربسته و در يك جمع با عقايد و نظرات مختلف مستلزم اطلاعات دقيق و نگاه عميق است. به هر حال آنچه روشن است اين كه تعريف و تفسيرهاي كيميايي از موسيقي پاپ و خاستگاه آن در هيچ فرهنگ معتبر هنري و موسيقي جهان نيامده است و نشانگر اطلاعات غيركارشناسانه او از اين حوزه است. همچنين خشايار اعتمادي، خواننده پاپ درباره موسيقي پاپ چنين اظهارنظر كرده است: اين موسيقي دقيقا ايراني است و اگر اين موسيقي در خارج از كشور اجرا مي شود و به گونه اي ديگر شكل خود را از دست مي دهد به اين دليل است كه در آنجا نشات گرفته از جو حاكم بر جامعه غرب و فرهنگ آن جامعه است و اجراكننده آن نيز به دليل دور بودن از هويت جوان ايراني و خواسته او نمي تواند مانوس او بوده و با او ارتباط برقرار كند. اما اين موسيقي كه در اينجا تحت عنوان موسيقي پاپ اجرا مي شود، حال و روز ايران اسلامي را دارد و مقايسه آن با موسيقي وارداتي اصلا صحيح نيست. او همچنين درباره تاثيرات فرهنگي اين نوع موسيقي گفت: در صورتي كه ما بتوانيم توليدات خود را بدين شكل بالا ببريم مطمئنا سنگر غربو مهاجمين فرهنگ فروخواهد ريخت. و درباره كار خود در اين جشنواره نيز گفت: برنامه خود را با نام علي (ع ) آغاز و با نام مهدي موعود (عج ) به پايان خواهيم برد. به هر حال آنچه روشن است و از تعاريف معتبر دايرتالمعارف هاي هنري نيز برمي آيد خاستگاه موسيقي پاپ نه تنها شرق عالم و طبعا ايران زمين نبوده است بلكه اساسا برآمده نيازها و تحولات اجتماعي و فرهنگي غرب به خصوص امريكا و انگليس بوده است. به همين دليل اين سئوال جاي طرح دارد كه به راستي چه ضرورتي وجود دارد براي اين نوع موسيقي كه حتي پاپ هم نيست و شبه پاپ است جشنواره اي ترتيب داده شود و از نام متبرك ائمه اطهار مدد بگيريم و آسمان و ريسمان را به هم ببافيم تا كار خود را توجيه كنيم. البته اقشار مختلف جامعه سليقه هاي خود را دارند و هر قشر نيز موسيقي مورد پسند خود را طلب مي كند، اما استفاده از عنوانهاي جعلي و نامربوط همچون مردمي و حتي پاپ چه دليلي دارد. آيا تنها دليلش كسب منافع اقتصادي از اين رهگذر نيست. - 5 با مردم صادق باشيم كسي مخالف حضور اين نوع موسيقي نيست، كمااينكه اين نوع موسيقي طرفداران خاص خود را دارد و با سرمايه گذاري صدا و سيما در توليد موسيقي شبه پاپ و نظاير آن و با بازگشت سريع سرمايه اندك صرف شده براي توليد اين گونه كارها، شايد نيازي به حمايت و توجه رسمي و دولتي وجود ولي ندارد اطلاق نام مردمي به معني آن است كه ساير موسيقي هاي موجود در ايران كه برآمده از روح ايراني و داراي سابقه چندين هزار ساله در فرهنگ اين آب و خاك است غيرمردمي است. به هر حال اين قصور بيش از هركس متوجه مسئولين موسيقي كشور به ويژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است كه اجازه انجام چنين اقداماتي را مي دهند كه نه تنها تحريف تاريخي و هنري است بلكه منجربه گسست هنري جامعه ايران خواهد شد. خلاصه آنكه موسيقي پاپ داراي تعريف و خاستگاه كاملا روشن است اگر مي خواهيم از آن تقليد كنيم پس شكل درست و صحيح آن را ارائه دهيم. اگر مي خواهيم از نوعي موسيقي عامه پسند براي كسب سود اقتصادي اش استفاده كنيم پس به مردم دروغ نگوييم و از عناوين جعلي استفاده نكنيم. سيد مجيد ميرمنتهايي