Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771210-44053S1

Date of Document: 1999-03-01

دوباره كاري ها در بازار كتاب مشكل اين است كه از كار همديگر خبر نداريم! * آيا بهتر نيست بانك اطلاعاتي موءلفان، مترجمان و ناشران را تاسيس كنيم اگرچه طي يكي دوسال اخير، انتشار كتاب در كشور رشد چشمگيري يافته، اما به دليل آنكه هرماه قسمتي از كتابهاي منتشره را متون كهن و كتابهاي تجديد چاپ شده تشكيل مي دهد، هنوز تعداد عناويني كه منتشر مي شود، با نياز جامعه هماهنگي ندارد و در بسياري از زمينه ها خلا زيادي به چشم مي خورد. با اين حال، گاه پيش مي آيد كه به طور همزمان، يا گاه در فاصله اي نزديك به هم، كتابهايي واحد، با ترجمه هايي متفاوت، توسط ناشران مختلف به بازار كتاب عرضه مي شود. بهمن رازاني، مترجم كتابهايي چون دزد و سگ ها، وضو در خون، خورجين شيخ بهايي و... عقيده دارد: در جامعه اي كه وضعيت طبع و نشر كتاب حالتي مطلوب داشته باشد، هيچ مانعي ندارد كه يك كتاب، توسط چندين نفر ترجمه شود و حداقل حسن اين كار، آن است كه خوانندگان مي توانند ترجمه برتر را انتخاب كنند. به اضافه اينكه به دليل پيشرفت هاي زبان و از آنجا كه واژگان نيز مثل آدم ها عمري دارند و مرتب واژگاني مي ميرند و لغات جديدي وارد زبان مي شود، بي مناسبت نيست هرچند سال يكبار برخي كتابهاي ارزشمند تجديد ترجمه شود يا توسط مترجمان اوليه اش مورد ويرايش قرار گيرد تا زباني نزديك به زبان معاصر پيدا كند. وي به عنوان شاهد نظريه اش گفت: به طور مثال، اگر چه بينوايان ويكتورهوگو، توسط حسينقلي مستعان ترجمه شده و ترجمه وي تاكنون به عنوان بهترين ترجمه از اين كتاب به حساب آمده، اما چون كاربرگردان كتاب سال ها پيش و با ظرفيت هاي آن زمان زبان فارسي نوشته شده، بي مناسبت نيست اگر كسي آن را دوباره، به اقتضاي ويژگي هاي فعلي زبان و نثر و نوشتار فارسي ترجمه كند. با اين حال، به دليل آنكه هنوز در زمينه نشر كتاب با نوعي فقر دست به گريبان هستيم و به دليل محدوديت امكانات هرساله كتابهاي متعددي مجال چاپ پيدا نمي كند، صرف كردن امكانات براي چاپ كتابي كه قبلا ترجمه شده و انتشار هم يافته، منطقي به نظر نمي رسد. * از همديگر خبر نداريم امير حسين زادگان مدير، انتشارات ققنوس، در پاسخ به اين پرسش كه چرا گاهي يك كتاب با دو يا چند ترجمه به بازار عرضه مي شود، بي اطلاع بودن ناشران از فعاليت هاي همديگر را يكي از دلايل اين موضوع عنوان كرد و گفت: در ايران به دليل آنكه به طور متعارف خود مترجمان تصميم به ترجمه كتاب مي گيرند و بعد از اتمام ترجمه شان، آن را براي چاپ به ناشران پيشنهاد مي دهند، و مجال هماهنگ ساختن خود با مترجمان ديگر، يا ناشراني را كه ممكن است ترجمه همان كتاب را به كسي سفارش داده باشند، ندارند فراوان اتفاق مي افتد كه دو مترجم به طور همزمان كتابي را ترجمه مي كنند. وي افزود: به طور مثال، چندي پيش، انتشارات ققنوس، قصد انتشار كتاب قدرت اسطوره، با ترجمه بناپور را داشت كه چون اين كتاب توسط ناشر ديگري منتشر شد، با وجودي كه حروف چيني كتاب نيز به پايان رسيده بود، مصلحت در آن ديده شد كه از چاپ كتاب صرفنظر شود. اما گاهي به دليل آنكه ممكن است بعد از به پايان رسيدن چاپ يك كتاب، توسط يك ناشر، ناشر ديگري آن را منتشر سازد، چنين امكاني وجود ندارد و در نتيجه دو كتاب، همزمان يا با فاصله اي اندك به بازار عرضه مي شود. وي افزود: اخيرا انتشارات ققنوس چاپ كتابي از اورهان پاموك را به پايان رسانده، اما قبل از اينكه كتاب صحافي شود، ناشر ديگري، همان كتاب را با عنوان دژ سفيد منتشر ساخت و چون شرايط اجازه نمي داد كه از عرضه كتاب به بازار صرفنظر شود، تنها كاري كه توانستيم انجام دهيم، اين بود كه كتاب را با عنوان قلعه سفيد منتشر سازيم. * چه بايد؟ كرد بهمن رازاني كه خود نيز چندبار با اين مشكل روبه رو شده و حتي به ناچار از چاپ جلد چهارم كتاب خلفاء و محمد (ص ) تاليف عمر ابونصر خودداري كند، اظهار داشت: وقتي چنين مشكلي پيش مي آيد و ناشر از چاپ كتاب خودداري مي كند، ضرر اصلي متوجه مترجمي مي شود كه مدتي طولاني از وقت خود را صرف ترجمه آن كتاب كرده است. وي با اظهار اينكه براي پيشگيري از تضييع حقوق ناشران و مترجمان بايد ترتيباتي اتخاذ شود كه مترجمان و ناشران در جريان فعاليت هاي همديگر قرار بگيرند، گفت: يكي از بهترين راهكارها براي حل اين مشكل، تاسيس يك بانك اطلاعاتي است. به اين معنا كه در وزارت ارشاد يا اتحاديه ناشران و كتابفروشان دفتري داير شود و هركدام از ناشرين يا مترجمان كه قصد ترجمه و انتشار كتابي را دارند، مشخصات كتاب مورد نظرشان را به آن دفتر اعلام كنند و سپس، مراحل پيشرفت كارشان را نيز به آن دفتر گزارش دهند. به اين ترتيب، وقتي ناشر يا مترجم ديگري، در مورد كتاب مورد نظرش استعلام كند، به وي گفته خواهد شد كه آن كتاب قبلا توسط كس ديگري جهت ترجمه در نظر گرفته شده يا نشده و اگر در حال ترجمه است، چه وضعيتي دارد. مثلا در حال حروف چيني است، حروف چيني آن به پايان رسيده، زير چاپ است و... اما حسين زادگان چنين راهكاري را نيز راه حل مشكل نمي داند و عقيده دارد با توجه به اينكه كار طبع و نشر كتاب نوعي فعاليت اقتصادي است و در آن هم مثل همه فعاليت هاي ديگر اصل رقابت حاكم است، هيچ بعيد نيست كه ناشري بعد از اطلاع از اينكه ناشر رقيب در چه وضعيتي قرار دارد، آن كتاب را در زمان كوتاه تري آماده كند و به بازار بفرستد. * راهكار قانوني به گفته يك حقوقدان، تا زماني كه كار تاليف، طبع و نشر كتاب قانونمند نشود و قانون حامي حقوق موءلفان و پديد آورندگان آثار هنري نباشد، هيچ راهكاري در زمينه حفظ حقوق مترجمان و ناشران و پيشگيري از اتلاف منابع مالي و امكانات ثمربخش نيست. وي معتقد است: ضرورت تاسيس بانك اطلاعات موءلفان، مترجمان و ناشران سال هاست كه احساس مي شود و بايد در اسرع وقت قدم هاي اساسي براي تاسيس چنين بانكي برداشته شود. قدم بعدي بايد وضع قوانين جزايي براي تقويت بانك اطلاعاتي، در جهت جلب اعتماد موءلفان، مترجمان و ناشران نسبت به آن باشد. به اعتقاد اين گروه، بعد از تاسيس بانك اطلاعات، بايد قوانيني ناظر بر فعاليت آن باشد كه هر نوع استعلامي كتبا به عمل آيد و چنانچه ناشر يا مترجم مشخصات كتابي را اعلام كند كه قبلا ترجمه اش توسط شخص يا موءسسه ديگري شروع شده باشد، موضوع به استعلام كننده اعلام و تكليف شود كه از ترجمه آن كتاب خودداري به عمل آيد كه در اين صورت، چون هنوز ترجمه اثر شروع نشده، لطمه اي متوجه مترجم يا ناشر نخواهد شد و چنانچه كسي مرتكب تخلف شود و علي رغم استعلام از بانك اطلاعاتي و اطلاع از وضع كتاب مورد استعلام مبادرت به چاپ آن كند، جرايم يا محدوديت هاي قانوني ديگري در موردش اعمال شود. پروانه آبكناري