Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771201-43981S1

Date of Document: 1999-02-20

براي مهارلو 20 سال برابر ميليون 20 سال بود! اين همه شتاب براي نابودي زحمات آب و باد و؟ خاك دكتر آهنگ كوثر گردنه ميان جنگل 100 كيلومتري جنوب خاوري شيراز و ستيغ افراشته آن، از نوادر زمين ساختي نبود است تشكيلات آسماري روي سازند جهرم، كه از پايان ته نشيني مواد تشكيل دهنده آن 5045 ميليون سال مي گذرد دليلي روشن را بر بيرون آمدن سازند جهرم از دريا در آن دوره ارائه مي نمايد; بدين ترتيب، سازند جهرم در ميان جنگل دست كم ميليون 45 سال تحت تاثير عوامل خاكسازي قرارداشته است. نبود سازند ميشان در گردنه مزبور، كه دوران تشكيل آن را به اوايل تا اواسط ميوسن نسبت مي دهند، از ديگر ويژگيهاي اين سرزمين جالب توجه مي باشد; بنابراين رزك در ميان جنگل نزديك به 20 ميليون سال از آب بيرون بوده و خاك تشكيل شده بر روي آن، در صورت دست نخوردگي، بايستي همين سن را داشته باشد. آنچه در سازند رزك زودتر از بقيه سنگها به خاك زراعي تبديل مي گردد آهكرس لايي (marl Sity) است كه به خاطر داشتن رس فراوان (افزون %بر) 40 و فشردگي از تراوايي اندكي برخوردار بوده و عملا نفوذناپذير مي باشد. زمين شناسان از رزك به عنوان پوشش سنگ (rock Cap) ياد مي كنند، چه اين سازند از بيرون رفتن بخارهاي نفت (چنانچه در سنگهاي زير آن وجود داشته باشد ) جلوگيري كرده و نفت به گونه مايع قابل استخراج است. بنابراين، تبديل آهكرسلايي به خاك، به علت سختي نفوذ ريشه گياهان در آن، بسيار كند تحقق مي يابد. خاكي كه از آغاز تشكيل آن حدود 20 ميليون سال مي گذرد تنها 3020 سانتي متر ژرفا داشته و عمق خاك دست نخورده به ندرت از سانتي متر 50 فراتر مي رود. بدين ترتيب و برخلاف آنچه شنيده و خوانده ايم، سرعت تشكيل خاك در ميان جنگل يك سانتيمتر در 100 سال /10 000و سال و /100 000حتي سال نيست چه اگر اين بود دست كم 2 متر خاك زراعي بر روي سازند زرك ديده مي شد. جنگل بنه و بادام وحشي جبهه غربي گردنه ميان جنگل حداقل تا مهر 1335 كه اين جانب از آن جا گذشت پابرجا بود. بريدن درختان براي تهيه هيزم و تبديل به ذغال، بوته كني، جاده سازي و زراعت خاك سطحي بخشي بزرگ از آن جبهه را در معرض هجوم عوامل فرساينده قرار داده و سيل خاك 20 ميليون ساله را در درياچه مهارلو (درياي نمك شيرازيها ) مدفون كرده است. به نظر مي رسد آنچه را طبيعت مهربان طي 20 ميليون سال فراهم آورده بود. انسان نابخرد در مدتي نزديك به 20 سال از حيزانتفاع ساقط كرده است ( ظاهرا بيشتر جنگل تراشي در اوايل دهه 1340 صورت گرفته است ). اين فاجعه ويژه ميان جنگل نبوده و در حوضه چنار راهدار، شمال غربي شيراز، گسترده تر است. نه تنها ويراني ارزشمندترين زمينه زندگي ما را نگران مي سازد، بلكه انباشتگي درياچه مهارلو از اين بستر حيات از زيستن پارگين آلودي براي فرزندان ما خبر مي دهد. ضخامت ته نشستهاي درياچه بين سالهاي 1963 (اوج انفجارهاي هسته اي ) و 1995 (زمان نمونه گيري ) كه با كاربرد روش 137 137 CSسيزيون ) )تعيين گرديده است 8070 سانتي متر يعني بطور ميانگين سرعت رسوبگذاري سالانه 2522 ميلي متر بوده است. بزرگي اين مقدار به ظاهر ناچيز هنگامي ظاهر مي گردد كه بدانيم متوسط ژرفاي درياچه در /138 8سطح كيلومتر مربع تنها 50 سانتي متر (Krinsley 1970 به نقل از Huber) و در پهنه 175 كيلومتر مربع 55 سانتي متر اندازه گيري شده است. بيشترين عمق درياچه در پهنه /اخير 5 متر 1 و احتمالا مربوط ترسالي 1371 مي باشد. چنانچه ميانگين ژرفاي درياچه را 90 سانتي متر در سال فرض 1371 كنيم آبگير مزبور با كمترين نرخ رسوبگيري در سال 42 از رسوب انباشته خواهد شد يعني تا 36 سال ديگر! آيا از اين پس بايستي نيايش كنيم كه باران؟ نبارد! حجم آب ورودي به درياچه مهارلو در سال /410 067 آبي 721371 ميليون متر مكعب گزارش شده است. شايان ذكر است كه تبخير سالانه از طشت در دهكده مهارلو نزديك به 2800 ميلي است كه با فرض /0 70ضريب از سطح آب آزاد به 196 سانتي متر مي رسد بنابر اين تاكنون پهنه درياچه از 257 كيلومتر مربع سطح گزارش شده به وسيله Krinsley فراتر نرفته است. پرسش اين است: هنگامي كه اين آبگير (دريچه اطمينان ) گنجايش پذيرش هرز آب دشت شيراز را نداشت، تكليف؟ چيست سطح سفره آزاد آب شيراز به دليل انتقال سالانه 100 ميليون متر مكعب از خارج از حوضه آبخيز به درون آن به شدت در حال افزايش است. طرحهاي ارائه شده براي زهكشي شهر و انتقال آب آلوده به سروستان نابخردانه و بسيار گران است. بدين ترتيب تجديدنظر در انتقال آب به شيراز و دور ريختن آن به وسيله ساكنان شهر الزامي است، فاجعه اي در انتظار شيراز است; اگر خداي ناخواسته سدكوار نيز بناگردد بسيار زودتر از 36 سال به آن خواهيم رسيد. سه مدرك زير براي آگاهي فزونتر آنها كه احساس مسئوليت مي كنند قابل مطالعه اند: - 1 آبخوان داري: بستري نو براي كاربرد علوم آب خاك و زمين; - 2 ساماندهي آبخوان شيراز; - 3 نامه /3/3 3302شماره /8/76 6مورخ