Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771201-43977S8

Date of Document: 1999-02-20

ملاحظاتي درباره اندازه گيري بهره وري و كارآيي در سالهاي اخير در كشور ما همانند اكثر كشورهاي جهان توجه زيادي به افزايش بهره وري و كارآيي در بنگاههاي توليدي و خدماتي به منظور كاهش هزينه ها و صرفه جويي هاي اصولي معطوف شده است تا جايي كه اندازه گيري بهره وري و كارآيي سازمانهاي دولتي در قانون برنامه دوم توسعه اقتصادي كشور (تبصره ) 35 از جمله ملزومات سازمانها قلمداد شده است. با توجه به ضرورت و اهميت فراوان اين امر، اصلاح و بهبود روش اندازه گيري كارآيي و بهره وري در كشور از جايگاه و اولويت ويژه اي برخوردار است. روش معمول در اندازه گيري بهره وري در كشورمان عمدتا همان روش سنتي است كه زيربناي تئوريك اقتصادي نداشته و در عرف رايج پژوهشهاي علمي اقتصاد نيز روش منسوخي به شمار اين مي رود روش قديمي اندازه گيري بهره وري تاكنون بيشتر بر اساس محاسبه نسبتها و سهم بهره وري هر يك از عوامل توليد در محصول كل به طور مجزا بوده است. اين شاخصها علاوه بر آنكه كاربرد چنداني ندارد، در برخي مواقع نيز گمراه كننده است. به اين ترتيب كه اگر مانند مطالعات قبلي، افزايش بهره وري كار را صرفا منبعث از بهره وري بيشتر نيروي كار بدانيم، از حقيقت بسيار فاصله گرفته ايم زيرا ممكن است علت بنياني ازدياد بهره وري، جايگزيني عوامل توليد و به كار گرفتن سرمايه و ماشين آلات به جاي نيروي كار باشد. اين مطلب از ديد پژوهشگران كشور نيز پنهان نمانده است ولي خاطرنشان شده كه در حال حاضر اندازه گيري بهره وري مجموع عوامل توليد امكان پذير نبوده، سنجش بهره وري مجموع عوامل توليد فوق العاده مشكل است. در پي تعالي و تكامل دانش بشر در علم اقتصاد، مفهوم بهره وري و كارآيي نيز توسعه و تكامل يافته و در دو دهه اخير اندازه گيري آن نيز بر مبناي تئوريهاي اقتصاد، امكان پذير و عملي شده است. در روش جديد، كارآيي به مفهوم تلف نكردن عوامل توليد بوده، از نسبت محصول كل به كل عوامل توليد استنباط مي شود و بهره وري به مفهوم مقايسه كارآيي يك واحد طي دو زمان متفاوت و يامقايسه كارآيي دو واحد نسبت به يكديگر است و به عبارت ديگر، بهره وري مقايسه كارآيي است. در روش اندازه گيري جديد به پرسش هاي عمده زير پاسخ لازم داده مي شود. - كارآيي هر يك از واحدها به چه ميزان؟ است - واحدهاي كارآ و غيركارآ؟ كدامند - تحولات بهره وري در واحدها طي زمان چگونه بوده؟ است - علل كاهش يا افزايش بهره وري در واحدها؟ كدامند - تمهيدات لازم براي افزايش بهره وري و كارآيي در واحدها ؟ چيست در اين راستا، شرح مختصري از مباني نظري اندازه گيري كارآيي و بهره وري، به شرح ذيل ارائه مي شود: چارچوب نظري اندازه گيري كارآيي در سال 1957 توسط فارل ( Farrel) اقتصاددان معروف بيان شد. ولي به سبب مشكلات به كارگيري آن سالها مسكوت بود تا اينكه امكان عملي اندازه گيري آن در سالهاي 1977 (روش اقتصاد سنجي SFA) و (روش 1978 برنامه ريزي خطي DEA) با تلاش اقتصاددانان و متخصصان تحقيق در عمليات فراهم شد. چارچوب نظري اندازه گيري بهره وري بر اساس شاخص مالم كوئيست (Quist MALM) است. اين شاخص ابتدا در سال 1953 در زمينه تئوري مصرف كننده بيان شد و در سال 1982 در چارچوب تابع توليد مطرح گرديد و در سال 1992 روش اخير براي محاسبه بهره وري بر مبناي حداقل نمودن عوامل توليد و مقادير كارآيي حاصل از روش برنامه ريزي خطي ( DEA) ارائه شد. در حال حاضر، به وسيله نرم افزارهاي كامپيوتري جديد نظير محاسبه دقيق و علمي كارآيي و بهره وري بر اساس تئوريهاي اقتصاد در دسترس بوده، راه حلهاي اصولي نيز براي افزايش كارآيي و بهره وري در برخواهد داشت. اميد است اقتصاددانان كشور روش محاسبه علمي و دقيق اندازه گيري كارآيي و بهره وري را در كشور معرفي كنند و موجبات تحول در روند كارآيي سازمانهاي دولتي را فراهم سازند. دكترعلي امامي ميبدي عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي