Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771128-43958S1

Date of Document: 1999-02-17

كالبد شكافي يك طرح متوقف مشهد در انتظار تحول چشم شده; به همدلي دارد گروه شهرستانها: شهر مقدس مشهد به عنوان دومين و به قولي اولين كلان شهرمذهبي جهان است و وجود بارگاه ملكوتي حرم مطهر امام هشتم ( ع ) با ايجاد موقعيت ممتازي براي آن، اين شهر را در زمره شهرهاي زيبا; جذاب و پرجمعيت ايران و جهان قرار داده است. نگاهي گذرا به آمارهاي موجود نشان مي دهد كه جمعيت زايران حرم مطهر همواره بين 2 تا 7 برابر جمعيت شهر يعني نزديك به 12 ميليون نفر بوده است. روند رشد جمعيت زايران همواره روبه افزايش بوده است و پيش بيني مي شود تا پايان سال 1400 هجري شمسي تعداد زايران بارگاه حضرت رضا ( ع ) سالانه به حدود 30 ميليون نفر بالغ اين شود امر با توجه به ميانگين مدت توقف زايران در شهر مشهد، نيازهاي خدماتي نزديك به يكصد ميليون روز، زاير و مسافر را شامل از مي شود سوي ديگر جاذبه هاي همجواري با اين بارگاه منور، خانواده هاي متعددي را بر آن داشته است كه در اين شهر سكونت يابند و اكنون شهر مشهد دومين شهر ايران و در شمار شهرهاي بزرگ جهان محسوب مي شود. از آنجا كه شكل گيري شهر برمبناي مركزيت حرم مطهر صورت گرفته است و علاوه بر آن داراي قدمتي زياد مي باشد، بافتهاي اطراف حرم مطهر نيز داراي ساختار شهري قديمي با كوچه هاي تنگ و پيچ درپيچ و كالبدي نامناسب و همچنين فاقد تاسيسات زيربنايي صحيح بوده و سيماي ناهنجاري را به خود گرفته است و از اين رو امكان ارايه خدمات شهري مناسب در اين محدوده وجود ندارد. گذشت زمان موجب گشته است كه به مرور، مركزيت شهر از اين نقطه فراتر رفته و اكنون محدوده هاي اطراف حرم مطهر، بافتي كاملا مغاير با ساير نقاط شهري داشته باشد، بافتي كه هيچگونه تناسبي با شان و منزلت جهاني بارگاه امام هشتم ( ع ) ندارد. طرح نوسازي و بازسازي مركز شهر مشهد با هدف تجهيز هسته اصلي مركز شهر مشهد، بافت قديمي و به منظور پاسخگويي به نيازهاي ميليونها زاير و مسافر، برقراري تعادل ميان ارزشهاي بي بديل مجموعه حرم مطهر با نظام هاي شهري اطراف آن در دستور كار شركت مسكن سازان خراسان با مشاركت وزارت مسكن و شهرسازي، آستان قدس رضوي و شهرداري مشهد تاسيس شده قرار گرفته است. با توجه به جايگاه مهم شهر مذهبي - فرهنگي مشهد به عنوان يكي از بزرگترين شهرهاي زيارتي و گردشگري جهان، تحولات سالهاي اخير در آسياي ميانه و جهان اسلام، مداخله در هاله هاي اطراف حرم مطهر را به مثابه يكي از قطبهاي شهري جهان اسلام و تشييع ضروري ساخته است. حوزه شهري محدوده موردنظر، مركز ثقل فعاليتهاي بازرگاني و تجاري استان خراسان و مشهد است، وسعت كل اين محدوده هكتار 337 است كه 75 هكتار آن مربوط به طرح توسعه اماكن مرتبط با حرم مطهر و آستان قدس رضوي مي باشد. مجموعه حرم مطهر در هسته اوليه شهر قرار دارد و به تبع آن، محلات اطراف حرم نيز از قديمي ترين محلات مشهد هستند. بدين سبب مي توان مناسبات و الگوي سنتي معيشتي را عمدتا در اين محلات و اطراف حرم مطهر مشاهده كرد. بديهي است كه وضعيت موجود با مرتبت جهاني حرم مطهر، اختلاف فاحشي دارد، در نتيجه نوسازي و بازسازي اين مركز تاريخي بايد با توجه به كاربري هاي مذهبي، فرهنگي، تاريخي و اجتماعي آن، در مقياس محله اي، ناحيه اي، مركز شهري، كشوري و بين المللي، مطالعه و بررسي شود. براساس اسناد و مدارك ارايه شده، اهداف كلي و مباني تهيه طرح نوسازي و بازسازي مركز شهر مشهد عبارتنداز: برجسته نمودن نقش و اهميت فرهنگي - مذهبي حرم مطهر به عنوان قطب فرهنگي جهان اسلام، ايجاد امكانات بيشتر براي تامين نيازهاي زايران و مجاوران حرم مطهر حضرت رضا (ع ) برقراري، ارتباط سازمان يافته بين مجموعه زيارتي و بافت شهري مشهد، ايجاد يك مجموعه شهري در تعادل فضايي با مجموعه حرم مطهر به گونه اي كه داراي ارزشهاي ممتاز طراحي شهري باشد، ايجاد فضا و سيماي شهري مطلوب و جذاب، سازماندهي و ساماندهي جديد حوزه شهري موردنظر به منظور تامين نيازهاي خدماتي و رفاهي زايران و مجاوران و تاكيد بر اهميت و ارزش بي بديل مجموعه زيارتي حرم مطهر در نظام شهري مشهد. عليرغم تصويب اجراي اين طرح در اوايل سال 74 و انتخاب شركت مجري اين طرح عظيم و ملي و با وجود تاكيد مسئولان اجرايي كشور كه بارها بر آغاز هر چه سريع تر نوسازي و بازسازي بافت فرسوده مركز شهر مشهد اصرار مي ورزيدند، اكنون دچار وقفه شده است. همچنين به منظور تسريع در روند آغاز به كار اين طرح و تامين بخشي از هزينه هاي اجرايي آن وبا موافقت سازمان برنامه و بودجه و بانك مركزي و با هدف مشاركت مردم كشور در اجراي اين طرح ملي به عنوان بزرگترين طرح عمران شهري كشور در چند نوبت سهام و اوراق مشاركت عرضه و از سوي مردم خريداري شد كه با ركود عملي طرح در 2 سال گذشته و ابهامات موجود در علل تاخير كارهاي نوسازي و بازسازي مركز شهر پرسشهاي مشهد، مردم وسهامداران ازمجريان و مسئولان هر روز بيشتر از پيش مطرح مي شود. مهندس ديشيدي، مديرعامل سازمان عمران و توسعه حريم حرم مطهر و مجري طرح مي گويد: طرحي كه ما در حال اجراي آن هستيم طبعا مسايلي را به اطراف و حاشيه خود ديكته مي كند و از يك سري مسايل نيز تاثير مي پذيرد زيرا ما بيشتر به فضاهاي عبادتي، اجتماعي و فرهنگي حريم حرم مطهر توجه داريم و به موارد خريد، اقامت و خوراك زايران و مسافران كمتر خواهيم پرداخت، واضح است كه به هر دو بخش اين موارد نياز است، بنابراين طرح توسعه حريم حرم مطهر و طرح بازسازي و نوسازي مركز شهر مشهد بايد در كنار هم و تنگاتنگ هم اجرا شوند و در غير اين صورت با مشكل جدي روبه رو خواهيم شد. در حقيقت مجموعه هاي زيارتي و مذهبي جهان با بافتهاي اطراف خودشان مثل دو بال كبوتر اجزاء جداناشدني هستند كه مفهوم وجودي هر يك بدون ديگري خدشه دار مي شود. اين دو بخش بايد توازن و هماهنگي داشته باشند وبايد تبعات سياسي و اجتماعي آن را نيز پذيرفت و پذيرش آن نه به خاطر سود وزيان بلكه به خاطر حل نيازهاي زايران و مسافران در يك بافت 300 هكتاري است. اين طرح عليرغم احساس نيازي كه مي شد، در عمل با ركود و يك توقف طولاني مواجه شد كه علت اصلي آن بخاطر اختلاف در تفسير قانون و منابع هزينه هاي اجرايي و درآمدهاي ناشي از اجراي طرح بود. كه به هرحال بايد جواب آيندگان، دولت و نسل بعدي را داد. شهر مشهد به دليل ويژگيهائي كه از آن برخوردار است، متعلق به جهان تشيع و تمام علاقه مندان سفر به اين شهر تاريخي - فرهنگي است واين ويژگي بر حساسيت عدم اجراي طرح مي افزايد. مهندس دهقاني مديرعامل شركت مجري طرح معتقد است كه علت اصلي بروز مشكل در ادامه روند اجرايي طرح، در نوع برداشت كاملا متفاوت است. وي مي گويد: وزارت مسكن و شهرسازي با انگيزه خدمت به زايران بارگاه مطهر حضرت رضا (ع ) اعتقاد راسخي به اجراي اين طرح دارد و تاكنون به انحاء مختلف سرمايه گذاريهاي اساسي در اين طرح انجام داده است و اعتقاد دارد كه تا زماني كه سرمايه گذاري لازم براي تغيير بافت صورت نپذيرد، ساير اشخاص وموءسسات تمايلي براي سرمايه گذاري نخواهند داشت. از سوي ديگر شهرداري مشهد كه به طور طبيعي هزينه هاي ديگري در شهر مشهد دارد ومحلي براي تامين آن پيدا نكرده است، انتظار دارد كه از رهگذر اجراي اين طرح بتواند درآمدهايي تحصيل كند، بنابراين توقف طرح از زماني بوجودآمد كه كلنگ نخستين طرح اجرايي به زمين زده شد و شهرداري به خاطر دريافت عوارض، طرح را متوقف نمود. به نظر مي رسد اظهار نظرهاي مثبت و منفي درباره كاري به عظمت و گستردگي بازسازي بافت مركز شهر مشهد، اجتنابناپذير باشد، گروهي ممكن است بدون اطلاع از چگونگي روشها و سياستها درباره اين طرح مهم و حياتي اظهار نظر كنند، در حالي كه بيان مسائل و مشكلات و ترسيم افق آينده آنها را متقاعد مي كند كه تحول شگرفي در حال وقوع است كه همه شهروندان و مسئولان شهر مشهد براي تحقق آن بايستي همكاري نمايند. مهندس عبدالعلي زاده وزير مسكن و شهرسازي در اين رابطه مي گويد: هنگامي كه مردم درباره طرحي فاقد اطلاعات مورد نياز باشند، درباره آن نيز احساس مسئوليت نمي كنند و اصولا خود را موظف نمي دانند تا در جهت كمك به مسئولان اقدام نمايند، اما اگر احساس كردند آنچه مجريان اين طرح انجام خواهند داد كوشش براي ساخت يك مجموعه هنرمندانه، پرامكانات، وسيع و داراي جاذبه هاي سياحتي، زيارتي در مشهد است، با تمام توان تلاش مي كنند تا در كنار مجريان اين طرح باشند. مجري طرح با اشاره به اينكه در حال حاضر دو ديدگاه متفاوت به طرح نوسازي و بازسازي بافت فرسوده مركز شهر مشهد وجود دارد، مي گويد: نظر اول مبتني بر اين است كه شهرداري مشهد مجري طرح باشد و مسكن سازان، سرمايه گذاري كند و ديدگاه دوم اين است كه در يك بخش از محدوده طرح - يك سوم - مسكن سازان بر اساس طرح مصوب و با اعمال تغييرات لازم با اختيارات كامل بتواند به عنوان مجري و سرمايه گذار طرح، عمل كند و در دو بخش باقي مانده شهرداري مشهد مسئوليت پاسخگويي و اجراي آن را بر عهده داشته باشد. وي درباره نگراني هاي مردم از تاخير اجراي اين طرح با اشاره به نظر مساعد استاندارو شهردار مشهد افزود: طرح تغيير بافت مركزي وفرسوده شهر مشهد يكي از بزرگترين طرحهاي عمراني ايران است كه شايد ديگر تكرار نشود، اين طرح با حمايت سردار سازندگي به عنوان بزرگترين طرح عمران شهري آغاز شد، طرحي كه در حقيقت و به نوعي با تمام مردم كشور ارتباط مستقيمي را برقرار خواهد كرد، پس آستين همت را بالابزنيم كه هنگام تلاش و كار است، تلاش براي سازندگي خانه امروزمان و كار براي ماندگاري و حيات پربار آيندگان. سيدحسين ميربهرسي خبرنگار همشهري در مشهد