Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771128-43950S1

Date of Document: 1999-02-17

ناگه شنوي خبر... به مناسبت درگذشت استاد دكتر محمدتقي مسعوديه، پدر اتنوموزيكولوژي ايران اشاره: دكتر محمدتقي مسعوديه كه از او به عنوان پدر اتنوموزيكولوژي ايران نام مي برند در اواسط بهمن ماه پس از سالها تحقيق، آموزش و كوشش جهت شناسايي انواع مختلف موسيقي ايران به ديار حق شتافت. تلاشهاي اين استاد متواضع و سخت كوش كه حاصل آن در قالب كتابهاي متنوع و مقالات بسيار به چاپ رسيده است، از جايگاه پراهميتي در تاريخ موسيقي ايران برخوردار مطلبي است كه در پي مي آيد با نگاهي به زندگي دكتر مسعوديه، به فعاليت هاي علمي و تحقيقي استاد پرداخته است. گروه ادب و هنر همشهري ضايعه فقدان اين دانشمند و هنرمند را به جامعه دانشگاهي و هنري ايران تسليت مي گويد. استاد دكتر محمدتقي مسعوديه دانشمند، هنرمند و موسيقي شناس برجسته ايران در سال 1306 در مشهد ديده به جهان گشود. وي تحصيلات مقدماتي خود را در دبستان علميه مشهد و دبيرستانهاي شاهرضا و دارالفنون تهران به اتمام رساند و در سال 1329 به اخذ ليسانس حقوق و علوم قضايي از دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران و نيز ديپلم عالي موسيقي از هنرستان عالي موسيقي تهران نائل شد. پس از آن وي براي ادامه تحصيل به فرانسه عزيمت نمود و وارد كنسرواتوار ملي موسيقي پاريس شد. در فرانسه ساز ويلن را به عنوان ساز اصلي خود انتخاب كرد و نزد پروفسور لين تالوئل به فراگيري آن ادامه داد. همچنين كنترپوان را نزد پروفسور نوئل گالان و هارموني را نزد پروفسور ژرژ داندلو آموخت و در فوق 1333سال ليسانس موسيقي خود را از كنسرواتوار ملي موسيقي پاريس دريافت كرد. او سپس با استفاده از بورس تحصيلي اتحاديه بين المللي دانشجويان براي ادامه تحصيل در رشته موسيقي وارد مدرسه موسيقي لايپزيك شد و نزد دو تن از برجسته ترين آهنگسازان معاصر آلمان اوتمار گرستر و يوهانس ويروخ به فراگيري آهنگسازي پرداخت و در سال 1342 به دريافت ديپلم عالي (معادل دكترا ) در اين رشته نائل آمد. پس از آن وي عازم كلن شد و در دانشگاه كلن به تحصيل موزيكولوژي نزد كارل گوستاوفلره و اتنوموزيكولوژي نزد ماريوس شنيدر پرداخت و در سال 1347 موفق به اخذ دكتراي اين رشته گرديد و رساله دكتراي وي تحت عنوان آواز شور: درباره تغيير و تحول ملودي در موسيقي هنري ايران در همان سال در آلمان انتشار يافت. دكتر مسعوديه بلافاصله پس از پايان تحصيلات عالي خود به ايران بازگشت و تا پايان عمر پربار خويش به مدت سي سال در گروه موسيقي دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران به تدريس پرداخت. در واقع وي نخستين كسي بود كه اتنوموزيكولوژي و موسيقي شناسي تطبيقي را به طور گسترده به جامعه علمي و هنري ايران معرفي نمود و به حق مي توان وي را پدر اتنوموزيكولوژي ايران ناميد. دكتر مسعوديه همواره از ماريوس شنيدر به عنوان بزرگترين آموزگار خود در زمينه موسيقي شناسي تطبيقي و اتنوموزيكولوژي ياد مي كرد. ماريوس شنيدر از برجسته ترين موسيقي شناسان معاصر و دستيار و جانشين هورن بوستل در آرشيو فنوگرام برلين بود، كه در طي سالهاي 1955 تا 1968 در دانشگاه كلن به تدريس پرداخت. ايده ها و نظريات شنيدر در سطحي بين المللي مطرح بود و شاگردانش و نسل بعد از وي - كه معمولا از اين حلقه تحت عنوان مكتب كلن ياد مي شود - عميقا تحت تاثير وي بودند. در واقع مكتب كلن شنيدر را بايد ادامه مكتب برلين هورن بوستل دانست، كه دكتر مسعوديه يكي از برجسته ترين دانشمندان اين مكتب در سطح جهان محسوب مي گرديد و بنا به تعبير دوستش دكتر روديگر شوماخر استاد، اتنوموزيكولوژي در دانشگاه كلن آلمان، با درگذشت محمدتقي مسعوديه دانشگاه كلن يكي از برجسته ترين فارغ التحصيلانش، و جهان اتنوموزيكولوژي يكي از بزرگترين دانشمندانش، را از دست داد. بسياري از اتنوموزيكولوگهاي برجسته جهان درگذشت پروفسور دكتر مسعوديه را ضايعه اي بزرگ براي جهان اتنوموزيكولوژي مي دانند. استاد دكتر محمدتقي مسعوديه در اتنوموزيكولوژي و موسيقي شناسي تطبيقي نيز داراي سبكي ويژه بود كه عمدتا مبتني بر آموزه هاي مكتب برلين، و يا به تعبيري مكتب كلن، و نيز جنبه هايي از رهيافت هاي جديد اتنوموزيكولوژي (مكتب امريكا ) بود. وي آوانويسي و تجزيه و تحليل متون موسيقايي را به اوج دقت رساند، به گونه اي كه شيوه خاص او در آوانويسي و تجزيه وتحليل موسيقي هاي غيرغربي شهرتي جهاني دارد. در مكتب برلين موسيقي عمدتا به عنوان يك متن تا حدامكان به طور كامل ثبت مي شود و مورد بررسي و تجزيه و تحليل دقيق قرار مي گيرد، در حاليكه در مكتب امريكا بيشتر به جنبه هاي مردم شناختي و يا به تعبيري بررسي و مطالعه موسيقي در بستر و زمينه فرهنگي - اجتماعي آن پرداخته مي شود. دكتر مسعوديه نيز به دليل سفرهاي تحقيقاتي زيادي كه به بسياري از نقاط جهان داشت، در بررسي فرهنگ هاي موسيقايي داراي بينشي عالمانه و نگرشي عميق بود. حيطه پژوهش هاي استاد گستره اي بسيار وسيع را در برمي گرفت: از مباحث نظري مربوط به موسيقي شناسي تطبيقي و اتنوموزيكولوژي گرفته تا تحليل و بررسي رديف موسيقي سنتي ايران، موسيقي و سازهاي نواحي مختلف ايران، موسيقي مذهبي ايران و جهان اسلام، همچنين بررسي و پژوهش در زمينه فرهنگ هاي موسيقايي غيرغربي به ويژه موسيقي خاورميانه اسلامي، بررسي نسخ خطي مربوط به موسيقي در جهان اسلام و.. به گونه اي كه به جرات مي توان گفت تاكنون دامنه فعاليت هاي هيچ موسيقي شناسي در ايران تا بدين حد وسيع و عميق نبوده است. او همچنين به عنوان استاد مدعو در برخي از دانشگاه هاي معتبر جهان تدريس كرد: وي در زمستان 1978 همراه با دوست و همكار ديرينش پروفسور يوزف كوكرتز در دانشگاه كلن، در تابستان 1985 به عنوان استاد موسيقي شناسي تطبيقي در دانشگاه آزاد برلين، و نيز همراه با پروفسور يورگن السنر در دانشگاه هومبولت برلين به تدريس پرداخت. وي همچنين با استفاده از فرصت مطالعاتي مدتي را نيز در دانشگاه هاي امريكا و چند كشور ديگر به مطالعه و پژوهش گذراند. پروفسور مسعوديه عليرغم درخواست برخي از دانشگاههاي معتبر جهان از وي براي پذيرفتن كرسي تدريس اتنوموزيكولوژي، ترجيح داد كه تا پايان عمر پرافتخارش در ايران باقي بماند و اعتقاد داشت كه براي پژوهش در زمينه فرهنگ موسيقايي، ارتباط محقق با فرهنگ و جامعه مورد مطالعه اش نبايستي گسسته شود، كه اين ديدگاه خود منطبق است با رهيافت هاي جديد اتنوموزيكولوژي در مكتب امريكا. دكتر مسعوديه علاوه بر پرداختن به تحقيق و پژوهش كه علاقه اصلي او بود، آهنگساز برجسته اي نيز محسوب مي گرديد و آثار زيبايي در زمينه آهنگسازي از وي برجاي مانده است. همچنين از او دهها كتاب و مقاله به زبان هاي فارسي، آلماني و فرانسه انتشار يافته است كه از ميان آثارش به زبان فارسي مي توان به تجزيه و تحليل چهارده ترانه محلي ايران موسيقي، بوشهر (با همكاري يوزف كوكرتز ) موسيقي، تربت جام موسيقي، بلوچستان تغيير، و تحول ملودي در رديف آوازي موسيقي سنتي ايران مباني، اتنوموزيكولوژي موسيقي، مذهبي ايران آوانويسي، و تجزيه و تحليل رديف آوازي موسيقي سنتي ايران به روايت محمود كريمي و چند صدايي در موسيقي ايران اشاره كرد. همچنين برخي از مهمترين آثار او به زبانهاي آلماني و فرانسه عبارتند از: آواز شور (درباره تغيير و تحول ملودي در موسيقي هنري ايران ) ملودي، مثنوي در موسيقي هنري ايران نسخ خطي فارسي درباره موسيقي و.. همچنين 3 كتاب از وي نيز در ايران در دست چاپ است: موسيقي تركمن، سازشناسي و، جلد اول سازهاي ايران نسخ، خطي فارسي درباره موسيقي كه يكي از آخرين آثار استاد به زبان فرانسه است در سال 1996 ميلادي در مونيخ آلمان انتشار يافت. اين كتاب حاصل سالها پژوهش وي در زمينه نسخ خطي فارسي درباره موسيقي بود كه در مجلد دوازدهم از سري معرفي نسخ خطي موسيقي جهان در مجموعه بين المللي منابع موسيقايي انتشار يافت و يكي از مهمترين آثار در نوع خود محسوب مي شود. در اين كتاب حدود 200 رساله موسيقايي فارسي به طور دقيق و كامل معرفي و از هريك خلاصه اي موجز به زبان فرانسه ارائه شده است. پروفسور دكتر محمدتقي مسعوديه در كنفرانس ها و همايش هاي بين المللي بسياري در زمينه اتنوموزيكولوژي شركت مي كرد و عضو گروه مطالعاتي مقام در شوراي بين المللي موسيقي سنتي بود و در همايش هاي دوسالانه اين گروه مطالعاتي نيز حضوري فعال داشت. آخرين همايش اين گروه در پاييز امسال در شهر استانبول تركيه برگزار شد و او نيز در اين همايش به ايراد سخنراني پرداخت. همچنين وي در بخش موسيقي همايش بين المللي تاريخ علم در ايران نيز حضوري فعال داشت. استاد دكتر محمدتقي مسعوديه سرانجام در روز دوشنبه بهمن 12 ماه 1377 برابر با اول فوريه 1999 ميلادي در تهران به ديار باقي آري شتافت... ناگه شنوي خبر كه آن جام شكست در جامعه موسيقي ايران از، دست دادن بزرگترين مشعلدار علم موسيقي خسارتي است جبران ناپذير كه بر پيكرنهال علم موسيقي وارد شده اگرچه كسي است نخواهد توانست جاي خالي او را پر كند، اما باشد كه شاگردانش سخنان او را آويزه گوش خود كنند و نگرشي را كه با استاد آغاز شد در حد توان خود ادامه دهند كه اعتلاي بينش و گسترش مرزهاي دانش موسيقي، آرمان و آرزوي استاد بود. نام او نه تنها در تاريخ موسيقي و موسيقي شناسي ايران، بلكه در جهان، همواره خواهد ماند. يادش گرامي، روحش شاد و راهش پر رهرو باد. هومان اسعدي