Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771124-43911S1

Date of Document: 1999-02-13

در شهر طلوع خورشيد زندگي تاريخي فرح آباد * ميراث فرهنگي مازندران با مشاركت استانداري، كار مرمت و بازسازي اين شهر تاريخي را براي تبديل آن به يك مجموعه تفريحي و فرهنگي طي يك دوره سه ساله به انجام خواهد رساند يكي از مناطق تاريخي استان مازندران بقاياي شهر قديمي فرح آباد سابق و خزرآباد فعلي در 28 كيلومتري شهر ساري است كه با وسعتي حدود پنج هكتار زماني يكي از نقاط پررونق اين استان به شمار مي رفت. در فاصله دو كيلومتري از ساحل درياي خزر بناي آجري عظيمي با ديوارهاي بلند، بقاياي يك پل حمامي مخروبه و ديواري باقيمانده از يك قصر شاهي متعلق به دوره صفويه قرار دارد كه هم اكنون با نام مجموعه تاريخي فرح آباد در دست مطالعه، مرمت و بازسازي است. مجموعه آثار تاريخي فرح آباد ساري كه يكي از بناهاي فرهنگي عصر صفوي داز است، انقلاب اسلامي به دليل ساخت و ساز غيرمجاز در زمينهاي اطراف آن آسيبهاي زيادي ديده است و به همين جهت بازسازي، زه كشي و رطوبت زدايي براي احياء و حفظ اين اثر با ارزش تاريخي امري ضروري است. با نگاهي به نوشته هاي باقيمانده از دوران صفويه در مي يابيم كه طاهان قصبه كوچكي كه گسترش يافت و به فرح آباد تغييرنام پيدا كرد در زمان شاه عباس اول بندري بود آباد و پررونق تا جايي كه لقب دارالسرور يا حتي دارالسلطنه را به خود اختصاص داد و بعضي از تاريخ نويسان توجه شاه عباس به استان مازندران را از آن جهت مي دانند كه خيرالنساء بيگم مادر شاه عباس از نوادگان قوام الدين مرعشي موءسس سلسله مرعشيان در مازندران بود. براي پي بردن به نقشه اصلي شهر نياز به بررسي و حفاريهاي اساسي است اما الگويي كه بتوان براي بافت اوليه شهر در نظر گرفت با توجه به نوع تركيب و تناسب ميان بندهاي موجود از بناهاي باقيمانده بيشتر به طرح شهرسازي عصر صفوي در اصفهان و قزوين شباهت دارد، كه هسته اصلي را ميدان مستطيل شكلي تشكيل مي داد كه به كاخ جهان نما منتهي مي شد. اما در ميان همه آثار اكنون تنها بناي مسجد برپا ايستاده است و از سال 1341 كار مرمت و بازسازي آن توسط دفتر فني حفاظت آثار باستاني آغاز شد كه بعد از يك دوره طولاني ركود، هم اكنون تحت نظارت ميراث فرهنگي مازندران كار مرمت اين اثر تاريخي در حال انجام است. مسجد مجموعه تاريخي فرح آباد كه در زميني به xابعاد 6576 متر بنا شده از چهار رديف طاقهاي جناقي تشكيل شده كه در مركز بنا گنبد بلندي قرار دارد. اين گنبد مانند ساير قسمتهاي بنا از آجر و ساروج ساخته شده است. چهار كنج با چهار گوشواره بزرگ تبديل به دايره شده و گنبدي عظيم بر آن نماي زده اند ورودي اصلي را سلسله اي از طاقها و يك سردر ورودي تشكيل داده كه پوشش داخلي آن مقرنس گچي است كه بر روي شانزده قطاء بنا شده است. نماي سر در ورودي مزين به كاشيهاي هفت رنگ بوده كه نمونه هايي از آن ضمن خاكبرداري قسمت ورودي به دست آمده است. مسجد داراي دو مناره بوده كه بر اثر زلزله قسمتهايي از آن تخريب شده است. از تزئينات مسجد كه هم اكنون نشانه هايي از آن باقيمانده مي توان كاربندي، كاشيكاري، مقرنس و گچ بري را نام برد. بامهاي مسجد عموما دو پوششه است و كاشيهاي نقشدار به دست آمده مسجد با رنگها و طرحهاي پخته و جاافتاده همگي نمودار تزئينات كامل خارجي بنا هستند. اين مسجد تا اواخر دوره قاجار مورد استفاده بوده است، بناهاي ضلع شمالي بيشتر به كاروانسرا شباهت دارد و احتمالا اين قسمت محل استراحت مسافران بوده است. در چهار طرف، باغچه قرار دارد و در وسط حياط يك حوض بزرگ است و پيرامون حياط را حجره هايي در يك طبقه در برگرفته اند. آب مورد استفاده اين مجموعه تاريخي به وسيله جويهاي روباز آجري از ضلع شمالي وارد حوض حياط مركزي شده كه پس از پر كردن حوض از ضلع غربي خارج مي شد. آبراه مجموعه نيز با شيب ملايم از رودخانه تجن به سمت مسجد تعبيه شده است. كاخ جهان نما كه ديواري از آن باقيمانده براساس نوشته هاي موجود از جهانگردان دو اشكوبه بوده كه هر اشكوبه نيز به اطاقهاي متعدد تقسيم مي شد و مزين به مقرنس و نقاشي بوده است. پل آجري فرح آباد كه به صورت شرقي، غربي بر روي رودخانه تجن احداث شده داراي دو دهانه سالم است، از سوي ديگر حمام آن نيز كه مربوط به زمان صفويه است نياز به كاوش و بررسي فراوان دارد. اسكندر بيك منشي، در كتاب خود به نام عالم آراي عباسي چگونگي شكل گيري بندر فرح آباد و بسط و توسعه آن و تبديل شدنش را به مكاني كه لقب دارالسرور يا دارالسلطنه گرفته اين گونه بيان داشته است: موكب شاهي در كمال شكفتن و انبساط به ولايت دلپذير مازندران بهشت نشان رسيده قصبات دلكش آن ولايت را به خرمي و سير و شكار طي فرموده در خطه ارم بنياد فرح آباد كه در ساحل درياي خزر واقع و قبل از اين به طاهان موسوم بود لنگر انداخته در منازل بهشت آسا و باغات فردوس نما كه طراح طبيعت و معمار همت والاي آن حضرت در آنجا طرح انداخته بودند مسكن انداختند و چون در مدت اقامت هميشه فرح و سرور خاطر نزديك و دور افزايش داشت آن خطه فرح بخش را فرح آباد موسوم گردانيدند. ميراث فرهنگي مازندران با مشاركت استانداري در نظر دارد با آزادسازي زمين هاي تصرف شده اين مجموعه كار مرمت و بازسازي آن را در يك دوره سه ساله به انجام رساند، تا در سال 1380 مجموعه تاريخي فرح آباد به عنوان يك مجموعه تفريحي و فرهنگي در ساحل زيباي خزر مورد استفاده عموم علاقه مندان به ميراث فرهنگي و گردشگران داخلي و خارجي قرار گيرد. ساري - خبرنگار همشهري