Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771119-43887S7

Date of Document: 1999-02-08

آلودگي هوا; مشكلي براي همه فصول... آيا گاز سوز شدن خودروها حلال همه مشكلات است؟ ماه گذشته شدت يافتن آلودگي هواي تهران و مخاطرات ناشي از آن بار ديگر مسئله عبور و مرور خودروها در سطح شهر و نقش آنها را در ايجاد آلودگي مطرح كرد. هر چند در آن مقطع مقامات مسئول اقدامات اضطراري مانند تعطيلي مدارس و يا جلوگيري از تردد خودروها در سه روز هفته را (اگر چه با تاخيري 5 روزه پس از تشديد ميزان آلودگي ) انجام دادند اما اين موضوع بايد به شكلي بنيادي مورد بررسي قرار گرفته وراهكارهاي ثابت وفراگير براي آن ارائه شود. آنچه مسلم است مصرف سوخت هاي فسيلي مايع (بنزين و گازوئيل ) در خودروهاي اكثرا مستعمل و عدم احتراق كامل اين سوخت ها در موتور و به تبع تزريق گازها و مواد سمي به درون هواي شهري بخش عمده اي از اين مشكل را تشكيل مي دهد. در اين حالت حذف بخشي از سيستمهاي حمل و نقلي هر چند ممكن است در كوتاه مدت به كاهش آلودگي كمك نمايد ليكن اثرات و خسارات اقتصادي آن بسيار چشمگير خواهد بود. دو راه حل ارائه شده مي تواند جايگزين خودروهاي فرسوده با وسايل حمل و نقل ( عمومي ) جديد يا تعويض سيستم سوختي خودروهاي فعلي مي باشد. راه حل اول بدليل حجم سرمايه مورد نياز در مقطع كنوني دور از دسترس مي باشد. در مورد راهكار دوم يعني جايگزين موتورهاي گازسوز به جاي بنزين يا اتوبوسهاي برقي به جاي اتوبوس هاي فعلي بحثهاي بسيار شده و اقداماتي نيز انجام گرفته اما پيدايش پديده هاي جوي خطرناك همچون مورد وارونگي هوا در هفته هاي اخير نشان داده است كه اقدامات انجام شده تا چه ميزان ناكافي بوده و برنامه ريزيها جامعيت لازم را نداشته است. دكتر محمدتقي رضويان دراين مقاله به بررسي شبكه موجود حمل و نقل درون شهري تهران و چگونگي جايگزين نمودن سيستم گازسوز به جاي سوختهاي مايع پرداخته شده است. بطور كلي شبكه حمل ونقل در شهر تهران از طريق سه سيستم عمومي، خصوصي ودولتي يا تعاوني به امر جابه جايي روزانه ميليونها نفر مسافر و ميليونها تن كالا در سطح شهر گاه مستقلا و گاه به صورت تركيبي مي پردازد. الف - سيستم عمومي شامل اتوبوسهاي شركت واحد، ميني بوسهاي تحت نظارت شركت واحد، تاكسيهاي نارنجي و سفيد. ب - سيستم خصوصي شامل اتومبيلهاي شخصي، ميني بوسهاي غير تحت نظارت، موتوسيكلت، كاميونها و وانتها. پ - سيستم /دولتي تعاوني شامل اتوبوسها و ميني بوسهاي سرويس هاي كارمندان و مدارس، كاميونها و سواريهاي دولتي يا تحت نظارت دولت. آمارهاي موجود حاكي از تردد حدود 4200 دستگاه اتوبوس دستگاه 4000 ميني بوس 750 هزار دستگاه خودروي سواري فعال و 25 هزار تاكسي و حدود 95 هزار وانت بار و 300 هزار دستگاه موتوسيكلت در سطح شهر مي باشند كه به همراه ساير وسائط نقليه به /1 5حدود ميليون دستگاه مي رسد. نقش وسايل حمل و نقل عمومي در تهران از كل سفرهاي روزانه شهر تهران در سال 1373 حدود 6083 هزار نفر توسط اين زيربخش صورت گرفته اين است /60 2رقم درصد از كل سفرهاي روزانه را شامل مي شود. ( ) 1 بيشترين استفاده از زيربخش عمومي حمل و نقل توسط شاغلين با 2523 هزار نفر و در مراحل بعدي دانش آموزان با 1595 هزار و خانه دارها /1 211با هزار سفر مي باشد. بطور كلي 207 خط اتوبوسراني در تهران وجود دارد كه طول مسير آن 1835 كيلومتر مي باشد. هر اتوبوس در روز 15 ساعت كار مي كند و به طور متوسط 20 بار طول مسير را طي مي نمايد. در مورد مسير تاكسيها نيز بايدگفت اين وسايل تقريبا در تمام خيابانهاي اصلي تهران تردد دارند و به حمل مسافر مشغولند. ( ) 2 نكته قابل توجه در بخش عمومي حمل و نقل درون شهري تهران عدم تطابق اين سيستم با نياز همگاني در است ساير متروپلهاي جهان كه داراي جمعيت بالاي 5 ميليون مي باشد سيستم حمل و نقل عمومي شامل مترو - تراموا و اتوبوس مي باشد يعني %حمل 80 از مسافرين درون شهري توسط اين وسايل صورت مي پذيرد و مشكل عمده اي از لحاظ ترافيكي و زيست محيطي ندارند. در مقايسه با تهران مي بينيم %تنها 60 از سفرها توسط زير بخش عمومي انجام مي گيرد و آن هم توسط اتوبوسها و ميني بوسها و تاكسي ها است. يعني در تهران اتوبوس نقش مترو و ميني بوسها وتاكسيها نيز نقش اتوبوس را ايفا مي نمايند. به همين دليل است كه هم از نظر ترافيكي و هم ميزان آلودگي اين شهر داراي مشكلات عمده اي مي باشد. نقش وسائط نقليه شخصي در حمل و نقل درون شهري تهران: در زير بخش وسائط نقليه شخصي در سطح شهر تهران تعداد 750 هزار دستگاه خودروي فعال سواري و حدود 95 هزار وانت و300 هزار دستگاه موتوسيكلت وجود دارد. وسايل شخصي در تهران حدود 3602 هزار سفر روزانه را برعهده دارند كه اين رقم /35 6درصد از كل سفرهاي روزانه را شامل مي شود. شاغلين آزاد با 1345 هزار مسافرت بيشترين استفاده را از اين زير بخش بعد دارند از آنها كارمندان با 763 هزار سفر در درجه دوم قرار دارند. همچنان كه مشاهده مي شود سهم استفاده از وسايل نقليه شخصي در سفرهاي روزانه براي شهر تهران بسيار بالاست و اين امر موجب افزايش تردد و ترافيك خودروها وايجاد زيانهاي مختلف براي شهروندان هم از لحاظ اتلاف وقت وهزينه و هم آلودگي محيط مي شود. (به گفته %مقامات 25 آلودگي شهر تهران مربوط به تردد سواريهاي شخصي است. ) نكته قابل ذكر در سيستم حمل و نقل درون شهري تهران عدم بازده مناسب آن دليل است آن عدم تطابق اين سيستم ها با وضعيت و جمعيت شهر تهران مي باشد. دركتاب آلودگي هوا در كلانشهرها از انتشارات سازمان ملل متحد اين نكته تاكيد شده است كه براي مبارزه با آلودگي هوا دركلانشهرهاي با جمعيت بيش از 7 ميليون نفر تركيب حمل و نقل شهري بايد به %نسبت 80 حمل و نقل عمومي %و 20 حمل ونقل شخصي باشد وگرنه مبارزه با آلودگي هوا در چنين شهرهايي با مشكل اساسي مواجه خواهد شد. آلودگي هواي تهران بطور كلي در شهر تهران سه منبع عمده باعث آلودگي مي شود: - صنايع: از منابع عمده ايجاد آلودگي در تهران صنعت و فعاليتهاي صنعتي است. شهر تهران از اين طريق ميزان زيادي آلودگي دريافت مي نمايد. تمركز صنايع بزرگ و كوچك در شهر و مصرف سوختهاي فسيلي باعث توليد آلودگي شده اند. براساس مطالعات صورت گرفته تحت عنوان گردآوري اطلاعات صنعتي از صنايع مستقر در تهران بزرگ، چگونگي استقرار نوع توليدات و موقعيت واحدهاي صنعتي شهر تهران به شرح زير است. ( ) 3 الف: بيش از 80 درصد كارگاههاي صنعتي مستقر در تهران بزرگ در مناطق بيستگانه شهرداري (در مساحت 600 كيلومتر مربع ) قرار گرفته اند. از اين تعداد بيش از 60 درصد واحدها در مناطق مركزي شهر (16 17 11 12 6) 7 و 22 درصد از كل واحدها نيز تنها درمنطقه ( ) 12 واقع شده اند. در اين ميان صنايع نساجي، پوشاك و چرم از نظر تعداد در اولويت هستند. ب: بيش از 90 درصد از كارگاههاي بزرگ صنعتي (بيش از 10 نفر كارگر ) موجود در تهران بزرگ در مناطق 20 گانه واقع شده اند كه بخش اعظم آنها را فعاليتهاي نساجي، پوشاك، چرم تشكيل مي دهند. پ: بيش از 60 درصد از كل كارگاههاي صنعتي در تهران بزرگ كمتر از 10 نفر كاركن دارند. د: از كل كارگاههاي صنعتي كشور 403138 واحد /26 7%حدود آن در استان تهران /16 2و درصد آن در شهر تهران قرار گرفته اند. ت /60درصد 7از كل كارگاههاي صنعتي استان در شهر تهران قرار دارند. ث /4 7درصد از كل كارگاههاي صنعتي تهران را كارگاههاي بزرگ (بيش از 10 نفر كاركن ) تشكيل مي دهند. ج: كارگاههاي بزرگ صنعتي مستقر در شهر تهران /3 5حدود درصد از كل كارگاههاي مستقر در اين شهر را تشكيل مي دهند. مشخصات بالا نشان دهنده خصوصيات صنايع مختلف تهران از نظر كميت مي باشد. نكته قابل توضيح در آمار فوق استقرار تعداد بالاي صنايع و واحدهاي صنعتي در محدوده مناطق بيستگانه است. استقرار اين واحدها مستقيما آلودگيهايي را وارد هواي شهر تهران مي نمايند. اين آلودگيها معمولا ناشي از دو منبع متفاوت يعني مصرف سوخت و انرژي يا حاصل عمليات توليدي برخي است از صنايع از هر دو طريق و گروهي فقط از يك طريق باعث آلودگي مي شوند. اين آلاينده ها شامل: اكسيدهاي ازت، هيدروكربنها، منوكسيد كربن، دي اكسيد گوگرد، ذرات معلق و بخارات سمي مي باشد. با توجه به مطالعات مركز مطالعات محيط زيست دانشگاه تهران مقدار آلودگي مواد آلاينده، در بخش صنايع به قرار زير مي باشد. ذرات معلق به مقدار 3452 كيلوگرم در روز دي اكسيد گوگرد 46608 كيلوگرم در روز CO منواكسيد كربن 387 كيلوگرم در روز هيدروكربنها 387 كيلوگرم در روز و اكسيدهاي ازت. مقدار مواد آلاينده اي كه در نتيجه مصرف 8 ميليون ليتر بنزين و 2 ميليون ليتر گازوئيل در هواي تهران توليد مي شود (واحد /تن روز ) به مقدار 13721 كيلوگرم در روز مي باشد كه در بين آلاينده هاي فوق اكسيدهاي ازت و اكسيدهاي گوگرد به مقدار بيشتر نسبت به ساير آلاينده ها توليد شده است. سيستم حمل و نقل: از عوامل مهم و حتي مهمترين منبع آلودگي در شهر تهران خودروهاي شهري هستند. كل سيستم حمل و نقل شهري تهران روزانه 7 /7 5تا ميليون ليتر بنزين و 1 /1 5تا ميليون ليتر نفت گاز مصرف مي نمايند. با مصرف اين مقدار سوخت از كل آلاينده هاي شهر %تهران 97 اكسيدهاي %گوگرد 85 مواد معلق در %هوا 80 ازت %و 71 هيدروكربنهاي نسوخته توليد مي كند و بطور متوسط 65 %تا 70 آلودگي هوا ناشي از فعاليت وسائط نقليه مي باشد. در مورد سهم هر وسيله نقليه فعال در شهر تهران بايد گفت كه متوسط پيمايش خودروهاي شخصي 43 كيلومتر و وانت 85 كيلومتر و خودروهاي مسافركش 66 كيلومتر در روز است. گفتني است قسمت اعظم آلاينده ها منواكسيد مخصوصا كربن از خودروهاي خصوصي توليد مي گردند. منابع تجاري: از ديگر منابع عمده توليد آلاينده و آلودگي در سطح شهر تهران منابع تجاري اگر مي باشد چه سهم آن از دو منبع قبلي كمتر است، ولي يكي از عوامل آلوده زا بحساب مي آيد. چنانكه از بررسي هاي مركز مطالعات همانگونه كه گفته شد. خطر آلوده شدن محيط زيست و اثرات جانبي آن بيش از پيش حيات جانداران را در شهر تهران تهديد مي كند. يكي از مهمترين عوامل آلودگي هوا وافزايش مواد سمي و خطرناك استفاده از سوختهاي ميان تقطيري توسط خودروهاست. درحال حاضر بنزين و نفت گاز پرمصرفترين سوختها در وسايل نقليه هستند. احتراق ناقص سوختهاي ميان تقطيري باعث بوجود آمدن گازهاي سمي و خطرناك مانند منوكسيدكربن، دي اكسيد كربن تركيبات سربي و هيدروكربورها نسوخته مي شود. نتيجه گيري: در يك نتيجه گيري از سه منبع اصلي آلودگي زايي در شهر تهران مشخص مي شود كه آمار و ارقام آلاينده ها در بخش ترافيك شهري بسيار بالاتر از ساير بخشها بوده است در مرحله بعدي صنايع و منابع تجاري قرار دارند. در بخش صنايع دي اكسيد گوگرد توليدي به 63 درصد از كل توليدات آن مي رسد كه بيشترين توليد را در بين سه منبع برخوردار دربقيه است موارد سيستم حمل ونقل شهري بالاترين رقم را برخوردار است. ادامه دارد پانوشتها: - 1 قاسمي گورجي - محمدپايان نامه كارشناسي ارشد. رشته اقتصاد انرژي دانشگاه آزاد اسلامي تهران -مقايسه بهينه يابي هر يك از منابع انرژي در بخش حمل و نقل در رابطه با شهرتهران - 1376 - 2 وزارت صنايع - طرح كنترل گازهاي متصاعد از وسايل نقليه موتوري - دكتر محمدتقي ابتكار فصل - 16 اول خرداد 1375 - 3 طرح آماري صنايع تهران شركت كنترل كيفيت هوا - مجله هواي پاك - صفحه 16 شماره 5 سال 1375