Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771118-43867S1

Date of Document: 1999-02-07

به پيشباز قرن اقتصاد فرهنگي برويم به بهانه برگزاري دو همايش بين المللي در زمينه نگهداري ميراث فرهنگي در تهران; اشاره; دو همايش بين المللي پي در پي در دو هفته نخست آذر ماه سال جاري در موضوع مرمت ميراث فرهنگي در تهران برگزار برگزاري شد اين دو همايش بهانه اي شد تا موضوع مرمت آثار و اشياء تاريخي - فرهنگي عنوان اين گزارش شود. فلات ايران، محل شكل گيري، بروز و شكوفايي يكي از بزرگترين تمدن هاي جهان است. حوزه نفوذ فرهنگي، اقتصادي و نظامي تمدن ايران باستان، بخش وسيعي از جهان شناخته شده كهن را در پس برمي گرفت از آن باظهور دين مبين اسلام، عمده گسترش و اعتلاي فرهنگي و تمدني اين دين الهي در سرزمين ايران صورت گرفت. بدين لحاظ سرزمين ايران بستر شكفتن دو تمدن بزرگ جهاني است كه در روند شكوفايي آن آثار عظيم فرهنگي توليد شده و البته بخش عمده اي از آن برجاي مانده است. علاوه بر توليدات فرهنگي شفاهي، آثار عظيمي از اشياء هنري، وسايل زندگي بناهاي تاريخي در گوشه و كنار اين سرزمين باقي مانده است. گذشته از اين فرهنگ ايراني - اسلامي دهها هزار اثر فرهنگي، علمي و ادبي مكتوب بر جاي گذاشته است كه كتابخانه هاي ايران و جهان را غني ساخته است. اين گستره عظيم كه بيان گر اصالت، هويت و درخشش قوم ايراني در طول تاريخ است، جز آن كه مايه مباهات امروز و فرداي ماست، مسئوليت عظيمي را نيز به لحاظ حفظ، نگهداري، مرمت و عرضه درست متوجه ما مي كند. علاوه بر سطح ملي، موقعيت ايران به عنوان مركز ثقل تمدن ايراني، مسئوليت هاي بسياري را درحيطه ميراث فرهنگي در منطقه و در جهان بر دوش كارشناسان و دست اندركاران ميراث فرهنگي كشور سازمان هاي مي اندازد بين المللي از جمله يونسكو نيز بر اين موقعيت تاكيد كرده اند. در سال هاي اخير تلاش قابل توجهي از سوي دست اندركاران ميراث فرهنگي به ويژه مسئولان و متخصصان حوزه مرمت آثار تاريخي - فرهنگي براي ساماندهي امر مرمت آثار فرهنگي در كشور، ايجاد ارتباطات بين المللي و منطقه اي لازم با كشورها و موءسسات بين المللي انجام شده است. در پي اين تلاش ها ايران به عنوان يكي از اعضاي فعال شوراي جهاني فرسودگي هاي زيست محيطي آثار تاريخي شناخته شد و مقرر شد چهارمين همايش شوراي جهاني فرسودگي زيست محيطي در تهران برپا شود كه روزهاي آغازين آذر ماه امسال شاهد برپايي اين همايش در تالار گنجينه دوران اسلامي موزه ملي ايران بوديم، از سوي ديگر حركتي كه از دو سال قبل با برپايي اولين و دومين همايش ملي مرمت (سال هاي 75 و) 76 در سطح كشور آغاز شده بود، امسال، بنابر پيشنهاد وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در همايش دوم، به صورت بين المللي دنبال شد. اين همايش نيز در هفته دوم آذر ماه در مدت سه روز كاري و 2 روز بازديد از كارگاههاي مرمتي برگزار شد. در اين دو همايش برخي از مهمترين مسائل مربوط به ميراث فرهنگي و حفظ، نگهداري ومرمت آن مورد بحث و بررسي قرار گرفت كه به دليل اهميت زياد -كه دلايل اين اهميت نيز در پي مي آيد - برخي موضوعات در اين نوشته بررسي مي شود. - 1 فرهنگ و رويكرد جديد جهاني از نظر برخورد با مقوله فرهنگ، سال هاي پاياني قرن بيستم با سالهاي مياني آن تفاوت اساسي دارد. اگر در دهه هاي مياني قرن 20 مقوله اقتصاد و به تبع آن بانك ها وبنگاه هاي اقتصادي بيشترين توجه انديشمندان و سياست مداران و سياست گذاران را جلب مي كردند و به همه چيز از چشم اقتصاد نگريسته مي شد وحتي تصور مي شد رفته رفته فرهنگ هاي جوامع كوچك تر در مقابل فرهنگ غالب جهاني رنگ مي بازند، يكي دو دهه پاياني قرن بيستم، سال هاي توجه و رويكرد تازه به فرهنگ بود. انديشمندان بين المللي بر لزوم حفظ فرهنگ هاي كوچك و بزرگ تاكيد كردند و سازمان هاي بين المللي همچون يونسكو علاوه بر تاييد اين مواضع، حتي سخن از اقتصاد فرهنگي و فرهنگ اقتصادي گفتند. در ديدگاه جديد، فرهنگ و ميراث فرهنگي يكي از منابع پايان ناپذير و سالم تحصيل سود محسوب مي شود و توجه به آن و حمايت از فرهنگ هاي جوامع مختلف، باعث صلح پايدار، همزيستي مسالمت آميز و ايجاد دنياي قابل تحمل تر براي بشر خواهد بود. با چنين ديدگاهي و با عنايت به اين نكته كه كمتر فرهنگي است كه در مرزهاي سياسي يك كشور بگنجد، سازمانهاي ملي و بين المللي فرهنگي و نيز انديشمندان ممالك مختلف، خواستار توجه فراملي به مقوله ميراث فرهنگي شده اند. تكميل مطالعات مربوط به فرهنگ هاي پرنفوذ - مانند تمدن ايراني - مستلزم يافتن ردپاهاي گوناگون آن در سرزمين هاي دور و نزديك است. اين موضوع وجوب فعاليت ها، مطالعات وتحقيقات منطقه و بين المللي را روشن مي كند. - 2 سرعت تخريب سرعت مرمت با تمام اهتمامي كه كارشناسان كشورهاي گوناگون و موءسسات بين المللي در آموزش نيروي انساني مورد نياز براي حفظ، نگهداري و مرمت ميراث فرهنگي كرده اند، متاسفانه تناسبي بين آثار فرهنگي - تاريخي محتاج به مرمت با مرمت گران وجودندارد. با افزايش سريع جمعيت در قرن اخير و انواع آلودگي هاي صنعتي، تخريب آثار تاريخي سرعت بسياري گرفته است. به ويژه در قرن اخير نوع خاصي از فرسودگي كه تحت عنوان فرسودگي زيست محيطي قلمداد مي شود، آثار فرهنگي - تاريخي را مورد هجوم قرار داده است. اين مشكل به طور خاص لزوم همكاري هاي بين المللي و خصوصا منطقه اي را براي استفاده از منابع انساني و تجهيزات كشورهاي همجوار و موءسسات بين المللي موءكد كرده است. - 13 وضعيت كشور ما كشور ما به عنوان خاستگاه تمدن ايراني و بخش عمده اي از تمدن اسلامي جايگاه ويژه اي را درجهان از نظر ميراث تاريخي - فرهنگي دارد. وسعت بسيار سرزمين ما و پراكندگي آثار تاريخي در گوشه و كنار آن، كارشناسان را به اين اتفاق نظر رسانده است كه حفظ و نگهداري اين مجموعه عظيم بدون همكاري فعال تمامي آحاد مردم امكان ناپذير است. اگر قرار باشد تنها يك سازمان متولي حفظ ونگهداري ميراث فرهنگي باشد و مردم و ساير نهادها و وزارتخانه ها به اين موضوع اهتمام جدي نكنند، اين سازمان بايد بيش از يك وزارتخانه گسترش يابد و نيروي انتظامي و حراستي خاص خود را در حد يك ارتش توسعه دهد كه امر نه امكان پذير است ونه عاقلانه. - 23 فرهنگ استفاده درست و نگهداري از ميراث فرهنگي بايد از دوران كودكي آموزش داده شود كتابهاي درسي ما متاسفانه به هيچ وجه به طور شايسته به اين موضوع نپرداخته اند. ميراث فرهنگي، يعني هويت يك ملت. بدون شناخت درست از ميراث فرهنگي، بدون اهتمام شايسته در نگهداري آن و بدون مطالعات و تحقيقات عميق پيرامون آن، جامعه به يقين دچار از خودبيگانگي خواهد شد. توجه مسئولان رده اول كشور به امر فرهنگ بسيار درخور اعتنا اگر است بخشي از بودجه عظيمي كه صرف كارهاي پراكنده و كم سود در حوزه فرهنگ مي شود، به ميراث فرهنگي اختصاص يابد، آثار و بركات آن بسي بيشتر خواهد بود، به كار گرفتن مديريت كارآمد و با انگيزه در سطوح مياني كه توجه كافي به مساله فرهنگ و هويت فرهنگي داشته باشند، مي تواند بهترين استفاده را از حداقل امكانات حاصل كند. - 33 نبايد فراموش كرد كه رويكرد به فرهنگ براي جامعه ما يك تفنن نيست اگر قرار بود هزينه كردن در بخش ميراث فرهنگي بدون هيچ گونه چشمداشتي به تحصيل سود باشد، باز هم براساس تفكر حاكم بر جامعه روابود، اما شرايط ويژه و استثنايي كشور ما آن گونه است كه با برنامه ريزي اصولي و البته با عزم ملي، مي توان علاوه بر آن كه از ميراث فرهنگي به عنوان عاملي درآمدزا استفاده كرد، همچنين امكان آن وجود دارد كه بسياري از مشكلات اقتصادي كشور را با تكيه بر آن حل كرد. كشور ما جزو ده كشور اول جهان از حيث دارا بودن ذخاير فرهنگي تقريبا است بخش يا نقطه اي از كشور نيست كه فاقد آثار پرارزش و ديدني فرهنگي نباشد. درچنين وضعيتي سرمايه گذاري مناسب در صنعت گردشگري چه دربعد داخلي و چه در وجه جهاني، بيش از آن كه مفيد باشد، ضروري است. كشورهايي كه مجموعه آثار فرهنگي و ديدني هاي طبيعي آنها به اندازه يك استان كشور ما هم نمي شود، سالانه ميلياردها دلار - و حداقل چند برابر درآمدي كه ما از راه فروش نفت به دست مي آوريم - از طريق صنعت گردشگري درآمد دارند. البته چنين امري نياز مبرم به هماهنگي در سطوح بالا ومياني نهادها، سازمانها و وزارتخانه هاي دخيل در امر گردشگري دارد. تركيب و تلفيق وظايف و مسئوليت هاي سازمانهايي چون ميراث فرهنگي و ايرانگردي و جهانگردي - چنان كه اخيرا مورد توجه مسئولان قرار گرفته است - نيز راه گشا خواهد بود. به يقين مي توان گفت كه يافتن جايگزيني براي نفت در اقتصاد ملي، بدون توجه و اتكا به صنعت گردشگري، امكان پذير نيست. با چنين رويكردي، فرهنگ ديگر بخش مصرف كننده بودجه هاي ملي نخواهد اين بود بخش علاوه بر درآمدزايي وايجاد اشتغال به روند تنش زدايي كه وجه همت مسئولان سياست خارجي است، كمك مي رساند. بنابراين بايد توجهي كه امروز به ميراث فرهنگي مي شود وسرمايه گذاري كه در راه يافتن، حفظ، نگهداري، مرمت و معرفي آن مي شود متناسب با نقش آن در اقتصادملي در مدت زماني نه چندان دور باشد. به نظر مي رسد در اين زمينه، بنا به دلايل غيرمعقول سياسي يا اجتماعي به اندازه كافي كوتاهي شده باشد. * حميدرضا اسلامي