Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771107-43770S1

Date of Document: 1999-01-27

عوارض جانبي كم آبي در بدن ورزشكاران چه مقدار و چه نوع مايع براي هر ورزشكار لازم؟ است (بخش پاياني ) گروه ورزشي: در قسمت اول مطلب نقش آب بر ورزش و ورزشكاران به اهميت آب و وظيفه مهمي كه در بدن انسانها دارد، آشنا شديد. در اين شماره تاثيرات ديگر اين مايع حياتي را مي خوانيد. سديم سديم يوني است كه در حين فعاليت فيزيكي بيشتر از بقيه تحت تاثير قرار مي گيرد. در شرايطي كه ورزشكار شديدا عرق كند و ميزان دريافتي سديم وي نسبتا كم باشد (كمتر از 42 گرم در روز ) ممكن است دچار كرامپ يا خستگي شديد شود. بنابر اين، در اين شرايط مصرف سديم با غذا يا جايگزيني آن در حين ورزش بايد مدنظر باشد. تحقيقات نشان مي دهند كه جبران آب در حين ورزش بايد مدنظر باشد. تحقيقات نشان مي دهند كه جبران آب بدن در حين ورزش يا پس از آن در هواي گرم، هر گاه سديم در دسترس باشد، سريعتر انجام مي شود. در يك بررسي كه توسط نوز (Nose) و همكاران انجام شد، به ورزشكار 6 تمرينات ورزشي در هواي گرم كه كم آبي نسبتا متوسط (/درصد 2 كاهش وزن بدن ) ايجاد مي كرد داده شد. همچنين به هر يك از آنها آب و كپسولهاي حاوي سديم با يك دارويي داده شد. بدن كساني كه به آنها آب به تنهايي داده شده بود پس از 3 ساعت 68 درصد مايعات از دست رفته را ذخيره كرده; بدن كساني كه آب و سديم با هم داده شده بود، پس از سه ساعت 82 درصد مايعات از دست رفته را جايگزين از كرد مطالعات كارتر و گرسيولفي ( Carter) و (Grisolfi) نتايج مشابهي به دست آمد. آنها دريافتند كه نوشيدنيهاي حاوي الكتروليت و كربوهيدرات باعث تمايل به مصرف بيشتر مايعات و افزايش حجم پلاسما مي شود. هيپوناترمي موارد متعددي از هيپوناترمي (سديم سرم كمتر از 130 ميلي مول در ليتر ) در مسابقات ورزشي دهه 1980 در رشته هاي استقامت گزارش شده است. بعضي از محققان به اين نتيجه رسيدند كه علت اين مساله، تعريق زياد و از دست دادن مقادير زياد آب و سديم و مصرف آب خالص به تنهايي است. در بررسيهاي متعددي كه در اين زمينه انجام شد، اين نتيجه به دست آمد كه مصرف سديم در حين ورزشهاي با شدت متوسط با زمان كمتر از 6 ساعت ضروري به نظر نمي رسد. حتي اگر بيشتر غذاها و مايعاتي كه در حين انجام مسابقات مصرف مي شوند، حاوي مقادير ناچيزي كلريد سديم باشند، هيپوناترمي دركمتر /0 3از درصد از موارد رخ مي دهد و در كساني كه دچار غش ( Collapse) مي شوند هيپوناترمي در 9 درصد از موارد وجود داشت. مكانيسم دقيق ايجاد هيپوناترمي مشخص نيست; ولي ممكن است به علت مصرف بيش از حد آب خالص و يا مصرف مزمن رژيم كم سديم باشد. همچنين مشخص شده است، دوندگاني كه آهسته تمرين مي كنند، ممكن است بيشتر در معرض خطر هيپوناترمي باشند. اگر چه ميزان بروز هيپوناترمي در ورزشكاران و دوندگان ناچيز است، ولي پزشكان بايد آگاه باشند كه يك علت غش در ورزشكاران ممكن است هيپوناترمي باشد. پتاسيم پتاسيم نقش مهمي در انقباض عضلات و هدايت عصبي دارد و به انتقال گلوكز از غشاي سلول و ذخيره گليكوژن در سلول كمك مي كنددرصد 900 پتاسيم خورده شده از طريق روده ها جذب مي شود. اما به علت نقش تنظيمي كليه ها در حفظ تعادل پتاسيم بدن، كم يا زياد بودن دريافت روزانه آن از طريق غذا سبب تغيير سطح پتاسيم خون نمي شود. پتاسيم در بدن از طريق ادرار و به مقدار كمتري از ترشحات گوارش دفع مي شود. اگرچه پتاسيم در عرق وجود دارد، ولي فقط مقادير جزئي از آن در عرق ترشح مي شود و فقط در شرايط تعريق شديد ممكن است به مقدار قابل توجهي از دست برود. گرچه مطالعات اوليه نشان داد كه پتاسيم ممكن است در ورزشكاراني كه در گرما ورزش مي كنند با عرق از دست برود، ولي مطالعات اخير نشان داده است كه اين مساله زياد قابل توجه نيست و بيشترين علت از دست رفتن پتاسيم از بدن، دفع مقادير زياد آن از طريق سيستم گوارشي و كليه هاست. اين امر در شرايط استفراغهاي طولاني مدت، اسهال مزمن و سوءاستفاده از ملينها اتفاق مي افتد. همچنين مصرف داروهاي مدرنيز ممكن است سبب از دست رفتن پتاسيم از كليه ها شود. پتاسيم در بسياري از مواد خوراكي مانند ميوه ها، آجيل، بسياري از سبزيجات، گوشتهاي تازه و محصولات لبني موجود است و به ندرت كمبود آن در ورزشكاران ظاهر مي شود; مگر در كساني كه قبلا به اسهال يا استفراغ شديد مبتلا شده باشند. مصرف پتاسيم به صورت داروهاي خوراكي نبايد به هيچ عنوان توصيه شود; چون سبب افزايش سريع پتاسيم پلاسما مي شود و خطر مسموميت قلبي دارد. منيزيوم منيزيوم از نظر اهميت، دومين كاتيون داخل سلولي است و نقش بسيار مهمي در فعاليت فيزيكي دارد، زيرا كوفاكتور مهمي در متابوليسم كربوهيدراتهاست و در انتقال گلوكز از غشاي سلول نقش دارد. در حين فعاليتهاي استقامتي منيزيوم سرم به علت تعريق و ورود به گلبولهاي قرمز و سلولهاي چربي و سلولهاي عضلاني كاهش مي يابد. اين امر چند سئوال مطرح مي كند. آيا ورزشكاران به منيزيوم اضافي در رژيم غذايي خود نياز ؟ دارند آيا افزودن منيزيوم به غذاي ورزشكاران سبب بهبود كيفيت كار آنها؟ مي شود در پاسخ به اين سئوالها، تربلانكب ( Terblancbe) و همكاران، دوندگان ماراتون را مطالعه كردند كه به طور معمول، منيزيوم اضافي در غذا استفاده نمي كردند و به دو گروه تقسيم شدند. يك گروه كه دارونما دريافت كرده بود و گروه ديگر كه فراورده هاي حاوي منيزيوم مي گرفت. بررسي روي اين ورزشكاران هيچ گونه تفاوتي در غلظت منيزيوم عضلات، غلظت منيزيوم سرم، فعاليت كراتين كنياز سرم، نسبت هيدروكسي پرولين به كراتين ادرار، قدرت حداكثر انقباض ارادي عضله چهار سر ران ديده نشد. نياز روزانه به منيزيوم براي مردان 350 ميلي گرم و براي زنان 280 ميلي گرم است. غذاهاي غني از منيزيوم عبارتند از: آجيل، حبوبات، لوبيا، باقلا و سبزيجات سبز رنگ. به نظر مي رسد ورزشكاراني كه از يك رژيم غذايي متنوع استفاده مي كنند، به مقدار كافي منيزيوم خواهند داشت و نيازي به مصرف اضافي آن ندارند. خلاصه مصرف مقادير كافي آب براي جايگزيني مايعات در ورزشكاران ضروري است. آب خالص در بيشتر ورزشكاران اين هدف را تامين مي كند; ولي ورزشكاران استقامتي بايد كربوهيدرات به آب اضافه كنند. جايگزيني الكتروليتها در حين ورزش در بيشتر موارد ضروري نيست و رژيم غذايي متنوع براي جايگزيني عناصري مانند سديم، كلر، پتاسيم، منيزيوم و ساير مواد كه از تعرق از دست مي روند، كافي است. دكتر سعيده احمدي