Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771107-43769S1

Date of Document: 1999-01-27

قلعه تاريخي گوگد گلپايگان احياء مي شود سند واگذاري قلعه گوگد در اجراي يك طرح اصيل ملي قلعه بزرگ و خشت و گلي گوگد گلپايگان كه بيش از 2 قرن قدمت تاريخي دارد و براثر گذشت زمان و بي توجهي متروك و دستخوش ويراني شده، مرمت و بازسازي مي شود تا تبديل به يك مركز و مجموعه ديدني و توريستي نظير ساير آثار تاريخي كشور گردد. درباره قلعه تاريخي گوگد و منار هزار ساله گلپايگان كه در معرض فرو ريختن و ويراني بود در همشهري شماره 718 مورخ 8 تيرماه 74 شرحي چاپ شد. شرح مزبور مورد توجه قرار گرفت و به پيشنهاد عده اي از علاقه مندان آثارتاريخي و ملي و به راهنمايي اداره ميراث فرهنگي اصفهان تصميم به احياي اين قلعه خشت و گلي گرفته شد كه فعلا در دست ترميم و بازسازي است تا بصورت اوليه خود اين درآيد بناي شامخ و استوار كه شايد پس از ارگ بم (بزرگترين بناي خشت و گلي جهان ) دومين بناي بزرگ خشت و گلي ايران باشد، به نام قلعه عليخاني ناميده مي شود و تاريخچه اي مبني بر مدارك و اسناد موجود و قدمتي بيش از 200 سال دارد. گلپايگان در فاصله 360 كيلومتري تهران و 180 كيلومتري اصفهان از كانونهاي قديم و اصيل و زاينده فرهنگ ملي و اسلامي پيش است از طلوع اسلام، در زمان اشكانيان جزء نواحي مادبزرگ (شامل: ري، هگمتانه يا همدان، نهاوند، كرمانشاهان، گروس يابيجار، آوه يا ساوه، گلبادگان به معني گل آبادگان يا گلپايگان جي يا اصفهان، يزد و... ) بوده كه پس از حمله اسكندر مقدوني، يونانيان اين نواحي را مديا ناميده اند. سپس ايالت جبال نام گرفته است. در قرون اسلامي اين ناحيه را عراق عجم و گلپايگان را كه آثار گرانقدر اسلامي و تاريخي از دوران سلجوقيان دارد، جرباذقان (جرفادقان ) گفته اند. تا چند دهه قبل، شهرستانهاي مستقل كنوني اطراف (خمين و خوانسار ) بخشهايي بودند از توابع گلپايگان كه به آن، ولايات ثلاث مي گفتند. والي نشين (مركز فرمانداري ) اين ولايات، گلپايگان بوده است. اين خطه از دوران صفويه تا كنون و حتي قبل ازآن، مهد پرورش عالمان دين بوده و خطوط برجسته طرح فرهنگي گلپايگان همچنان بر علائق ملي و آئين مقدس اسلام و تشيع استوار است. گوگد (بر وزن صورت ) چگونه جايي؟ است آنها كه با جغرافيايي گوگد و گلپايگان آشنا هستند مي دانند كه در حال حاضر كوتاهترين راه گلپايگان از گوگد مي گذرد و در واقع اين شهر دروازه بزرگ ورود به گلپايگان است. اين دو شهر در دو نهايت قطعه اي بولوار 6 كيلومتري و عريض از يك راه 60 كيلومتري و كم عرض واقع شده امتداد است اين قطعه بولوار، مسير خيابان و راه باريك و پررفت و آمدي است كه از يكسو به روستاي زرخير موته و شاهراه اصفهان، تهران مي پيوندد - كه اگر براي تعريض و تجديد آسفالت آن اقدام شود بسيار بجا خواهد بود - و از سوي ديگر به خمين و اراك و همدان و كرمانشاه و خوزستان منتهي مي شود... خصلت اساسي شهر پر طراوت گوگد در لطف و آرامش دلپذيري است كه عرضه مي كند. اين شهر سبز با ساختمانهاي كوتاه خشت و گلي و آجري، چند سالي است موقعيت ممتاز ارتباطي يافته و در مسير راه اصفهان، خمين، اراك و غرب كشور واقع شده و رو به توسعه گذاشته است. قلعه مربعي شكل و تاريخي گوگد بنايي است بلند و اسطوره اي با طرح روشن و سبك قديم و اصيل، در متن سبزه زارها و گلبن ها و باغات و مزارع اطراف كه سمت شرقي بيمارستان نوساز و خيريه مرحوم آيت الله العظمي گلپايگاني طابثراه قرار گرفته و با جلوه اي خيال انگيز سر بر آسمان افراخته و گوياي اين حقيقت كه در سادگي، عظمتي باوقار نهفته است... قلعه عليخاني در قديم پناهگاه مردم و اهالي گوگد و مناطق اطراف بوده كه هنگام هجوم اشرار و غارتگران، با همه اموال و احشام خود به آنجا پناه مي بردند. در چوبي ضخيم و سنگين آنرا (كه هنوز پابرجا است ) مي بستند. حوض پشت بام قلعه را كه لوله اي سفالين از آن به بالاي در ورودي قلعه كشيده شده (و همچنان باقي است ) پر آب مي كردند تا اگر مهاجمين قصد آتش زدن در را داشتند، از بالا آب بريزند و خاموش كنند. بالاي برجها تيرانداز و تفنگچي مي گماشتند و به اين كيفيت از تعرض غارتگران و اشرار مصون مي ماندند. (بنا به اظهار مهندس ناظر بازسازي قلعه ضخامت پايه ديوار /2 6برجها متر ارتفاع ديوار آنها بيش از 11 متر و قطر هر برج حدود 9 متر است. ) فارغ از خاطرات بعضي معمرين و كهنسالان به نقل از پدربزرگ ها كه راجع به تاريخ بناي اين قلعه در اواخر زنديه و اوايل قاجار يادبودهايي مبهم دارند، تاريخچه مكتوب قلعه گوگدنوشته ها و اسنادي است كه از واگذاري آن در سال 1288 هجري قمري يعني بيش از 130 سال پيش حكايت دارد. متن بعضي نوشته هاي موجود حاكي است: بانويي كه همسر عليخان پسر معمار قلعه ساز (به نام محمدخان ) بوده و يك دانگ آن را بعنوان مهريه در تملك داشته، اواخر عمر خود در تاريخ فوق الذكر يك دانگ مهريه و 2 دانگ ميراث شوهرش از قلعه را به آقا سيد حسين مقدس روحاني محل و مورد وثوق زمان خود (جد پدري نگارنده اين سطور ) واگذاشته كه چند شاهد نيز حاشيه آنرا مهر و امضاء كرده اند. با محاسبه اين تاريخ و متوسط سالهاي عمر بانوي مذكور و معمار سازنده قلعه، درونمايه تاريخ بناي آن را بايد بيشتر و پيش تر از 2 قرن دانست... سيد محمد علي مقدس زاده گلپايگاني