Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771106-43748S1

Date of Document: 1999-01-26

پيش از عشق نه بعد از آن يادداشتي بر رمان بعد از عشق نوشته فريده گلبو چندي پيش گروهي از ناشران سرشناس در ميزگردي كه يكي از ماهنامه ها برگزار كرده بود، گفته بودند داستان نويسي مارا زن هايي كه عادت به كتاب خواني كرده اند، دارند متحول مي كنند، آنها اين كورسوي اميد را بازتابانده اند كه مردم دوباره دارند با داستان و داستان خواني آشتي مي كنند. نگاهي به فهرست موفق ترين آثاري كه در سال هاي اخير عرضه شده و دريافتن سهم زنان نويسنده در اين فهرست، نيك برمي تاباند كه به واقع مهم تر از زنان كتاب خوان، اين زنان نويسنده اند كه دارند زمينه ساز تحول داستان نويسي در ايران مي شوند. از پس بيش از يك دهه چاپ رمان در شمارگان كمتر از دو تا سه هزار جلد، كه موجب شده بود اغلب ناشران از چاپ رمان حتي داستان نويسان سرشناس، سرباز زنند، اكنون شاهد آن هستيم كه نويسندگاني همچون فهيمه ثامني، فتانه حاج سيدجوادي، ناهيد پژواك (يا هر كس ديگري كه به هرحال شب سراب را نوشته است ) و فريده گلبو با انتشار آثاري بسيار پرخواننده نسل كتابخوان تازه اي براي ادبيات ايران پرورانده اند. اغلب آثاري كه نويسندگان زن منتشر كرده و با استقبال گسترده مردم روبه رو شده اند، در حوزه ادبيات عامه پسند مي گنجند. البته تعريف مشخصي از اين eنحله ادبي وجود ندارد. گروهي تفاوت شمارگان را ملاك قرار داده اند. اما بسياري آثار به اصطلاح روشنفكري و مدرن نيز پرخواننده بوده اند و به تيراژ گاه چند ده هزارتايي نيز دست يافته اند. از سوي ديگر، از ميان سالانه صدها رمان عامه پسند كه منتشر مي شوند، تجربه نشان داده تنها معدودي از آنها از چاپ اول در مي گذرند و با انبوهي از خوانندگان ارتباط ايجاد مي كنند. گروهي ديگر شيوه پرداخت رمان را وجه مميزه عمده آن مي دانند. روايت خطي، توصيفات مستقيم و حضور مشهود نويسنده در اين ميان نشانه و وجه غالب آثار عامه پسند به شمار مي آيد. در مقابل آن اتكا به تكنيك هاي پيچيده اي همچون جريان سيال ذهن، شكستن روايت خطي، تداخل زمان و گاه حتي پرهيز از مضمون سازي، به ويژه در دوره اخير، ويژگي رمان نوگرا بوده است. با اين همه شايد در يك تقسيم بندي واقع گراتر بهتر آن باشد كه بپذيريم وجه مميزه دو دسته آثار داستاني عامه گرا و نخبه گرا در نوع دلمشغولي هاي نويسندگان آنهاست. بي ترديد نويسنده اي كه به دغدغه هاي ذهني پيچيده خود، به عنوان يك روشنفكر و يكي از گروه نخبگان بپردازد، نبايد اين انتظار را داشته باشد كه عامه مردم خواننده اثر او باشند و برعكس پرداختن به دلمشغولي هاي معمول مردم اغلب مي تواند متضمن باشد كه گروه عمده تري از خوانندگان با آن ارتباط ايجاد كنند و به راستي مگراين نيست كه اغلب انسان ها علاقه مند و دلبسته قهرماناني مي شوند كه دست كم در روءيا بتوانند با آن حس همذات پنداري داشته؟ باشند با اين تعبير، مي توان دريافت كه چرا داستان بعد از عشق دو ماه پس از انتشار در آستانه چاپ سوم با است وجود نثر به نسبت سنگين و فاخر كتاب، دوگانگي شيوه روايت آن و نيز شكستن روايت معمول داستان و تداخل زمان در آن، اين نكته كه داستان به روشني تمام دوچهره متفاوت و بعضا متناقض عشق را به تصوير مي كشد، موجب استقبال قابل توجه خوانندگان شده است. به واقع، گلبو، از پس سالها روزنامه نگاري و تجربه انتشار آثار ديگري همچون حكايت روزگار و دو غريب در بعد از عشق حدميانه را انتخاب مي كند. مسطور ساختن ماجرايي از عشق، كه از سويي شيوه به نسبت نو روايت آن مي تواند پسند فرهيختگان بيفتد و از سوي ديگر عشق را به روايتي تعريف كند كه هر آدمي دست كم در قدري از اين روايت ما به ازايي از تجربه اي را كه خود داشته در آن دريابد. در بعد از عشق با چند لايه داستاني كه در يكديگر تنيده شده اند، روبه رو هستيم: ماجراي زن دختر، دانشجوي شهرستاني كه در غوغاي جواني دل به مردي پرآوازه داده و سرانجام در اين معركه باخته است، ماجراي سردبير، مردي پرتوان كه بسيار تقلا مي كند از تلخكامي شكست در عشق دوره جواني اش، برهد، اما نمي تواند، ماجراي مرد يكي از ده ها آدم معمولي دوروبرما، كه ناگاه خواب چندين ساله اش آشفته شده و براي رسيدن به ديار يقين ناچار مي شود از وادي ترديد بگذرد و ماجراي دختر حاج شفيع كه در تناقضي پذيرفتني روزگار را به دوستداري و براي مردي مي گذراند كه از هيچكس به اندازه او متنفر نيست! گلبو به سهولت از عهده روايت تناقض ها و كشمكش هاي دروني قهرمانان داستانش برمي آيد، آنچنانكه حتي شخصيت پيچيده و متناقض فردي همچون سردبير نيز قابل درك نشان مي دهد. انتشار بعد از عشق نشان مي دهد آنچنانكه بسياري از دغدغه مندان ادبيات ايران نيز گفته اند، در دهه اخير داستان نويسي ما پا به يك دوره پويايي گذاشته است. ناصر كرمي