Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771105-43747S1

Date of Document: 1999-01-25

چه مقدار و چه نوع مايع براي هر ورزشكار لازم؟ است نقش آب در ورزش و ورزشكاران * كشتي گيران، مشت زنها و وزنه برداران به منظور رسيدن به رده وزني مطلوب براي مسابقه، خود را در معرض خطر كم آبي قرار مي دهند اشاره: تعادل آب و الكتروليتها در بدن، در تمام رشته هاي طب مهم طب است ورزشي از اين امر مستثني نيست. آب و مهمتر از آن الكتروليتها، در فعاليت هاي ورزشي نقش بسيار مهمي دارند. كم آبي نه تنها بر اجراي تمرينات اثر مي گذارد، بلكه اگر به نحو صحيح درمان نشود، سبب اختلالات فيزيكي جدي و حتي مرگ مي شود. آب در بدن وظايف مهمي برعهده دارد. يك نقش بسيار مهم آن در ورزشكاران، تنظيم حرارت بدن در است حال استراحت گرماي بدن با روش ها ي هدايت و تشعشع از دست مي رود، ولي زماني كه گرماي زيادي در بدن توليد مي شود، مثلا در حين انجام ورزش، روش هاي هدايت و تشعشع كافي نيستند و تعريق، سيستم خنك كردن ابتدايي بدن مي شود. ميزان تعريق به چند عامل بستگي دارد و متناسب با شدت و طول زمان ورزش كردن، حرارت محيطي و ميزان رطوبت بيشتر مي شود. ورزشكاراني كه در معرض دماي بالاي هوا، رطوبت بالا و آفتاب قرار مي گيرند، ممكن است مقادير بسيار زيادي مايع - حتي به مقدار ( /1 ) 25ليتر در ساعت از دست بدهند. اگر اين ميزان مايع از دست رفته جايگزين نشود، مي تواند سبب كاهش قدرت، مقاومت و ظرفيت هوايي ورزشكار شود. از دست دادن مايعات بدن به ميزان يك درصد از وزن بدن تنظيم حرارت بدن را مختل مي كند. كاهش ( ) 53 درصد از وزن بدن توانايي استفاده از اكسيژن را مختل و در نهايت از دست دادن مايعات بدن به ميزان 7 درصد موجب مي شود كه فرد دچار غش تمام شود عوارض جانبي كم آبي در بدن مربوط به كاهش حجم خون و افزايش غلظت پلاسماي خون است. بنابراين تامين كافي مايعات در حين ورزش در هواي گرم، در سلامت ورزشكاران بسيار مهم است. كم آبي اجباري در انسان برخلاف بعضي از پستانداران كه قادرند ميزان آب بدن خود را در زمان استرس و مصرف زياد آب تنظيم كنند، چنين پديده اي وجود ندارد. عواملي كه ميزان مصرف آب را تحت تاثير قرار مي دهند، عبارتند از: عوامل رواني، فيزيولوژيك و محيطي. در انسان همچنين عاملي كه ميزان مصرف آب را تحت تاثير قرار مي دهد، درجه حرارت آب است. بولز ( Boulze) و همكارانش طي تحقيقي به اين نتيجه رسيدند كه در شرايطي كه در نمونه هاي تحت مطالعه كم آبي ايجاد مي كردند آب 15 درجه سانتيگراد ( درجه 59 فارنهايت ) را به ميزان بيشتري مي نوشيدند و وقتي آب گرمتر يا سردتر از آن بود، كمتر مورد توجه قرار مي گرفت. ولي هابارد (Hubbard) و همكارانش به اين نتيجه رسيدند كه آب خنك و خوش طعمي كه به آن افزودنيهايي نيز اضافه شده باشد، سبب افزايش مصرف آب در گروه تحت بررسي مي شود. همچنين مصرف غذا نيز سبب افزايش مصرف مايعات و كاهش ميزان كم آبي اجباري مي شود. علائم كم آبي اجباري ممكن است در حين تمرين يا مسابقات (به صورت حاد ) و يا چند روز بعد از آن (به صورت مزمن ) ايجاد شود. مثالي از كم آبي نوع حاد به علت شدت گرما كه ميليونها بيننده تلويزيون نيز شاهد آن بودند، در بازيهاي المپيك تابستاني 1984 در مسابقات ماراتون زنان اتفاق افتاد كه در آن، دونده سوئيسي به نام گابريلا آندرسن - چييس (schiess - Andersen Gabriela) وارد استاديوم شد و تقريبا از حال معمولا رفت مي توان از كم آبي نوع حاد با مصرف مايعات در قبل، بعد و در حين تمرينات بدني پيشگيري كرد. كم آبي مزمن كمتر اتفاق مي افتد و در شرايطي ايجاد مي شود كه ورزشكاران در محيط گرم بدون مصرف ميزان كافي مايعات تمرين كنند. در فوتباليستها هم نادر نيست. توزين روزانه اين ورزشكاران بسيار مهم است. به ورزشكاراني كه حد پايه وزن (درصد + ) 1 را به دست بياورند نبايد اجازه تمرين داد. كم آبي عمدي گرچه بيشتر ورزشكاران مي خواهند از ابتلا به كم آبي اجتناب كنند، ولي بعضي از آنها مانند كشتي گيران، مشت زنها و وزنه برداران به منظور رسيدن به رده وزني مطلوب براي مسابقه، خود را در معرض خطر كم آبي قرار مي دهند. روشهاي كاهش سريع وزن از طريق كم آبي شامل موارد زير است: محدوديت مصرف مايعات، سونا، داروهاي مدرو مسهل. در مطالعه اي كه توسط وبستر ( Webster) و همكارانش انجام شد، عده اي كشتي گيران دانشجو كه با فعاليتهاي ورزش و اجتناب از خوردن غذا و مايعات 12 ساعت قبل از آزمايش 5 درصد كاهش وزن داشتند، بررسي آزمايشات شدند نشان دادند كه قدرت حداكثر ورزشكاران، برون ده نيروي بي هوازي، ظرفيت بي هوازي، آستانه لاكتات و قدرت هوازي كاهش يافته بود. جايگزيني مايعات ميزان آب گوارش يافته كه وارد جريان خون مي شود، بستگي به دو عامل تخليه معدي و جذب روده اي دارد. عواملي كه بر تخليه معده اثر مي گذارند، خود عبارتند از: حجم، تراكم كالري، محتواي الكتروليتي، اسمولالتيه، دما، PHشدت، ورزش، نوع ورزش، حالت آبرساني بدن و تغييرات اختصاصي بدن هر فرد. حجم مايع چه مقدار و چه نوع مايع براي هر ورزشكار لازم؟ است جايگزيني مطلوب مايعات كاملا به طول مدت و شدت ورزش، دماي محيط و شرايط بدني خود ورزشكار بستگي دارد. تفاوتهاي زيادي بين ورزشكاران و نوع و ميزان مالياتي كه بايد مصرف كنند، وجود دارد كه تنها به طور تجربي به دست مي آمد، ولي متداولترين روش براي تخمين ميزان جايگزيني مايعات آن است كه ورزشكار قبل و بعد از مايعات، و يا مسابقات، خودش را توزين كند. به ازاي هريك پوند كاهش وزن ورزشكار بايد 2 فنجان ( 16 اونس ) آب استفاده كند (هر پوند معادل 453 گرم و هر اونس /38 350معادل گرم است ). وقتي ورزشكار بتواند الگوي ميزان تعريق خود را به دست آورد و آن را با ميزان مصرف ماليات و شرايط متغير محيطي تطبيق دهد، ديگر نيازي به توزين مكرر نيست. ورزشكاران با تجربه قادر خواهند بود كه ميزان نياز به مايعات را در هر بار تمرين براساس نوع آب و هوا و نوع تمرين خود تخمين بزنند. اين مساله كه ورزشكاران و مربيان آنها اصول اساسي جايگزيني مايعات را بدانند، بسيار مهم است. در مطالعه اي كه توسط بدگود (good Bed) و توك (Tuck) انجام شد 77 درصد از معلمان ورزش مدارس نمي دانستند كه تشنگي نمايانگر نياز به آب است، در حالي كه اين مساله حقيقتي است كه 50 سال قبل تشخيص داده شده بود. در يك مطالعه نشان داده شده كه 3 ساعت نوشيدن با ميل و رغبت مايعات براي تامين آب كافي در حين ورزش كافي نيست. ورزشكاران بايد تشويق شوند كه پيش از احساس تشنگي، مايعات بنوشند. چندين مانع وجود دارد كه جايگزيني صحيح مايعات توسط ورزشكاران را تحت تاثير قرار مي دهد. اين موانع شامل موارد زير است: فقدان معياري براي تعيين ميزان از دست دادن مايعات، غيرعملي بودن توزين بدون لباس ورزشكاران، در دسترس نبودن نوشيدني مناسب در حين تمرينات و يا مسابقات، عدم آشنايي با نوشيدنيهاي ورزشي، نوشيدن صرفا هنگام احساس تشنگي و غيره. ورزشكاران موفق از طريق آزمون و خطا بر اين مشكلات فائق مي آيند و يك برنامه جايگزيني صحيح مايعات براساس نيازهاي خود طرح ريزي مي كنند. نوع مايع جايگزيني آب در ورزشكاران بسيار اساسي است. ولي در ورزشهاي استقامتي (ورزشهايي كه بيش از 9060 دقيقه به طور بي هوازي تمرين شوند ) از نوشيدنيهاي حاوي كربوهيدرات كه نوشيدنيهاي ورزشي ناميده مي شوند، سود مي برند. ميلارد استافورد (stafford Millard) و همكارانش اثرات نوشابه هاي حاوي 7 درصد كربوهيدرات را بر پاسخهاي فيزيولوژيك، وضعيت آبرساني بدن و اجراي تمرينات در دوندگان مرد طي مسافت 40 كيلومتر جاده زيرهواي گرم و مرطوب بررسي كردند. در اين بررسي از روش دو سوكور (blind Double) استفاده شد كه در آن ورزشكاران 400 ميلي ليتر نوشابه حاوي كوبوهيدرات و الكتروليت يك دارونما را 30 دقيقه قبل از تمرين و 250 ميلي ليتر در هر 5 كيلومتر مسافت در حين مسابقه مصرف مي كردند. متوسط زمان اجرا طي آخرين كيلومتر دو در مواردي كه از نوشابه حاوي كربوهيدرات استفاده شده بود، سريعتر از مواردي بود كه از دارونما استفاد شده بود. اين يافته، مطالعات قبلي را كه اجراي بهتر با محلولهاي كربوهيدراتي را نشان داده بود، تاييد مي كرد. مطالعات نشان داده است كه نوشابه هاي حاوي 86 درصد كربوهيدرات به شكل گلوكز پليمرهاي گلوكز يا سوكروز سريعا جذب مي شوند و به حفظ سطح گلوكز خون در حين ورزش كمك مي كنند ولي اگر غلظت كربوهيدرات موجود در نوشابه بيش از 12 درصد شود جذب آن مختل مي شود و توانايي اجراي تمرينات كاهش مي يابد. گليسرول ورزشكاراني كه در رشته هاي استقامتي كار مي كنند، ممكن است با وجود آنكه سعي در جايگزيني مايعات دارند، باز هم دچار كم آبي مصرف شوند مايعات داراي گليسرول قبل از تمرين در گرما ممكن است شرايط را بهتر كند. گليسرول يا گليسرين مايعي شفاف و بيرنگ و غليظ است كه از هيدروليز چربيها و روغنها به دست مي آيد و به طور طبيعي در بسياري از غذاها وجود دارند. همچنين به عنوان يك افزودني به بعضي از غذاها اضافه مي شوند. ( Montner) و همكاران او اثرات آمادگي با حجمهاي مساوي آب و گليسرول (يك گرم گليسرول به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن ) و آب به تنهايي را با يكديگر مقايسه كردند و اثرات آنها را بر ميزان مقاومت و دماي مقعدي بدن، شرايط آبي بدن و ضربان قلب را طي دوچرخه سواري بررسي آب كردند داراي گليسرول در مقايسه با آب به تنهايي زمان مقاومت طولاني تري مي دهد ( 94 دقيقه در مقايسه با 77 دقيقه ) به آنها كه مخلوط آب و گليسرول داده بودند، دماي بدن و ضربان قلب پايين تر بود. محققان به اين نتيجه رسيدند كه افزايش كارآيي فرد به علت افزايش حجم پلاسما در پي مصرف گليسرول بود. توصيه مي شود كه ميزان دريافت گليسرول بيش از يك گرم به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن نشود. مقادير زياد گليسرول ممكن است عوارضي مانند احساس سبكي سر، نفخ شكم و تهوع در بعضي ورزشكاران داشته باشد. به همين دليل بهتر است ورزشكاران گليسرول را در حين تمرين استفاده كنند تا در حين مسابقات. الكتروليتها عرق در درجه اول از آب تشكيل شده است; ولي حاوي تعدادي از مواد نيز مي باشد كه سه تاي آنها اغلب به نوشيدنيهاي ورزشي اضافه مي شوند: سديم، كلرايد و پتاسيم. الكتروليتها در تنظيم توزيع مايعات بدن در قسمتهاي مختلف نقش اساسي دارند. مخصوصا سديم كه نقش اصلي را داراست. تغييرات غلظت سديم خارج سلولي در تنظيم حرارت، ترشح آب، يونها و رفتارهاي آشاميدن نقش مهمي دارد. الكتروليتها در تحريك عصب و عضله و همچنين هماهنگ شدن انقباضات الكترو مكانيكي و كنترل آنزيمي واكنشهاي سلولي نقش اساسي دارند. در مقايسه با ساير مايعات بدن، عرق مايع رقيقتري است. البته، غلظت يوني عرق در ميان افراد مختلف متفاوت است و به ميزان تعريق، شرايط محيطي از نظر رطوبت و دما بستگي دارد. دكتر سعيده احمدي ادامه دارد