Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771030-43685S8

Date of Document: 1999-01-20

يك قاشق چاي خوري يد، يك عمرزندگي سالم! با مصرف نمك يددار به تندرستي خود و كودكانمان كمك كنيم * ميزان شيوع گواتر در كل جهان 12 درصد است و 655 ميليون نفر به آن مبتلا هستند * امروزه به علت كمبود /1 6يد ميليارد نفر در سراسر جهان در خطر كاهش توانائيهاي ذهني و فيزيكي هستند توانايي هوشي، يك عامل بسيار ضروري در توسعه ملي و بين المللي است، با اين وجود نوعي از كمبود تغذيه اي، يعني كمبود يد كه به سادگي قابل پيشگيري است، باعث كاهش قابل توجهي در بهره هوشي مي شود. كمبود يد مهمترين علت قابل پيشگيري عقب ماندگي ذهني در جهان امروز است. امروزه به علت كمبود /1 6يد ميليارد نفر در سراسر جهان در خطر كاهش توانايي هاي ذهني و فيزيكي هستند. كمبود يد باعث چه مشكلاتي؟ مي شود به مشكلات ناشي از كمبود يد، اختلالات كمبود يد مي گويند. يد، عنصري ضروري براي رشد و تكامل و حفظ تعادل بدن در تمام مراحل زندگي انسان مقدار است نياز روزانه يد بسيار اندك و در حدود 150 ميكرو گرم است به موادي كه نياز روزانه انسان به آنها بسيار اندك است، ريز مغذي nutrient) (مي گويند micro و يد نيز يك ريزمغذي است. با اين وجود، همين مقدار اندك نيز در بسياري از نقاط جهان به مردم نمي رسد. يد در دوره تكامل جنيني، ضرورتي حياتي دارد. اگر مادر باردار در دوره حاملگي كمبود يد داشته باشد، جنين وي ممكن است به گونه اي برگشت ناپذير آسيب ببيند. احتمال سقط، مرده زايي يا زايمان زودرس به گونه اي چشمگير بيش از حد معمول است و اگر كودك زنده متولد شود، ممكن است دچار اختلال در رشد و تكامل، عقب ماندگي ذهني، كندي در حركات، لختي، سختي عضلات، تاخير در تكامل استخواني يا ساير ناتواني ها شود. در صورتي كه در مراحل جنيني يا اوايل زندگي پس از تولد، كمبود يد تشخيص داده نشود و درمان نگردد، آسيب ناشي از آن برگشت ناپذير خواهد بود. در دوره كودكي نيز مشكلات ناشي از كمبود يد بسيار جدي است. كمبود يد مي تواند باعث ضعف هماهنگي بين دست و چشم، كاهش توانايي زباني و حافظه بينايي، فلج ناكامل، كوتولگي، بدشكلي هاي صورت، سختي عضلات، گواتر و كاهش بهره هوشي شود. كاهش بهره هوشي از وخيم ترين آثار كمبود يد براي اقتصاد ملي و توسعه اقتصادي - اجتماعي است. اين كاهش كه غالبا پنهان است، شايد به سادگي تشخيص داده نشود. حتي در مناطقي كه با كمبود متوسط يد روبرو هستند، اثرات آن جدي است. محققان تخمين مي زنند در اين مناطق، ضريب هوشي هر كودك به طور متوسط 10 تا 15 واحد كمتر از توان واقعي وي است. اين واقعيتي است كه براي كشورهاي درگير، كه اغلب بودجه هاي محدودي براي آموزش دارند، داراي اهميتي شگرف است. خوشبختانه بخشي از اين نقص با تامين يد كافي برطرف مي شود. براي مثال، بررسي ها در مالاوي نشان داده كه كودكان درمان شده، بهبود چشمگيري از نظر هماهنگي عصبي، توانايي زباني و حافظه بينايي داشته اند و ميانگين بهبود ضريب هوشي 41 واحد بوده است. در دوره بزرگسالي، گواتر بارزترين نشانه كمبود يد است. گواتر تورمي است كه در ناحيه جلويي گردن، در اثر رشد غده تيروئيد به وجود مي آيد. اين تورم نشانه آن است كه غده تيروئيد براي جذب كافي يد، با دشواري روبرو است. لذا با افزايش اندازه خويش در پي مقابله با اين كمبود است. با گواتر، در فرهنگ هاي مختلف به گونه اي متفاوت برخورد مي شود. بسياري از مردم هنوز نمي دانند كه گواتر فقط يك مساله مربوط به زيبايي نيست، بلكه مشكل عمده آن در خطر بودن سلامتي است. در برخي از نقاط نپال، گواتر به قدري شايع است كه آن را به عنوان نشانه اي از زيبايي مي شناسند. اما در اغلب نقاط ديگر دنيا آن را نمي پسندند. در نواحي شرقي مراكش، زنان جوان مبتلا به گواتر هرگز براي ازدواج انتخاب نمي شوند. فردي كه مبتلا به گواتر است، مي تواند از نظر كار كرد غده تيروئيد در حد طبيعي باشد. در حقيقت بزرگي غده تيروئيد بهايي است كه بدن براي حفظ كاركرد طبيعي آن پرداخته است. اما گاه گواتر به خصوص اگر كمبود يد شديد باشد، با كم كاري تيروئيد همراه است. اگر گواتر با كم كاري تيروئيد همراه باشد، ممكن است بيمار، علاوه بر گواتر دچار عدم تحمل سرما، خستگي، خواب آلودگي، ضعف حافظه، يبوست، كاهش اشتها، افزايش وزن، كاهش فعاليت عضلاني، خشكي پوست، كم پشتي موها و خشونت صدا نيز شود. در صورتي كه كم كاري تيروئيد شديد باشد، علائم وخيم تري - از جمله كما - مي تواند ديده شود. به ندرت گواتر، بخصوص اگر گره دار باشد، ممكن است با پركاري تيروئيد همراه گردد. اختلالات كمبود يد، يك خطر جهاني است برخلاف تصور بسياري از مردم، كمبود يد فقط مساله اي در نقاط دور افتاده و اغلب دور از دريا و نقاط كوهستاني نيست. كمبود يد مناطق جغرافيايي وسيعي را در جهان تهديد مي كند. اين خطر به خصوص در جاهايي كه يد موجود در خاك در اثر باران، سيل، فرسايش خاك يا نابودي جنگل ها شسته مي شود، تشديد مي گردد. اختلالات كمبود يد در بخش هايي از جهان صنعتي مثل آلمان، لوگزامبورگ، ايتاليا و اروپاي شرقي هم وجود دارد. اين اختلالات همچنين ساكنان گروهي از شهرهاي بزرگ مثل پكن، دهلي و تهران را تهديد مي كند. شيوع گواتر، شاخصي است كه محققان با آن اختلالات، كمبود يد را در يك جمعيت بررسي مي كنند. اگر ميزان كل گواتر در بچه مدرسه ايهاي يك جمعيت بيش از 5 درصد باشد آن جمعيت در خطر است. در آلمان 10 درصد و در ايتاليا 23 درصد بچه مدرسه اي ها گواتر دارند. در آفريقا اين ميزان 15 تا 20 درصد و در مديترانه شرقي به طور متوسط 23 درصد است و در برخي از كشورها مثل سوريه به 73 درصد مي رسد. در كل جهان شيوع گواتر 12 درصد است و 655 ميليون نفر به آن مبتلا هستند. اختلالات كمبود يد در ايران اكثر نواحي مختلف كشور ما در خطر كمبود يد است. در اولين بررسي منتشر شده در سال 1348 توسط دكتر امامي و همكاران در تمام نواحي تحت بررسي شامل شيراز، اهواز، مشهد، دزفول تهران و شهريار ميزان شيوع گواتر بيش از 10 درصد بوده است. در بررسي ديگري كه در سال 1362 در منطقه شهريار انجام شده 74 درصد دختران و 73 درصد پسران دانش آموز گواتر داشته اند. در 17 درصد دختران و 9 درصد پسران تحت بررسي در همين ناحيه، گواتر به قدري بزرگ بوده كه حتي بدون به عقب بردن گردن، قابل ديدن بوده است. در سال 1368 پس از تشكيل كميته كشوري مبارزه با عوارض ناشي از كمبود يد، بررسي وسيعي در استانهاي كشور توسط همين كميته انجام شد. طبق اين بررسي در 20 استان كشور شيوع گواتر قابل مشاهده در دانش آموزان مدارس بيش از 20 درصد بوده است. (در هنگام بررسي در تقسيمات كشوري 24 استان وجود داشته است. ) و در استانهاي اصفهان، چهار محال و بختياري ايلام گيلان يزد و لرستان بيش از 70 درصد دانش آموزان مدارس تحت بررسي، گواتر قابل مشاهده داشته اند. در تهران شيوع اين مشكل حدود پنجاه درصد بوده حتي است در استانهاي همدان، خوزستان، آذربايجان غربي و هرمزگان كه شيوع گواتر قابل مشاهده كمتر از 20 درصد بوده به عقيده صاحبنظران مناطقي با شيوع بالاتر وجود دارند. مثلا در استان همدان، شهرستان نهاوند و در استان خوزستان، دزفول و مسجد سليمان با شيوع بالاي گواتر روبرو هستند. همانطور كه مشاهده مي شود نتايج اين بررسي بسيار نگران كننده است و همين نگراني موجب شد تا كميته كشوري مبارزه با عوارض ناشي از كمبود يد، مبارزه با آن را جزو اولويت هاي بهداشتي قرار محور دهد اين مبارزه، همگاني كردن مصرف نمك يددار است. طبق برنامه اين كميته، ميزان شيوع گواتر در كشور تا سال 1379 در سنين 6 تا 18 سالگي بايد به كمتر از 10 درصد برسد. پس با مصرف نمك يددار ضمن حفظ سلامتي خود و كودكانمان، مسئولان بهداشتي كشور را در رسيدن به اين هدف انساني ياري دهيم. راه حل مبارزه با كمبود يد، يدزني نمك خوراكي است حداقل نيم قرن است كه پزشكان مي دانند كه اگر در طول زندگي فقط حدود يك قاشق چايخوري يد خورده شود، اختلالات ناشي از كمبود يد ايجاد نخواهد شد. البته اين به آن معنا نيست كه كسي با خوردن يك قاشق چايخوري يد، مي تواند اين مشكل را حل كند، بلكه اين مقدار اندك يد، بايد به تدريج و در طول زندگي در اختيار بدن قرار گيرد. با اين وجود راه مطمئني براي رساندن همين مقدار كم به بدن يافت نمي شد، تا آن كه يدزني نمك خوراكي مطرح اين گرديد راهي است كه مي تواند نتايج بسياري داشته باشد. براي مثال در سوئيس و آمريكا، اختلالات كمبود يد تا مدتها يك مشكل مزمن بود. يدزني نمك خوراكي در اين كشورها و بسياري از كشورهاي صنعتي ديگر مهمترين عامل در رفع اين مشكل مزمن بود. تجربه نشان داده كه يدزني نمك خوراكي موءثرترين راه تامين آن است. تقريبا اكثريت مطلق انسانها روزانه مقداري نمك مصرف مي كنند. مصرف نمك يددار باعث مي شود كه يد مورد نياز به تدريج در اختيار بدن قرار گيرد. هم اكنون در كشور ما، نمك يددار به سادگي در همه نقاط كشور در دسترس است. مزه و بوي نمك يددار با نمك بدون يد تفاوتي نمي كند و قيمت آن هم فقط مختصري بيشتر است. مشكلات مبارزه با اختلالات كمبود يد در حالي كه ريشه كني اختلالات كمبود يد، نسبتا ساده و ارزان است، ولي با مشكلات غير قابل انكاري روبرواست: ) 1 آگاهي مردم از اهميت كمبود يد كافي نيست: يكي از مهمترين مشكلات مبارزه با اختلالات كمبود يد، آن است كه مردم اغلب نمي دانند اين اختلالات تا چه حد گسترده و آسيب زاست. اگر /1 6چه ميليارد نفر در جهان در خطر اختلالات كمبود يد هستند، ولي اغلب مردم آگاهي كمي از آن دارند و حتي بسياري از كاركنان بخش بهداشتي از تاثيرات كمبود يد به خصوص در زمينه تكامل ذهني به طور كامل آگاه همين نيستند امر، ممكن است باعث شود تا به رغم در دسترس بودن نمك يددار، مردم به طور كامل از آن استفاده نكنند. تدوين كننده اين متن، خود شاهد بوده است كه بخشي از اهالي در برخي از روستاهاي اطراف درياچه اروميه، به رغم وجود نمك يددار در مغازه ها، بخشي از نمك مورد نياز خود را مستقيما از حوضچه هاي استخراج نمك تهيه مي كردند. قابل توجه است كه حتي برخي از كاركنان بخش بهداشت نيز بدين كار دست مي زدند. اگر چه غالبا از چنين نمكي براي محصولات غذايي جنبي مثل خيارشور يا رب گوجه فرنگي يا براي تغذيه دام استفاده مي شود، ولي حتي اين كار نيز عاقلانه نيست، و ناشي از عدم آگاهي و آموزش ناكافي است. بايد همه در انجام اين رسالت يعني آموزش خطرات اختلالات كمبود يد و راه ساده پيشگيري از آن - استفاده از نمك يددار - همگام باشند. صداوسيما وسيله اي قدرتمند براي توضيح سودهاي نمك يددار است. روزنامه ها و نشريه ها از اين رسالت بركنار نيستند. بايد از گروههاي زنان، آموزگاران، چهره هاي شاخص جامعه و چهره هاي ورزشي نيز كمك گرفت. مدارس نيز عرصه مهم ديگري است كه نبايد از آن غافل بود. ) 2 ضرورت استمرار و تقويت حمايت دولت و مجلس: هيچ تلاشي براي ريشه كني اختلالات كمبود يد، بدون حمايت كامل دولت و مجلس موءثر نخواهد بود. تنها در اين حالت است كه قوانين لازم در مورد توليد و عرضه نمك، فقط به صورت يددار با سطح يد زني كافي تصويب و تقويت خواهد شد و بودجه هاي لازم در اختيار قرار خواهد گرفت، زيرا هنگامي كه يدزني نمك خوراكي آغاز شد، بايد ادامه يابد و بر كيفيت و استمرار آن نظارت شود. مصرف نمك يددار به يك سال و دو سال محدود نمي شود و براي موفقيت مبارزه با اختلالات كمبود يد، مصرف آن بايد هميشگي باشد. نه تنها روند يدزني، بلكه عرضه آن به بازار نيز بايد قانونمند و تحت نظارت باشد. نمك يددار بايد از برخي شرايط آب و هوايي به خصوص گرما، رطوبت و نور مستقيم حفظ شود. اين عوامل باعث مي شوند نمك، يد خود را از دست بدهد. اگر نمك يددار در پلاستيك هاي پلي اتيلن بسته بندي شود و به خوبي انبار گردد، حداقل براي يكسال يد خود را نگه مي دارد. اما هنگامي كه از بسته خارج شود يا در شرايط نامناسب قرار گيرد، يد خود را گاه حتي ظرف نيم ساعت از دست مي دهد. خوشبختانه در كشورما، قوانين موءثري درباره لزوم يددار كردن نمك خوراكي تصويب شده اما است قوانين بايد در صورت لزوم تقويت گردند و بر اجراي آنها نظارت شود. عدم نظارت مي تواند به بي اثر شدن برنامه ها بينجامد. چنانكه در آلمان به علت عدم استفاده از نمك يددار در صنايع غذايي و استفاده وسيع مردم از غذاهاي آماده، برنامه مبارزه با اختلالات كمبود يد عملا با دشواري روبرو شد و يا در كلمبيا كه چنين نظارتي برقرار نشده بود، به رغم اجراي برنامه جامع يدزني نمك خوراكي از حدود 28 سال پيش هنگامي كه يكي از مديران يونيسف در يك ميهماني در كاخ رياست جمهوري، نمك روي يكي از ميزها را امتحان كرد، نمك يد نداشت. چنين وضعي تاسف بار خواهد بود. ) 3 مشاركت بخش خصوصي: درك و حمايت توليد كنندگان نمك جزيي جدايي ناپذير از برنامه ريشه كني اختلالات كمبود يد است. در كشورهايي كه نمك خوراكي توسط تعداد معدودي از شركت هاي بزرگ توليد يا وارد مي شود، يدزني كليه نمك مصرفي مردم نسبتا ساده است. اما در جاهايي مثل كشور ما كه تعداد زيادي از كارگاههاي كوچك به توليد نمك مشغول هستند، در صورت عدم نظارت مستمر و حمايت آنها، كار ممكن است به دشواري هم بينجامد اكنون نيز گاه ديده مي شود كه نمك هاي بدون يد توسط دستفروشان يا توسط جمع كنندگان نان خشك به خصوص در شهرستان هاي كوچك يا روستاها، ارزان تر از نمك يددار فروخته مي شود. اگر چه حجم چنين مواردي اندك است، ولي عدم نظارت مي تواند به گسترش آن بينجامد. كارگاههاي كوچك كه به تنهايي امكان خريد فن آوري يدزني را ندارند، بايد تشويق شوند تا مجتمع گردند يا در صورت عدم امكان اين كار، نمك خود را به شركت هايي بفروشند كه توانايي يدزني را دارند. در پايان يك بار ديگر به خاطر آوريم كه: در هنگام تهيه و مصرف مواد غذايي فقط و فقط از نمك يددار استفاده كنيم. ترجمه و تدوين: دكتر بهنام فرهودي