Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771020-43587S1

Date of Document: 1999-01-10

دستگيري كميته ء مجازات خشونت، قانون، مشروعيت - بخش دوم يكي از چهره هاي مشكوك كه عليرغم شعارهاي ضدانگليسي كميته مجازات، با آن صميمانه و از نزديك سروسري داشت، كمال الوزاره بود. كمال الوزاره، يكي دو نوبت براي كميته مجازات پول و اسلحه تدارك كرد. اگرچه از او رد پاي روشني در كميته مجازات نيست، اما دوستي او با طرفداران انگليسي (انگلو فيل ها ) چون عبدالحسين ميرزا فرمانفرما، بر سوء ظن ها مي افزايد. چگونه ممكن است كسي به كس ديگر با تشكيلاتي كمك برساند و از آن كس و تشكيلات هيچ؟ نخواهد وقتي قضاياي دستگيري و مجازات اعضاي كميته مجازات جدي نشد، كمال الوزاره خود را به بيماري سرسام و اعصاب زد و از مجازات گريخت. غير از كساني كه در اين نوشتار، به عنوان عضو كميته از آنان ياد شده است، اين اشخاص، به تدريج به آن پيوستند: احسان الله خان، عبدالحسين خان، سيدمرتضي، ميرزا علي زنجاني، حاج بابا اردبيلي، اكبر خان ناصر خلوت، محمد علي خان آژان، حاج علي عسكر و... نشان، كميته تپانچه و فشنگ بود. كلمه كميته روي استوانه فشنگ و مجازات روي گلوله (نوك فشنگ ) مي آمد. منشي زاده گفته بود: به اين معنا كه گلوله مجازات بر قلب خائن بنشيند، اما كميته بر جاي ماند. براي آن كه حكاكان از چگونگي كار، بو نبرند، ابوالفتح زاده به جاي كلمه مجازات، كلمه مخابرات را سفارش داد تا با اندكي دست كاري بتوان آن را آماده كرد. يكي از واقعه هاي مشترك در گروه هاي ترور، تصفيه داخلي، به ملاحظه حفظ اسرار و به دور نگاه داشتن گروه از آسيبهاي جدي است. در مافياي ايتاليا، در گروه بريگاد سرخ و همچنين در گروه ترور حزب توده ايران، مجاهدين و در كميته مجازات اين تصفيه ها روي داده است. كريم دواتگر و محمدزمان خان بهادرالسلطنه كردستاني، خيلي زود نشان دادند كه وجود و حضور آنان در گروه، كميته مجازات را در برابر خطر لو رفتن و نابودي قرار مي دهد. محمدزمان خان را با حيله و به طور موقت، به اين بهانه كه كميته مي خواهد چندي كار را تعطيل كند و وقتي دوباره كار شروع شد، او را خبر خواهند كرد، كنار گذاشتند. كريم دواتگر را اما نمي شد با چنين روش هايي دست به سر كرد. كريم دواتگر يك تفنگچي ماهر و آزموده، اما لاابالي بود. مداركي در دست است كه او اشراف را با اين وعده كه سعي مي كند گروه از خون آنان بگذرد، سركيسه مي كرد. مثلا به يكي از اشراف مراجعه مي كرد (يا پيام مي فرستاد ) كه نام تو در فهرست هدف هاي ترور قرار دارد. اگر مبلغ مناسبي به گروه بپردازي، من سعي مي كنم نظر دوستان را عوض كنم. مثلا از وثوق الدوله به قولي يك هزار و صد تومان و به گفته اي 400 تومان پول گرفتند تا او را نكشند. چنين بود كه رشيدالسلطان، سيد مرتضي و عبدالحسين ساعت ساز كريم دواتگر را شب هنگام 12 رجب 1335 قمري در مقابل كليساي ارامنه در محله سنگلج غافلگير كردند و با شليك چند گلوله كشتند. كميته مجازات، چون ديگر گروه هاي تروريستي كه مدتي مطرح شدند و عملياتي صورت دادند، حاميان با نفوذي در داخل حكومت داشتند. به اين سبب وقتي رشيدالسلطان، سيدمرتضي و عبدالحسين را كميسر يا ( كلانتري ) سنگلج دستگير كرد و به بازجويي از آنان پرداخت، چندان به آنان سخت نگرفتند و از بيرون فشارها به گونه اي بود كه از آنان نتوانستند نام و مشخصات اعضاي اصلي و هسته مركزي شبكه را درآورند. اما ترور ميرزا محسن مجتهد در رمضان آن سال ( قمري ) 1335 كه از علماي طراز اول تهران و از چهره هاي سياسي فعال و مشهور بود، ترس و وحشت بسياري پديد آورد. ميرزا علي اكبر ارداقي نوشته است كه ترور ميرزا محسن، در بيرون كميته طرح ريزي و اجرا شد و ابوالفتح زاده پس از ترور، تنها با اجراي آن، به نام كميته مجازات موافقت كرد. او متهم بود كه شخصيت و نفوذ فراوان سياسي و اجتماعي دارد و.. منزل او مركز و كانون فعاليت هاي سياسي شده و كارهاي او، خائنان را جري مي كند. وي داماد سيدعبدالله بهبهاني يكي از دو روحاني بزرگ رهبر مشروطه بود. روز هفدهم خرداد 1295 خورشيدي وقتي ميرزا محسن از مسجد شاه ( ره امام ) سوار بر الاغ، در حالي كه عده اي او را همراهي مي كردند، به درون خيابان پامنار پيچيد، حاج علي عسكر، ابتدا تيري به سمت آسمان شليك كرد تا مردم را بترساند. سپس حسين الله و احسان الله خان، ميرزا را با شليك چند تير از پاي درآوردند. اين ترور، در تهران خيلي صدا كرد. به حدي كه پس از آن رسم شد كساني كه از جان خود مي ترسيدند، مبلغي پول را به همراه خلاصه سوابق خود (دفاعيه ) براي كميته مي فرستادند و تقاضاي امان نامه مي كردند. سومين هدف ترور كميته مجازات، ميرزامحمد رضا منتخبالدوله بود. منتخبالدوله، برادر دكتر اميرخان اميراعلم و داماد وثوق الدوله بود كه چون دو هدف پيشين اما نه به اندازه آن دو، در امور ماليه كشور مسئوليت ها و سوابق و عملكرد سوء داشت. مدتي رئيس دفتر محاسبات كل شد كه خود او اختراع كرده بود. با سابقه تحصيل در بيروت و تسلط به زبان هاي عربي و فرانسوي، فقط به ديگران نخوت مي فروخت. مدتي هم خزانه دار كل دارايي شد. چنين برمي آيد كه منتخبالدوله از سرنوشت خود، بي خبر نبود. وي قرباني دشمني محمد زمان خان كردستاني (بهادرالسلطنه ) با خود شد. زيرا منتخبالدوله او را بي كار و دستمزد او را قطع كرده بود. حتي ابوالفتح زاده در اعتراف هاي خود، گفته بود كه تصميم درباره اين ترور، بدون نظر و مشورت با او گرفته شد. منتخبالدوله را عباس قلي خان، محمودخان و مهدي خان ترور كردند. روز دهم رمضان سال 1335 قمري بهادرالسلطنه زمان خان به منتخبالدوله خزانه دار تلفن كرد كه وزير ماليه ( اقبال الدوله ) اورا مي خواهد. وقتي با درشكه، به مقابل منزل اقبال الدوله رسيد (در حدود تقاطع فلسطين جنوبي و امام ره خميني ) دو، نفر كه با دستمال نيمي از صورت خود را پوشانده بودند، به وي چند گلوله شليك نفر كردند سوم مراقب اوضاع بود. اعلاميه هاي ژلاتيني كميته مجازات، به خط خوش عمادالكتاب، كه جريان هر ترور را با برشمردن خيانت هاي قرباني، با آب و تاب روشن مي كرد، از اسناد غيرقابل انكار به شمار مي رفت. در سال 1296 شمسي وقتي دامنه وابستگان به كميته مجازات از نظارت و مديريت هسته مركزي خارج شد و ترورها ديگر از حد تحمل گذشت، دولت با آن كه موافق نبود، سعي كرد موضوع را پايان دهد. زيرا كار به جايي رسيد كه هر كس، با هر كس دشمني داشت او را مي كشت و به حساب كميته مي گذاشت. دستگيري اعضاي كميته در نوبت اول، بدون كم ترين درگيري، مقاومت يا زد و خورد صورت گرفت. روز 22 تيرماه 1296 شمسي عمادالكتاب و علي اكبر ارداقي (دو عضو برجسته كميته ) را پشت ميز اداره، در وزارت ماليه دستگير همان كردند ساعت ابوالفتح زاده، منشي زاده و مشكوتالممالك (سه عضو اصلي ) را در منزل هر يك باز داشت سپس كردند كساني چون رشيدالسلطان و حسين لله را گرفتند. جالب آن كه كميته با آن برنامه هاي خطرناك و با آن ترورهاي جنجالي، هرگز به اين مهم نينديشيده بود كه اگر كار به جلب اعضا و بازپرسي رسيد، هر كس چه وظيفه اي دارد و چه بايد محمدعلي بگويد خان علاءالسلطنه، نخست وزير، چندان تمايلي به مجازات سخت دستگير شدگان نداشت. گو اين كه به هر حال آنان را 9 ماه در زندان نگاه داشتند. جالب آن كه در ابتداي دستگيري ها، كم تر كارآگاه، مامور، قاضي، بازپرس و زندان باني، حاضر به پذيرفتن مسئوليتي در برابر اعضاي كميته مجازات مي شد. اعضاي كميته بدون پرده پوشي ماموران را از سرنوشت وحشتناكي كه در پيش داشتند مي ترساندند. عاقبت پس از 9 ماه همه اعضاي كميته مجازات را آزاد كردند.