Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771014-43530S1

Date of Document: 1999-01-04

اجراي طرحهاي ملي آموزشي بايد مبتني بر پژوهش باشد * دكتر تاجيك اسماعيلي * دكتر متين * دكتر احمدي آموزش و پرورش; ردپاي پژوهش - بخش دوم * آيا طرح تغيير نظام متوسطه براساس پژوهشهاي علمي انجام شده؟ است * رئيس پژوهشكده تعليم و تربيت: من نمي توانم به اين سوءال پاسخ بگويم! اشاره; ديروز، بخش نخست گفتگوي خبرنگار گروه علمي - فرهنگي همشهري با آقايان: دكتر تاجيك اسماعيلي، دكتر متين و دكتر احمدي (رئيس و اعضاي هيات علمي پژوهشكده تعليم و تربيت وزارت آموزش و پرورش ) را خوانديد. امروز، در قسمت دوم اين گفتگو كه به رديابي پژوهش در طرحهاي كلان ملي پرداخته شده است، با بخشهاي ديگري از ديدگاههاي متوليان امر پژوهش در آموزش و پرورش آشنا خواهيم بخش شد پاياني اين گفتگو، فردا منتشر خواهد شد. * تغيير نظام آموزشي موضوعي نيست كه ضربالاجلي مطرح بشود و به اجرا گذاشته شود. آيا شما معتقديد كه طراحي نظام جديد متوسطه پايه و اساس علمي و تحقيقاتي داشته؟ است ببينيد، پژوهش علمي به چه؟ معنا * يعني اين كه اساس اين كار بطور صحيح و مبتني بر يافته هاي علمي باشد كه خود طراح برنامه هم بداند از ابتدا چه مي خواهد انجام دهد. حالا شما معتقديد كه نظام جديد آموزش متوسطه به عنوان يك طرح بسيار مهم براساس پژوهش هاي علمي طراحي شده يا؟ نه دكتر اسماعيلي: من نمي توانم به اين سوءال پاسخ بگويم، پژوهشكده در طراحي دست اندركار نبوده است. دكتر متين: اجازه بدهيد من به اهميت تصميم گيري در سطح سازمان اشاره كنم. به نظر من، تصميم گيري مستلزم انتخاب است و انتخاب مستلزم داشتن اطلاعات. بطور كل نتايج تحقيقات همه جاي دنيا نشان مي دهد كه اگر ما بخواهيم تصميماتمان از سلامت و صحت كافي برخوردار باشد، حتما بايد به پژوهش بپردازيم. مدير رده بالاي ما بايد ما را و نتايج تحقيقات ما را باور داشته باشد. متاسفانه، هنوز مديران رده بالاي ما، به اين درجه از باور نرسيده اند و البته اين هم تا حدي به خاطر ضعفي است كه در محتواي كارها وجود دارد. ما در ابتدا بايد باور و فرهنگ پژوهش را ايجاد كنيم و آگاهي مديران و مصرف كنندگان را از نتايج تحقيقات افزايش دهيم، كه واقعا نظام اطلاع رساني منسجمي مي خواهد. ما نبايد از نظر علمي هم اصرار به استفاده از يافته هاي پژوهشي داشته باشيم، چرا كه ضمن اين كه تصميم گيري نياز به كار تحقيقي دارد، ولي شرايط بكارگيري تحقيقات را هم بايد در نظر گرفت. شايد گنجاندن يافته هاي يك پژوهش در تصميم گيريها، نيازمند زمان زيادي باشد و ما نبايد توقع داشته باشيم كه بايد پشتوانه همه برنامه هاي فوري و فوتي پژوهش باشد. * من براي چندمين بار سوءالم را بطور مشخص از شما مي پرسم. قطعا نظام جديد، طرحي نبود كه بطور فوري و فوتي طراحي شود. نظر شما به عنوان يك محقق و صاحبنظر در امور تعليم و تربيت در خصوص نوع طراحي اين نظام؟ چيست آيا اساس اين نظام برمبناي تحقيق و مطالعه صحيح و كافي پي ريزي شده است يا؟ نه دكتر متين: من در اين زمينه زياد وارد بحث نمي شوم، به دليل اين كه در نشست ها شركت نداشتم. آقاي دكتر اسماعيلي خودشان درجلسات شورا حضور داشته اند... دكتر اسماعيلي: واقعا خود اين حرف كه گفته مي شود نظام آموزش متوسطه كارآمد نبوده، تا چه حدي علمي؟ است ما كارآمدي را به چه چيز؟ مي گوييم به هر حال، هر تغييري همراه با تنش ما است نظام جديد را الان داريم بررسي مي كنيم و شايد تا 5 سال آينده وضع فرق كند معلمان كم كم خودشان را با اين نظام وفق مي دهند و نظام اجرايي و مديريت هم همينطور. قضاوت در مورد خود اين موفقيت يا عدم موفقيت نيازمند يك پژوهش است. ولي از يك جهت، واقعا اگر در ارزيابي دقت كنيم، نظام متوسطه اجراي بخشي از كليات تغيير نظامي بود كه توسط شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب شده و سوءالاتي كه پيرامون نحوه اجرا مطرح است اين است كه چرا از اينجا و چرا با اين؟ شيوه يك نكته را مي توان گفت; واقعا وقتي نظام جديد متوسطه طراحي شد، مبتني بر تحقيقات و مطالعات تجربي و آزمايشي نبود و از اين جهت نقصي وجود داشت و شايد اگر در آن زمان مي خواستيم، مي توانستيم تحقيقات را انجام دهيم و منتظر نتايج بدست آمده بمانيم. البته اجراي برنامه ها، تجاربي را به دست مي دهد كه يكي از آنها همين است كه امروز مي بينيم بعضي از برنامه هاي آموزش و پرورش حتما مي بايست به بوته مطالعه و تحقيق گذاشته شود. * بفرماييد كه آيا در پژوهشكده تعليم و تربيت به عنوان اصلي ترين متولي امر پژوهش در نظام آموزش و پرورش، هيچ مطالعه و ارزيابي علمي از كاركردهاي نظام جديد متوسطه انجام شده يا؟ نه اگر پاسخ مثبت است بخشي از نتايج و يافته هاي پژوهش مذكور را تشريح كنيد. دكتر احمدي: بله. كار ارزيابي نظام جديد در استانهاي مختلف انجام شده است تا بتوانيم از آن طريق مسايل و مشكلات پيش روي نظام جديد را شناسايي كنيم، كه البته نتايج اين طرح تحقيقاتي مدون هم شده است. * لطفا به بخشي از اين نتايج اشاره كنيد. دكتر اسماعيلي: من بعضي از آنها را بطور اجمال توضيح مي دهم. اين كه بخواهيم بگوييم كه تحقيقات اصلا نظام جديد را موفق نشان داده يا ناموفق، اساسا طرح سوءال به اين شكل نكنيم، بهتر است. در پژوهش انجام شده، نظام جديد از زواياي مختلف مورد بررسي قرار گرفته است. مثلا در بعضي از موارد، مشكلات و نارساييهايي وجود داشته، در فرآيند هدايت تحصيل و مشاوره، ما در نظام جديد مشكلات و نارسايي هايي داريم. تصميماتي گرفته شده كه يك مشاور براساس ملاكهايي از قبيل معدل، سنجش هوش دانش آموز و... بيايد نسبت به هدايت تحصيلي دانش آموز اقداماتي انجام دهد. يافته هاي تحقيقي نشان مي دهد كه در فرايند هدايت تحصيلي، نقش ملاكهايي چون سنجش هوش و رغبت، خيلي پررنگ نيست و لذا مي شود اين ملاكها را حذف يا كرد اخيرا ديده شد كه نظام ترمي - واحدي مشكلاتي براي دانش آموز ايجاد مي كنند. بنابراين بحث موفقيت يا عدم موفقيت را وقتي طرح مي كنيم بايد مشخص كنيم كه در كدام جهت و كدام بخش بوده و چه راهكارهايي را بايد براي حل نارساييها انتخاب؟ كنيم * سوءال بعدي من در زمينه شيوه هاي تحقيق آموزشي است. بسياري از پژوهشهاي انجام شده در آموزش و پرورش، بايد براساس اقدام پژوهي و فعاليتهاي ميداني عملي صورت بگيرد. لطفا بفرماييد كه ما در حال حاضر تا چه حد اين شيوه را در آموزش و پرورش به كار مي گيريم و اساسا استفاده از اين روش پژوهشي چقدر براي ما لازم و ضروري ؟ است دكتر اسماعيلي: اين كه تا چه حد اين شيوه را به كار مي گيريم، بايد گفت خيلي كم و اين كه نيازمان چقدر است، خيلي زياد. دكتر احمدي: همانطور كه قبلا هم عرض كردم، ما براي هر كار تحقيقي در حوزه آموزش و پرورش، مي توانيم دو شيوه را به كار بگيريم: در روش اول، ابتدا پژوهش مي كنيم و بعد تصميم مي گيريم كه آن طرح را به مرحله اجرا بگذاريم و در روش بعدي همزمان با شروع طرح و برنامه، كار پژوهش را هم پيش ببريم و مشخص كنيم كه در جريان عمل، طرحمان چه مسايل و مشكلاتي داشته است. طي دو، سه سال اخير اين طرز تفكر در وزارت آموزش و پرورش مطرح است كه بيش از پيش، اقدام پژوهي (شيوه دوم ) را مطرح كنيم و طرحها را با پژوهش همراه كنيم. ما اخيرا طرح دو نوبته شدن امتحانات مدارس را با همين شيوه اقدام پژوهي اجرا خواهيم كرد. لذا كاربرد شيوه اقدام پژوهي در آموزش و پرورش شروع شده، ولي بايد مورد حمايت قرار بگيرد و ما بتوانيم اين طرز تفكر را در ميان مديران جابيندازيم كه برنامه ها و طرحهايي را كه نياز به تصميم گيري عاجل دارد، با يك پژوهش همراه كنند. پژوهشكده همه ساله اولويت هاي كلان پژوهش خود را اعلام مي كند و مثلا در سال جاري ما چهار اولويت كلان پژوهش داشتيم كه پژوهش در مورد تربيت اخلاقي و ديني و هنري دانش آموزان يكي از آنها بوده است. يكي از طرحهايي كه ما در اين زمينه آغاز كرديم، مطالعه تطبيقي در اين خصوص در چند كشور جهان است. در اين مطالعه روشها، اهداف، محتوا و نظام ارزشيابي پيشرفت تحصيلي كشورهاي مورد مطالعه مورد بررسي قرار لذا مي گيرد تمام اين طرح ها به صورت طرح هاي ميداني به اجرا درمي آيند. سومين اولويت پژوهشي كلان ما، كه در قالب طرح ميداني اجرا مي شود، نوآوري در سازمان، مديريت و تشكيلات آموزش و پرورش است، چون اين طور به نظر مي رسد كه وزارت آموزش و پرورش يك مقداري نسبت به گذشته از نظر سازمان و مديريت تنومند شده و كارآيي خود را ممكن است در بعضي جاها از دست داده باشد. اولويت چهارم پژوهشكده، چگونگي مشاركت دهي دانش آموزان و خانواده هاي آنها در اداره امور مدرسه است. دكتر متين: همانطور كه اطلاع داريد، يكي از رسالتهاي پژوهشكده، انجام پژوهشهاي آكادميكي است كه به سوءالات ويژه پاسخ اين مي گويد رسالت را مي شود با دو نگاه ديد; يكي پژوهشهايي كه يافته هايشان مسايل خاصي را پاسخ گويد و ديگري پژوهشهايي كه افق علم و انديشه را گسترش دهد (پژوهشهاي بنيادي و... ) اما در حوزه اقدام پژوهي، بايد گفت براي معلمان ما و طبقات مختلف آموزش و پرورش، ممكن نيست كه تحقيقات آكادميك انجام دهند. چون فرآيند اين نوع تحقيقات زمان بر است و از سوي ديگر ممكن است بعضي از آنها دانش اين كار را نداشته باشند. اما در بحث اقدام پژوهي، در واقع، ما ديگر روي مقوله ها صحبت نمي كنيم، مقوله ها را به تحقيقات آكادميك مي سپاريم. در اين ارتباط، معلم مساله را مي شناسد و روي آن مطالعه مي كند و بعد از بيان مساله، به يك سري دستاوردها مي رسد و سپس آن را در قالبي هدايت مي كند كه پاسخ هاي ويژه براي آن، سئوال ويژه بدست بياورد. سپس نتايج اين مطالعات را مي برد در كلاس درس به ثمر مي نشاند. ما در بحث معلم پژوهنده هم تاكيد داريم كه معلمانمان به اقدام پژوهشي بپردازند و لذا كاربرد اين شيوه در آموزش و پرورش، بسيار اهميت دارد و از آنجا كه يكي از اهداف ما تسري دادن امر پژوهش در ساختار آموزش و پرورش است و براي دخيل كردن معلمان در اين بحث، مي شود از اقدام پژوهي بهره هاي زيادي برد. در همين راستا هم كارگاههايي در سطح وزارتخانه تشكيل شده و قرار است كارگاههايي آموزشي در سطح استان ها هم تشكيل شود كه به معلمان آموزش داده شود كه چگونه آنها مي توانند خود را درگير امر پژوهش كنند و از روش اقدام پژوهي استفاده نمايند. * عدم كاربرد اين شيوه در حد مطلوب چه دلايلي مي تواند داشته؟ باشد دكتر متين: از جمله ويژگيهاي اين روش اين است كه ما آزمون فرضيه نداريم، زمان زيادي براي كشف مساله نياز نداريم و هزينه زيادي هم صرف نمي كنيم و بطور مشاركتي، تحقيق را انجام مي دهيم. كاربست اين اقدام هم ملموس است. اما به دليل آن كه فرهنگ لازم در اين زمينه در جامعه وجود نداشته، كمتر روي اين روش كار شده است. * اولويت هاي پژوهشي پژوهشكده را آقاي دكتر احمدي در لابلاي صحبتهايشان مطرح كردند. حالا بفرماييد كه براساس چه معيارهايي اين اولويت ها را انتخاب؟ كرده ايد دكتر اسماعيلي: يكي از ملاكهاي ما در انتخاب، نيازهاي اجرايي وزارتخانه است، كه از سوي بدنه آموزش و پرورش در سطح كشور منعكس مي شود. يك ملاك بحث هاي ديگر، كارشناسي و تحقيقي خود محققان در گروههاي تخصصي پژوهشكده است. ملاك بعدي وضعيت تحقيقات انجام شده پيرامون يك موضوع است كه به ما مي گويد آن موضوع در اولويت هست يا نه. ضمن آن كه ما در حد امكان، عناوين اولويت ها را كلي مطرح مي كنيم. يعني زمينه هاي مورد توجه و داراي اولويت را در نظر مي گيريم. * طي يكي، دو سال اخير پژوهشكده در چند مورد از طرح هاي مهم وزارتي مشاركت داشته؟ است دكتر متين: طرح تغيير زمان بازگشايي مدارس از شهريور به مهر و طرح تيمس (مطالعه بين المللي آموزش رياضي و علوم ) از جمله طرحهايي است كه قبلا با مشاركت پژوهشكده مورد بررسي قرار گرفته اند. مطالعات زيادي روي مدارس غيرانتفاعي انجام شده و چگونگي جلب مشاركت مردم هم در حال مطالعه است. ادامه دارد