Hamshahri corpus document

DOC ID : H-771013-43514S3

Date of Document: 1999-01-03

آموزش و پرورش; ردپاي پژوهش گفت وگو با رئيس و اعضاي هيات علمي پژوهشكده تعليم و تربيت وزارت آموزش و پرورش * در شرايط فعلي، تحقيق در نظام آموزش و پرورش ما چه جايگاهي دارد; آيا بينش لازم و واقعي در خصوص اهميت پژوهش و كاربرد نتايج و يافته هاي تحقيقات در ميان مسئولان آموزش و پرورش وجود؟ دارد اشاره; هدف اصلي تحقيقات آموزشي در ممالك پيشرفته جهان، كشف حقايق جديد و استفاده از آنها در حل معضلات و مشكلات عمده آموزش و پرورش است و از اين رو، هرگونه تحقيقي در اين زمينه، با اين هدف كه گرهي از مشكلات آموزشي و اجتماعي ناشي از آن را بگشايد و موجبات حل مشكل و افزايش اطلاع و آگاهي درباره معضلات آموزش و پرورش باشد، هدايت و طراحي مي شود. تحقيقات آموزشي همانند ساير پژوهشهاي علمي، داراي مباني و اركاني است كه تا همه آنها ايجاد نشود، فعاليتهاي تحقيقاتي در جهت مطلوب پيش نخواهد رفت. وجود فرهنگ پژوهش خواهي و حقيقت يابي، نيروهاي تحقيقاتي، اعتبارات و بودجه تحقيقاتي و مقررات حاكم بر مراكز تحقيقاتي، تشكيلات و مراكز مجهز تحقيقاتي و نگهداري، ثبت و نشر نتايج تحقيقات و بهره برداري از آن، از جمله اركان مزبور به شمار مي روند. به منظور ارائه تصويري از وضعيت اركان پژوهش در ساختار آموزش و پرورش كشورمان، ميزگردي را با حضور آقايان دكتر نعمت الله متين و دكتر غلامعلي احمدي اعضاي هيات علمي و عزيزالله تاجيك اسماعيلي رئيس پژوهشكده تعليم و تربيت آموزش و پرورش تربيت داده ايم، كه با هم مي خوانيم: گفت وگو از: فريبا صحرايي براي آشنايي خوانندگان همشهري با پژوهشكده تعليم و تربيت و اهداف تشكيل و وظايف آن، لطفا قدري توضيح دهيد. * دكتر تاجيك اسماعيلي: فلسفه تاسيس پژوهشكده در آموزش و پرورش، انجام تحقيقات بنيادي و كاربردي در راستاي اهداف و شرح وظايف اين وزارتخانه است. مشابه چنين مركزي را، بخصوص در كشورهاي پيشرفته داريم كه به طور خاص به شناسايي اهم مسايل و موضوعات پيش روي آموزش و پرورش مي پردازند و ديدگاهها و راهكارهايي رابراي حل معضلات مذكور ارائه در مي دهند ايران، فعاليتهاي تحقيقاتي در آموزش و پرورش تقريبا از اواسط دهه 60 جدي گرفته شد. در سال 1368 انجام مطالعات و تحقيقات به شكلي تحت عنوان شوراي تحقيقات آموزشي هماهنگ شد و وزارتخانه با تشكيل شوراي مزبور، سر و ساماني به فعاليتهاي تحقيقاتي دادو از اواخر سال 74 پژوهشكده تعليم و تربيت كار خود را آغاز كرد. البته شوراي تحقيقات آموزشي در حال حاضر هم فعال است و وظيفه اين شورا سياستگذاري در امر پژوهش است. با توجه به اينكه اكثريت تصميمات آموزش و پرورش توسط شوراي عالي آموزش و پرورش اتخاذ مي شود، بفرماييد مصوبات اين شورا تا چه اندازه مبتني بر پژوهشهاي پژوهشكده تعليم و تربيت؟ است * دكتر تاجيك اسماعيلي: شوراي عالي در آموزش و پرورش نقش قانونگذاري دارد كه ماهيتا فعاليتش با فعاليت هاي پژوهشكده متفاوت است. معمولا كار يك مركز پژوهشي انجام كارهاي پژوهشي و رسيدن به نظريات مشخص در زمينه موضوعات مورد پژوهش است. پژوهشكده وقتي به اين نقطه نظر رسيد، دو فعاليت را بعد از نتايج تحقيق بايد انجام بدهد كه عبارتند از: نشر و اشاعه نتايج و كاربست آنها در برنامه ريزيها. پژوهشكده كار اشاعه نتايج تحقيقاتش را از طريق انتشارات و سمينارهاي خود انجام مي دهد. ولي در زمينه كاربرد و كاربست، نقش پژوهشكده صرفا توصيه اي است. همچنين در بحث ها و تصميم گيريهاي مهم، شوراي عالي آموزش و پرورش با پژوهشكده ارتباط دارد و برعكس. در برخي از موارد، شورا قبل از تصميم گيري، از پژوهشكده نظر مي خواهد و در بعضي ديگر، بعد از تصويب برنامه ها، به پژوهشكده ماموريت داده مي شود تا پيرامون آن برنامه كه غالبا هم به صورت آزمايشي اجرا مي شود، تحقيق كرده و نتايج را براي تصميم گيريهاي بعدي به شورا ارائه كند. به طور مثال، اخيرا شورا وظيفه اي را به پژوهشكده محول كرد، پيرامون بررسي وضعيت دبيرستانهاي فرهنگ و رسيدن به نقطه نظري براي سياستگذاري آينده اين دبيرستانها و يا تصميم گيري در مورد دو نوبته شدن امتحانات كه در خصوص ميزان كارايي اين شيوه جديد امتحانات، پژوهشكده مطالعه اي صورت خواهد داد. از اعضاي پژوهشكده، چه كساني عضو شوراي عالي آموزش و پرورش؟ هستند * دكتر تاجيك اسماعيلي: حضور پژوهشكده در شورا، الان به صورت حضور توسط نمايندگاني است كه در كميسيونهاي مختلف شورا، عضو هستند. ولي متاسفانه در خود شوراي عالي آموزش و پرورش، پژوهشكده نماينده اي ندارد، كه به نظر بنده لازم است ما نمايندگاني را در اين شورا داشته باشيم، تا قبل از تصميم گيريهاي شورا، از ديدگاههاي علمي و پژوهشي آنها بهره گرفته شود. يكي از برنامه هاي اعلام شده از سوي آقاي مظفر قبل از تصدي امر وزارت آموزش و پرورش، انجام مطالعات پيرامون معضلات و مسايل آموزش و پرورش كشور و كارشناسي مسايل قبل از تصميم سازيها بود. لطفا توضيح دهيد در حال حاضر، به ويژه طي يكي دو سال اخير، تحقيق و پژوهش چه جايگاهي در نظام آموزش و پرورش دارد و به شعارهاي آقاي مظفر تا چه حد جامه عمل پوشانده شده؟ است * دكتر تاجيك اسماعيلي: ببينيد، لازمه اتخاذ تصميم براساس مطالعات و تحقيقات، اين است كه ما در درجه اول مطالعات قابل اتكاء و قابل اطميناني داشته باشيم. از اين جهت واقعا در كشور ما مشكل وجود دارد. ما نيازمند نوعي از تحقيقات هستيم كه مي بايست با توجه به مسايل خاص خودمان و آموزش و پرورش كشورمان صورت بگيرد. به عنوان مثال، ما طي چند سال گذشته، نظام آموزش و پرورش متوسطه را متحول كرديم و الان بحث جديدي را در مورد دگرگوني در آموزش و پرورش عمومي پيش رو داريم، بحث ديگر، مدرسه محوري است و.... اگر اين سوءال را مطرح كنيم كه تا چه حد اين نوع تصميم گيريها براساس تحقيقات؟ است بايد بگوييم كه مراكز پژوهشي موجود ما چه اطلاعاتي را مي توانند به برنامه ريزان؟ بدهند اين وظيفه اي است كه به عنوان يك مركز تحقيقاتي بر دوش ما است. ولي اين كه ما تا چه حد در انجام اين تحقيقات توانايي داريم، بستگي به بنيه تحقيقاتي كل كشور دارد. با وجود اين كه بودجه تحقيقاتي در وزارتخانه (و حتي كل كشور ) خيلي زياد نيست، ولي ما الان در جذب همين بودجه كم هم، مشكل داريم. به اين معني كه اگر ما بخواهيم يك پروژه تحقيقاتي را براساس مباني و اصول تحقيق علمي تعريف كنيم، همين بودجه، خيلي ما را دچار بحران و تنگنا نمي كند، به خاطر اين كه شالوده هاي تحقيقاتي در كشور هنوز غني نيست و آمارها بيانگر آن است كه تعداد محققان در كشور ما زياد نيستند. از اين جهت الان يك ارتباط متقابلي بين بدنه هاي ستادي و پژوهشكده در قالب مبادله اطلاعات و نتايج تحقيقات وجود دارد و در بعضي از موارد كه از سوي معاونتها اعلام نياز مي شود، ما توانايي پاسخگويي نداريم، چون اطلاعات تحقيقاتي خيلي زيادي در دسترس نداريم. ما بايد در يك فرايند چند ساله، به نوعي به انبوه سازي اطلاعات بپردازيم و تحقيقات كيفي بيشتري انجام بدهيم، كه جهت گيري آنها بيشتر به سوي مسايل مبتلابه آموزش و پرورش باشد. * دكتر احمدي: من در تكميل توضيحات دكتر اسماعيلي عرض مي كنم كه ما بخصوص از طريق اقدام پژوهي هم سعي مي كنيم براي برخي از برنامه هاي اجرايي وزارتخانه پشتوانه تحقيقي داشته باشيم. اخيرا به، پژوهشكده ماموريت داده شده تا همزمان با اجراي طرح دو مرحله اي كردن آزمون ابتدايي و راهنمايي، درخصوص مزاياي اين شيوه مطالعه اي، را انجام دهد. به هر حال پژوهشكده سعي مي كند از طرق مختلف به بدنه آموزش و پرورش خدمت بدهد. البته. اين پاسخ سوءال من نبود. سوءال من اين بود كه در شرايط فعلي تحقيق در نظام آموزش و پرورش ما چه جايگاهي ؟ دارد آيا بينش لازم و واقعي در خصوص اهميت پژوهش و كاربرد نتايج و يافته هاي تحقيقات در ميان تصميم گيران اين نظام وجود؟ دارد * دكتر اسماعيلي: در حال حاضر بينش و نگرش نسبتا مطلوبي (البته در سطح كلان ) نسبت به تحقيقات در سطح وزارتخانه وجود دارد. ولي در سطوح مياني و پايين تر شايد بتوان گفت اين گونه نيست. * دكتر احمدي: از لحاظ كمي، پژوهشهايي كه طي سالهاي اخير در پژوهشكده انجام شده، به نظر من خوب است. ولي به لحاظ كيفي، ما بايد كار بيشتري بكنيم. هنوز هم آن گونه كه ما مايل هستيم پژوهش دربطن مدارس و ميان معلمان، نرفته است. آرزوي ما اين است كه روزي برسد كه معلمان ما خودشان پژوهش كنند. ما بايد فرهنگ پژوهش را از طريق برنامه هاي درسي و روشهاي تدريس به دانش آموزان القاء كنيم تا در آينده پژوهشگران از دل نظام تعليم و تربيت ما بيرون بيايند. * دكتر متين: تحقيق در مرحله اول به ساختار نياز دارد كه اين ساختار بسيار آبرومندانه در آموزش و پرورش تعريف شده است، يعني ما در سطح وزارتخانه حتي با طرح معلم پژوهنده، بحث پژوهش را در داخل كلاس هم مطرح كرده ايم. لذا ساختار پژوهش طي يك روند ده ساله، نظام مند شده است. بحث محتوا در اين ساختار هم، بسيار مهم است. اين كه ما تا كنون چه موادي را فراهم كرده ايم تا بتوانيم به سوءالات مطرح پاسخ دهيم، بايد بگوييم در يك بررسي كلي، پژوهشهاي آموزشي و پرورشي به يك رشد نسبي در طول 8 سال گذشته رسيده است. امروزه تعداد پايان نامه ها و پژوهشهاي انجام شده در اين زمينه به رقمي حدود 2500 طرح مي رسد. اما آنچه از نظر بنده مهم است، كيفيت پژوهش است. اگر ما بتوانيم بر كيفيت پژوهش ها بيفزاييم به نوعي اعتماد مديران را در جهت استفاده از يافته هاي اين پژوهش ها جلب كرده ايم. براي اين امر هم، ما بحث جذب، تربيت و نگهداري پژوهشگر و كيفيت پژوهش را در سطح آموزش و پرورش مطرح كرده ايم. حال اگر ما تعريفي از پژوهش ارائه دهيم عبارت است از كشف واقعيتها و نوآوريها. ما به اين كشف دست زده ايم و به بعضي از نوآوريها هم رسيده ايم، منتهي فرآيند استفاده از اين يافته ها را بايد در سطح وزارتخانه تسهيل كنيم كه آن هم به آموزش مديران، خود باوري پژوهشگران، افزايش كيفيت، تخصيص بودجه بيشتر و... نياز دارد. به طور كل مي توان چنين ارزيابي كرد كه ما در چهارچوب پژوهش، فرهنگ آن را در آموزش و پرورش فراهم كرده ايم. نظام توليد پژوهش را هم شكل داده ايم و بحث اطلاع رساني را هم ولي داريم آنچه مهم است، ما بايد پژوهشگراني توانمند تربيت كنيم تا بتوانند كيفيت پژوهش را بالاتر ببرند تا قدرت ما براي استفاده از يافته هاي آنها، افزايش داده شود. براساس يك ضرب المثل معروف و جاري در آموزش و پرورش كه مي گويد: راه بيانداز تا بعدا جا بيفتيد، فكر نمي كنيد وجود پژوهشكده تعليم و تربيت خيلي كارساز؟ نيست در واقع خيلي از طرح ها توسط مسئولان آموزش و پرورش تصويب مي شود، سپس از پژوهشكده مي خواهند توجيه علمي اين طرح ها را براساس پژوهش هاي علمي به انجام برساند. در اين مورد چه ؟ مي گوييد * دكتر احمدي: من البته كمتر چنين مواردي را در حوزه آموزش و پرورش سراغ دارم! حالا اين ضربالمثل از كجا آمده، نمي دانم ولي مي خواهم، بگويم با تغيير وزير در دولت جديد، تمامي كارها وتصميمات وزارتخانه حتما با يك فكر پژوهشي همراه است. در سال گذشته چند موضوع مهم در سطح وزارت آموزش و پرورش مطرح شد كه طرح مدرسه محوري يكي از مهم ترين آنها كه بود اين طرح قرار است از طريق پژوهشكده به شيوه اقدام پژوهي به صورت آزمايشي در بعضي استانها پياده شود و مورد مطالعه علمي قرار بگيرد. لذا من اين ضربالمثل را خيلي قبول ندارم. گرچه ممكن است كارهاي كوچكي انجام بشود كه نيازي هم شايد به پژوهش نداشته ما باشد الان در بدنه آموزش و پرورش به ويژه در حوزه ستادي، در هر بخش يك واحد پژوهشي داريم كه پژوهشهاي خرد مربوط به امور خود را انجام مي دهند. پژوهش هاي كلان هم كه در سطح پژوهشكده صورت مي گيرند. لذا اين موضوع شايد مربوط به گذشته آموزش و پرورش بوده باشد. البته، من به طور خاص به همين مثالي كه شما براي تاييد عقيده خودتان زديد، اشاره مي كنم و آن اين كه در سال گذشته برنامه اجراي طرح مدرسه محوري از سوي شخص وزيرآموزش و پرورش در سطحي وسيع مطرح شد و ظاهرا تصميم قبلا گرفته شده بود! مثال ديگر همين طرح نظام جديد متوسطه است كه گفته مي شود، مبتني بر پژوهشهاي علمي نبوده است و اكنون كه اين نظام غيركارآمد بودن خود را نشان داده است، چه نظري در اين خصوص؟ داريد * دكتر تاجيك اسماعيلي: بايد در نظر داشت كه اولا تصميم گيري در خيلي از مواقع تنها در گرو نتايج تحقيقات نمي تواند باشد، يك مدير بايد تصميم اين بگيرد كه واقعا تحقيقات چه خدمتي را مي توانند در تصميم گيري صحيح بكنند، تا حدي برمي گردد به اين كه ما مديراني داشته باشيم كه نگرش درست به تحقيقات داشته باشند و به نتايج تحقيقات مربوطه عنايت داشته باشند و اصولا نظام مديريتي كشور و به تبع آن آموزش و پرورش، بايد از اين جهت بررسي شود. من نمي خواهم پاسخي به اين قضيه بدهم ولي نكته بعدي اين است كه اگر مديري خواست تصميم گيري اجرايي بكند، تا چه حد مي شود به او سرويس تحقيقاتي داد. پژوهشكده تعليم و تربيت بطور حتم توان لازم براي انجام تحقيقات مورد نياز را دارد و به نظر من مي بايست مشكل را در جاي ديگر ديد. موضوع ديگر اين است كه بر آموزش و پرورش عواملي از درون و بيرون اثر مي گذارند. خيلي از مواقع، اين عوامل تاثيرگذار اصلا در اختيار آموزش و پرورش شما نيست به نظام متوسطه اشاره كرديد. واقعا بايد اين سوءال را در سطح جامعه مطرح كرد; نظام متوسطه چرا تغيير؟ كرد اين تغيير از كجا بايد شروع؟ مي شد واقعيت اين بود كه در آن شرايط يك بحران آموزشي پيش بيني مي شد كه در آينده اي نزديك در مقطع متوسطه خودنمايي مي كرد و الان مي بينيد كه پشت درهاي كنكور خود را نشان مي دهد. اين سوءال هم مطرح است كه اگر آموزش و پرورش بخواهد به تنهايي در خصوص مسايل مهمي چون نظام جديد يا پيش دانشگاهي برنامه ريزي كند، آيا مجموعه جامعه راحتش مي گذارد يا؟ نه اينها همه مساله است و اگر همه اينها را جواب دهيم، حالا مي ماند كه اگر قرار است براساس تحقيقات دست به تصميم گيري بزند چقدر زمان، نياز دارد. ادامه دارد