Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770313-41542S2

Date of Document: 1998-06-03

هنرستان هاي فني و حرفه اي، دبيرستان هاي كار دانش; تنگناها و راهكارها گزارشي از اهميت و كاستي هاي آموزشهاي فني و حرفه اي در نظام آموزشي كشور; در حال حاضر حدود 1200 مركز كاردانش مستقل و وابسته و حدود همين تعداد هنرستان فني حرفه اي در كشور فعاليت مي كنند پيش از اين در نظام قديم دو روز در هفته و حدود14 ساعت كار عملي صورت مي گرفت كه اين ميزان كارعملي به 6 ساعت در نظام جديد تقليل پيدا كرده است مدير كل دفتر آموزشهاي فني و حرفه اي و كاردانش 90 درصد كساني كه وارد دوره كارداني توانايي مي شوند، بيشتري از دانش آموزان نظام قديم پيدامي كنند آماده كردن جوانان براي زندگي در جامعه يكي ازهدفهاي مهم تعليم و تربيت است. از اين رو مي بايست هدفهاي آموزش و پرورش متناسب با نياز جامعه باشد. نظام قديم آموزش و پرورش ما در جهت تربيت افراد براي ورود به دانشگاه برنامه ريزي شده بود. يعني هرسال حدود 10 درصد از فارغ التحصيلان دبيرستانهاي كشور وارد دانشگاه مي شدند و خيل عظيمي از آنها پشت سد كنكور مي ماندند و هنوز هم مي مانند. و اين افراد به دليل نداشتن كارآيي، تخصص و مهارت هاي فني و حرفه اي لازم، وارد مسير ديگري در زندگي خود مي شوند كه هيچ گاه به آن فكر نمي كردند. برخي پس از دوازده سال درس خواندن، تازه به فكرفرا گرفتن شغل يا حرفه اي مي افتند; و برخي نيز براي دومين و يا چندمين بار خود را براي شركت در آزمون سراسري ورود به دانشگاهها آماده مي كنند. در هر صورت يكي از نتايج اين نوع نظام آموزشي، بيكار ماندن قشر وسيعي از جوانان جامعه است كه خود معضلات ويژه اي براي جامعه دربردارد. نظري بودن مطالبي كه به دانش آموزان يادداده مي شودنيز، يكي از مشكلات نظام قديم متوسطه است; در حالي كه يادگيري، امري متكي بر فعاليت هاي عملي يعني فراگيراست دانش آموزان مي بايست خودشان مسائل علمي را به صورت عملي تجربه كنند. سالها است كه هنرستان هاي فني و حرفه اي با هدف به كارگيري مهارت هاي عملي در فعاليت هاي آموزشي وهمچنين دبيرستان هاي كار دانش از سال 71 براي ايجاد تخصص در جوانان به امر تعليم و تربيت مي پردازند. يكي از ويژگي هايي كه براي آموزش هاي فني و حرفه اي در نظر گرفته شده، تخصصي بودن آن همراه با كار توليدي است. در حال حاضر حدود 1200 مركز كار دانش مستقل ووابسته و همچنين حدود همين تعداد هنرستان فني و حرفه اي در كشور، فعاليت مي كنند. مدارس فني و حرفه اي يكي از راهبردهايي است كه تضاد ساختاري ميان نيروي كار و ساختار اقتصادي و اجتماعي جامعه را، مي تواند به كمترين حد ممكن تقليل دهد. ولي هنوز مشكلات فراواني در راه فعاليت اين هنرستان ها و دبيرستان ها موجود است كه رفع اين مشكلات، در افزايش كيفيت آموزش در اين مدارس تاثير زيادي دارد. برخي از مشكلاتي كه در مسير فعاليت آموزش هاي فني وحرفه اي قرار دارد، ساختاري هستند كه به ساختار هر نظامي برمي گردد و پاره اي از مشكلات نيز فرايندي يا اجرايي است. در حال حاضر، مهم ترين وظيفه آموزش هاي فني و حرفه اي تربيت نيروي انساني ماهر و فن آموخته است; ولي مشخص نيست كه جايگاه آن در بخش اقتصادي و توليد جامعه كجا قرار اگر دارد آموزش فني و حرفه اي اجرا شود، ولي نياز مهارتي مشاغل جامعه تامين نشود، كار اقتصادي مفيدي صورت نگرفته است. به عبارتي نيرو تربيت كرده ايم، ولي ساختار خودش را تحميل كرده و آن را خنثي كرده است. در زمينه اجرائي نيز بخشي از مشكلات به كمبودامكانات آزمايشگاهي، كم بودن تعداد معلمان نحوه كارآمد، برنامه ريزي درسي، محتواي كتب درسي، ميزان كارعملي دانش آموزان و... بازمي گردد. هنرستان ها و كارخانه ها احمد مزيناني، مدير هنرستان بنكدار، با اشاره به اهميت كار عملي در هنرستان هاي فني و حرفه اي مي گويد: شاغلان به تحصيل، در هنرستان ها مي بايست در كارخانه ها و يا شركت هاي دولتي به كار عملي بپردازند تا به طور كامل در جريان مسائل رشته تخصصي خود قرار بگيرند و مهارت لازم را كسب كنند. ولي در حال حاضر اين كار توسط خود هنرستان ها - با توجه به امكانات محدودشان - صورت مي گيرد كه مشكلاتي را به وجود آورده است. وي در ادامه به كم شدن ساعت كار عملي در هنرستان هادر نظام جديد اشاره مي كند و مي افزايد: پيش از اين در نظام قديم دو روز در هفته و حدود 14 ساعت كار عملي صورت مي گرفت كه اين ميزان كار عملي به 6 ساعت در نظام جديد تقليل پيدا كرده است. محمد نشاسته ريز، مدير كل دفتر آموزش هاي فني و حرفه اي و مديريت دفتر كار دانش در اين باره مي گويد: در نظام قديم، آموزش هاي فني و حرفه اي در مدت چهار سال صورت مي گرفت و دانش آموزان حدود 48 ساعت در هفته تحت آموزش قرار مي گرفتند. ولي در نظام جديد با توجه به اين كه كل دوره مي بايست در مدت 3 سال به پايان برسد ساعتهاي تدريس به 40 تا 42 ساعت در هفته تقليل پيدا براي كرد اين كه به كار عملي دانش آموزان اين مدارس و در نتيجه كل دوره تحصيلي آنها لطمه اي وارد نشود، نظام فني و حرفه اي به صورت كارداني پيوسته درآمد و كل دوره آن نيز 5 سال به طول مي انجامد. از اين رو حدود 90 درصد كساني كه وارد دوره كارداني مي شوند، توانايي بيشتري از دانش آموزان نظام قديم پيدا مي كنند. از مشكلات ديگري كه هنرستان هاي فني و حرفه اي و دبيرستان هاي كار دانش با آن روبه رو هستند، مساله برنامه ريزي است. برنامه ريزي اين مدارس به دليل داشتن كلاس هاي كارگاهي مشكل تر از دبيرستان هاي عادي است. به عنوان نمونه در ترم شش كارگاه سيم پيچي تعدادي از هنرستان هاي تهران با ازدحام زياددانش آموزان روبه رو مي شوند. اين موضوع برنامه ريزي درسي را مشكل همچنين مي كند تدوين بودجه زماني در اين مدارس مناسب نيست. يعني ترم هاي پيش بيني شده براي بعضي از دروس مانند كارگاهها درست نيست، چون مي بايست دانش آموزان ابتدا پيش نياز آن را بخوانندكه در موارد زيادي، اين پيش نيازها رعايت نمي شود. احمد مزيناني، با اشاره به اين كه وقت معلمان و ديگر نيروهاي اين مدارس صرف مسائل اجرايي مي شود، مي گويد: به عنوان نمونه نيروهاي اجرايي هنرستان ها بايد نظارت كنند كه آيا دانش آموزان پيش نيازهاي لازم را گرفته اند يا ؟ نه همچنين بسياري از خانواده ها و دانش آموزان اطلاعات دقيقي در مورد اهداف اين شاخه آموزشي و مسائل آن، چگونگي ورود به دانشگاهها و موسسات آموزش عالي از طريق اين رشته تحصيلي و... را ندارند. از اين روبخشي از وقت آنها صرف پاسخگويي به پرسش هاي مختلفي مي شود كه در اين زمينه وجود دارد. علاوه بر برنامه ريزي، كتابها نيز با ترم تحصيلي اين هنرستان ها و دبيرستان ها متناسب نيست. معلم هايي كه در هنرستان هاي فني و حرفه اي تدريس مي كنند، مي بايست كتابهاي درسي را در مدت سه ماه و نيم تا چهار ماه به پايان برسانند. در حالي كه مساله انتخاب واحد كه دست كم دو هفته تدريس را تحت الشعاع قرار مي دهد و همچنين تعطيلي هايي كه در طول ترم به وجود مي آيد، باعث مي شود معلم ها با كمبود وقت روبه رو شوند. در واقع نظام جديد در اين مدارس طوري طراحي شده است كه دانش آموزان متوسط به بالا مي توانند موفق باشند، ولي دانش آموزان متوسط به پائين با مشكل مواجه مي شوند. ابراهيم آزاد، معاون برنامه ريزي درسي و تاليف كتابهاي درسي فني و حرفه اي با اشاره به اين كه كتابهاي فني و حرفه اي در سال هاي تحصيلي گذشته مورد ارزشيابي قرار گرفته اند، مي گويد: اين كتابها با نظر معلمان، گروههاي آموزشي و دست اندركاران مختلف به طور دائم مورد ارزشيابي قرار مي گيرند. در نتيجه اين ارزشيابي ها، كتابهايي كه به اصلاح نياز داشته، اصلاح شده است و به علاوه اين فرايند، ادامه پيدا مي كند. دانشگاه، نخستين هدف دانش آموزان يكي ديگر از مسائلي كه دانش آموزان اين مدارس با آن روبه رو هستند، نحوه شركت در آزمون سراسري دانشگاهها است. خانم نرجس شهبازي مدير دبيرستان دخترانه كاردانش حافظ، با اشاره به اين كه دقت، روحيه و اخلاق دانش آموزاني كه وارد اين دبيرستانها شده و با مسائل كاري درگير شده اند، خيلي زود تغيير مي كند، مي گويد: اين دانش آموزان پس از اين كه وارد محيط كار مي شوندو حس مي كنند كه مي توانند چيزي بيافرينند، متوجه ارزش خود مي شوند. در حال حاضر هم كه در يك رشته عملي موفق هستند، بسيار علاقه دارند كه وارد دانشگاه شوند. وي مي افزايد: ولي موانع زيادي براي وارد شدن اين دانش آموزان به دانشگاهها وجود دارد. آنها براي واردشدن به دانشگاهها، مي بايست درسهايي را كه لازم به است، صورت آزاد بخوانند و از طريق يكي از رشته هاي علوم تجربي، رياضي و يا علوم انساني در آزمون شركت كنند. خانم شهبازي، نبود معلمان متخصص در شاخه كاردانش را يكي ديگر از مشكلات موجود معرفي مي كند و مي گويد: بسياري از معلم هايي كه به اين دبيرستان معرفي مي شوند، از فارغ التحصيلان دانشگاه آزاد هستند. اين معلم ها در ابتداي كار به موضوع درس و كلاس مسلط نيستند و مدتي طول مي كشد تا به كار خود وارد و آگاه از شوند اين رو، ممكن است تعدادي از دانش آموزان از نظر درسي لطمه ببينند. به همين دليل، برگزاري آموزش هاي ضمن خدمت براي اين معلم ها مي تواند بسيار موثر باشد. وي در ادامه سخنانش پيشنهاد مي كند: به نظر من هيچ مشكلي پيش نمي آيد اگر دانش آموزان اين واحد 49دبيرستانها تئوري و عمومي خود را در دبيرستان هاي ديگربگذرانند و سپس واحدهاي عملي را طي كنند. در حال حاضرسه روز عملي و سه روز تئوري كار كردن در هفته براي كادر اجرايي و خود دانش آموزان مشكل آفرين است. شهبازي، در خاتمه مي گويد: از شرايط فعلي راضي هستيم. هرچند مشكلات زيادي براي فعاليت ما وجود ندارد، ولي اين مشكلات را با هماهنگي اوليا حل مي كنيم. ضمن اين كه مسئولان وزارت آموزش و پرورش هم مساعدت كرده و در حد امكانات خود كمك مي كنند. نبود امكانات براي اجراي برخي از مهارت ها نيز ازجمله مسائلي است كه رفع آن مي تواند باعث افزايش كيفيت آموزش هاي فني و حرفه اي شود. در حال حاضر به دليل نبود امكانات، تعدادي از دانش آموزان مجبورند كه مهارت هاي لازم را از طريق آموزشگاههاي آزاد فرا بگيرند كه هزينه زيادي در بردارد. از طرف ديگر، وزارتخانه هاي كار و امور اجتماعي و آموزش و پرورش نيز نمي توانند جوابگوي خيل عظيم دانش آموزان باشند. بنابراين، به نظر مي رسد براي رفع اين مشكل، مي بايست چاره اي انديشيده شود. مهم ترين مساله اي كه بهره وري و سنجش آن از اهميت بسزايي برخوردار بوده، نيروي انساني است. در حال حاضر اتلاف منابع انساني بيشترين ضربه را به پيكره اقتصاد ملي ايران مي زند. تاملي بر ويژگي هايي مانند بيكاري، توليد سرانه اندك، افت شديد تحصيلي، كم بودن توليد واحدهاي توليدي، عدم استفاده مطلوب اقتصادي از منابع معدني وغيره همه از جلوه هاي پايين بودن سطح بهره وري در كشور است. شايد هنرستان هاي فني و حرفه اي و دبيرستان هاي كاردانش بتوانند نقشي در افزايش ميزان بهره وري در كشور داشته باشند. آشنا ساختن و مشاركت دادن دانش آموزان در فعاليت هاي مختلف صنعتي، كشاورزي و خدماتي، ايجاد ديد جامع در دانش آموزان نسبت به ارتباط بين مفاهيم علوم و فنون، كاستن از حجم مفاهيم نظري در مدارس و افزايش فعاليت هاي عملي و غيره از جمله كارهايي است كه مي تواند توسط اين مدارس صورت گيرد. ولي در عمل محدوديت هايي در نظام آموزش و پرورش وجود دارد كه مي تواند با توان جمعي جامعه رفع شود. به عنوان نمونه، بخش خصوصي با سرمايه گذاري در افزايش امكانات آموزشي مي تواند نقش مهمي را به عهده بگيرد. همچنين افزايش حدود و ظرفيت مشاغل توليدي و صنعتي و خدمات در نواحي مختلف كشور، افزايش امكانات آموزشي شاخه كاردانش، ايجاد هماهنگي بين دستگاههاي مختلف كشور در زمينه برنامه ريزي مختلف آموزشي، پرورشي و اداري و تجهيزاتي مي تواند در افزايش كيفيت آموزشي اين مدارس موثر باشد. سيدافشين اميرشاهي