Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770312-41524S1

Date of Document: 1998-06-02

آميخته اي از عناصر جديد هنري به مناسبت افتتاح گنجينه نقاشي پشت شيشه بيشترين شمايل و گرايش شيشه نگاران بر محور مباني مذهبي چرخيده است تا آنجا كه مي توان تحول دوباره نقاشي پشت شيشه را نهضتي هنري براساس اعتقادات مذهبي مردم دانست نخستين گنجينه نقاشي پشت شيشه هفته گذشته با حضوردكتر حسن حبيبي معاون اول رئيس جمهوري، غلامحسين كرباسچي شهردار تهران و چند تن از دست اندركاران سازمان ميراث فرهنگي افتتاح شد. اين گنجينه در برگيرنده آثاري زيبا و متنوع از هنر نقاشي پشت شيشه است كه در يكي از خانه هاي قديمي تهران با معماري سده اخير به نام خانه دكتر شقاقي برپا شده بناي است گنجينه از سوي ورثه مرحوم دكتر شقاقي به شهرداري تهران واگذار شده و توسط شركت توسعه فضاهاي فرهنگي وابسته به شهرداري به منظور ايجاد گنجينه نقاشي پشت شيشه با اهداف معرفي اين هنر، بازپيرايي، تجهيز و آماده سازي شده است. در فروردين ماه گذشته بناي گنجينه نقاشي پشت شيشه در اختيار سازمان ميراث فرهنگي كشورقرار گرفت. تكنيك نقاشي پشت شيشه به دليل اجراي طراحي معكوس و استفاده از رنگهاي روشن و اكليلي نياز به مهارت وقدرت قلم، طراحي و ظرافت ويژه دارد. موضوع نقاشيهاي پشت شيشه به نمايش درآمده در اين گنجينه شامل موضوعات گوناگون در زمينه هاي زير است: تصاوير مربوط به انسان: شامل تك چهره ها، شخصيتهاي مذهبي، درباري، تاريخي و تصاويري از عامه مردم در حالتهاي مختلف از جمله نواختن موسيقي، خواندن كتاب و ورزش است. اغلب تصاوير به زنان اختصاص داده شده ونوع طراحي در برگيرنده شيوه هايي از نقاشي سبك قاجار وكارهاي مينياتوري است. در بسياري از نمونه ها تصاويرمسبك شده و در برخي ديگر شباهت بسياري با نقاشيهاي قهوه خانه اي مشاهده مي شود. شخصيت پردازي در اغلبشخصيتهاي تاريخي، پادشاهان، شاعران و هنرمندان نيز دراين دسته قرار مي گيرد. تصاوير گل و مرغ: در اين گروه نقاشيهاي گل و گياه مشاهده مي شوند كه گاهي صرفا به نمايش گلها و گاهي همراه با پرندگان يعني نقاشي گل و مرغ پرداخته است. تصاوير هندسي: اين دسته شامل قطعات بريده ازشيشه هاي نقاشي شده است كه داراي طرحهاي هندسي مشخص و منظم بوده و گاهي قطعات با قرار گرفتن در كناريكديگر شكل واحدي را عرضه مي كنند. موضوعات اين دسته بيشتر شامل طرحهاي گل و گياه همراه با حيواناتي نظير پرنده و ماهي است. تصاوير حيواني: اين گروه صورتهاي حيواني مانند شير، اسب و بز را نمايش مي دهند. تصاوير بناها و منظره: دسته اي كه شامل مناظري مثل نمايي از شهرها، دشتها، گله ها و مناظر درباري و شكار است. نوشته ها و خطوط قرآني: خطوط يا عبارات قرآني دسته اي ديگر از نقاشيهاي مورد نظر مي باشند كه همراه باحاشيه ها و نقوش گياهي و تصاويري از شخصيتهاي مذهبي ودر انواعي چون نستعليق، شكسته، نسخ و ثلث در پشت شيشه ثبت شده اند. تصاوير مربوط به شخصيتهاي مذهبي: گروه نقاشيهاي مذهبي كه در برگيرنده روايتها، وقايع، داستانها و شخصيتهاي مذهبي از جمله امامان، پيامبران و پيشوايان مذهبي و دراويش و همچنين صحنه هاي جنگ آخرين گروه از اين نقاشيها هستند. بطور كلي رونق و رواج نقاشي پشت شيشه همزمان بامكتب نقاشي گل و مرغ دوره زنديه مورد توجه قرارمي گيرد. شهر شيراز در زمان كريم خان زند ميعادگاه هنرمندان اين مكتب مي شود و آثار نقاشاني چون محمدزمان نقاش عصر صفوي و علي اشرف در دوره افشاريه الهام بخش هنرمندان مي گردد و نقاشي پشت شيشه توسط هنرمنداني چون آقا باقر، آقا نجف، آقا زمان و از همه مهمترآقا صادق عرضه مي شود. رواج و گسترش معماري روزگار كريم خان عاملي موثر و كارساز در گسترش و رونق مكتب گل و مرغ است و در همين زمان است كه نقاشي گل و مرغ بر پشت شيشه جان و حيات ديگري مي گيرد. نقاشان با ذوق به ياري قطعات كوچك شيشه اي سختي مسطح، نقش معكوس كشيدن و رنگ وارونه انداختن برپشت شيشه را تحمل كرده اند كه اين آفرينش از تجربه كار هنرمندان نقاشي پشت شيشه كشورهاي اروپاي شرقي و چين، هند، تجار و كاروانيان به ايران آورده مي شد، بهره گيري به عمل آمد. نقاشي پشت شيشه با چنين تولدي همپاي ساير هنرهاي ديگر مورد توجه دوستداران هنر قرار مي گيرد و بجز شيراز كه خاستگاه آن بود در ديگر شهرهاي ايران نيز نقاشان هنرمند به تبعيت از ابتكار هنري آقا صادق نقاشي پشت شيشه را مورد توجه قرار دادند. شكنندگي شيشه و ضرورت حفظ و نگهداري آن باعث مي شود تا اين آثار هميشه در بالاترين جاي ديوار تالارها، در اتاقهاي آينه كاري شده، در سقفهاي مزين به نقاشي و در طاقچه هاي گچبري شده در اندازه هاي كوچك دايره اي شكل و يا نيم دايره و مربع قرار مي گيرد. نقاشي پشت شيشه در گذر ايام از انحصار نقش گل و پرنده بيرون مي آيد و هنرمندان با گرايش به نقاشي مناظري همانند: چشم انداز پل و رودخانه و نماي بيروني بناهايي مثل كليساهاي فرنگ به تقليد از نمونه هاي رايج فرنگي در ايران حال و هواي تازه اي به تنوع نقش و رنگ آن مي بخشند. از نيمه نخستين قرن 13 ه -. ق گرايش نقاشان ايران به مظاهر نقاشي فرنگي به ويژه شبيه كشي مورد نظر قرار مي گيرد و نتيجه آن اشاعه نقاشي درباري بر گرد محور شبيه كشي صورت و اندام شاهان و درباريان است. در دوره قاجار عدم آگاهي نقاشان در رعايت پرسپكتيو و اجراي صحيح قاعده و اصول رسم و طرح اندامها و دور شدن از اصالت اين هنر به چشم مي خورد نقاشي پشت شيشه در زماني همگام و همزمان با مكتب نقاشي قهوه خانه اي مي شود. محدوديت ابعاد شيشه ها، سختي و مرارت نقش وارونه زدن و علاقه به انتخاب روايات مذهبي هنرمند را وامي دارد تا گذشته از تكرار روايات مذهبي بيشتر به شمايل نگاري و ساختن تك چهره روي آورند و حتي در برخوردبا افسانه ها بسنده كنند. دراويش از سفارش دهندگان پروپاقرص نقاشيهاي پشت شيشه با موضوعات روايات مذهبي و شمايل مقدس امامان ( ع ) بودند. بيشترين شمايل و گرايش شيشه نگاران بر محور مباني مذهبي چرخيده است تا آنجا كه مي توان تحول دوباره نقاشي پشت شيشه را نهضتي هنري براساس اعتقادات مذهبي مردم دانست. در زمان ما اين هنر با تلفيقي از تمامي سبكها و موضوعات گذشته و آميخته اي از عناصر جديد هنري به حيات خود ادامه مي دهد.