Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770231-41403S1

Date of Document: 1998-05-21

افق هاي جديد و آينده روشن صنعت نشر در ايران سياستهاي حمايتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي; واقعيت ؟ يارويا- بخش پاياني يك ناشر: آيا واقعا در ايران مشكلي به نام گراني كتاب وجود دارد يا آن كه توقع ارزان بودن كتاب، برخاسته از كم بها بودن آن در سيستم ارزش گذاري ذهن توده هاست. اگرچه در مورد اهميت نقش حمايتي وزارت ارشاد از سوي ناشران، توافق همگاني موجوداست، اما در مورد چگونگي ايفاي اين تضاد نقش، افكار بسياري به چشم مي خورد. هزينه هاي حمايتي وزارت ارشاد، بايد صرف ترويج فرهنگ كتابخواني در ميان خانواده ها شود. بهتر بود تاريخ برگزاري نمايشگاه بين المللي كتاب تهران، با امتحانات دانش آموزان تقارن پيدا نمي كرد تا شاهد عدم استفاده اين گروه قابل توجه از نمايشگاه نباشيم. اشاره; ديروز، همزمان با شروع به كار نمايشگاه بين المللي كتاب در تهران، بخش نخست گفتگوي همشهري با مديران موسسات انتشاراتي كشور در ارتباط با چرايي و چگونگي برنامه هاي حمايتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي از ناشران را با طرح ديدگاههاي مديران انتشارات ساسان شيراز و چاپار فرزانگان تهران آغاز كرديم. امروز در بخش دوم و پاياني، گفتگوها را با چند مدير ديگر از موسسه هاي انتشاراتي تهران پي گرفته ايم. مدير مسئول انتشارات سايه نما در ارتباط با تسهيلات و سياستهاي حمايتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بايد گفت كه با تغيير و تحولي كه در وزارت ارشاد صورت گرفته، امور مربوط به نشر با سرعت و هماهنگيهاي بيشتري انجام مي گيرد. حذف شمارش كتاب كه در واقع عدم اعتماد به ناشر بود، يكي از نشانه هاي نزديك شدن ارشاد به ناشر است. به اعتقاد من، ناشر در زماني مي تواند موفق باشد و به رسالتهاي فرهنگي خود عمل كند كه بيشتر مورد توجه و حمايت قرار گيرد، لذا تيراژ سه هزار يا پنج هزار جلد كتاب در جامعه 60 ميليوني بسيار اندك است. و چون سياستهاي ايجاد انگيزه فرهنگ كتابخواني جزو برنامه هاي درازمدت است، بايد تعداد خريد كتاب از ناشران افزايش يابد تا ناشر بتواند كتاب خود را حداقل در تيراژ ده هزار جلدي چاپ كند. اين امر نه تنها باعث كاهش قيمت كتاب مي شود، بلكه ميزان گردش سرمايه ناشر را نيز افزايش مي دهد. سياستهاي حمايتي ارشاد براي كتب علمي و تاريخي كه نسبت به كتب عمومي و رمان كمتر مورد توجه است، موجب انگيزه ناشر براي چاپ آن خواهد البته شد ارشاد، در حال حاضر نيز به خريد كتاب اقدام مي كند كه براي كتب چاپ اول ميزان آن 50 جلد آن هم با تخفيف سي درصد است كه پرداخت وجه آن بين 3 الي 5 ماه به طول مي انجامد. چنانچه ارشاد بتواند با در نظر گرفتن يارانه نسبت به خريد حداقل 2 الي 3 هزار جلد كتاب به صورت نقدي از ناشر اقدام كند، موجب گردش نقدينگي خواهد شد. در بحث اعطاي وام و تخصيص كاغذ به نرخ دولتي نيز هيچ مشكلي وجود ندارد و كاملا راضي هستم، فقط قيمت كاغذ نسبتا بالاست و با بازار آزاد تفاوت چنداني ندارد. اكبر فرهادي، مدير انتشارات اريسا من به آينده صنعت نشر كشور خوش بين هستم. با پايان يافتن جنگ، بازسازي كشور در ابعاد مختلف از جمله بعد فرهنگي، شكل گسترده تري پيدا كرده من است اگر چه مدت زيادي نيست كه به عضويت جامعه ناشران در آمده ام، ولي بيش از ده سال است كه با كتاب و مسايل پيرامون آن آشنا هستم. طي چند سال گذشته، استقبال از كتاب با توجه به افزايش جمعيت و افزايش نرخ سوادآموزي در كشور گسترش يافته، و در حال حاضر هم، مردم بيش از گذشته در مورد كتاب فكر مي كنند و لذا، نقش ارشاد را نمي توان در اين زمينه ناديده گرفت. پرداخت بن كتاب به دانش آموز و دانشجو و كارمند، تاكنون نتايج مثبتي داشته و از گزارشهايي كه در نشست گفت و شنود يازدهمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران شنيديم، معلوم مي شود امسال وزارتخانه هاي فرهنگ و آموزش عالي، بهداشت درمان و آموزش پزشكي، آموزش و پرورش و دانشگاه آزاد اسلامي در اين زمينه مشاركت فعالي دارند، هر چند به احتمال قوي بخش عمده اين بن ها توسط دانشجويان و دانش آموزان صرف خريد كتب دانشگاهي خواهد شد. به عقيده من، بقيه وزارتخانه ها هم بايد به كاركنان خود به مناسبت اين هفته و مناسبتهاي مشابه، بن كتاب بدهند و به اين ترتيب، فرهنگ كتابخواني را در بين تمامي مردم و خانواده ها تسري بخشند. خوش بيني من هم به آينده، بيشتر ناشي از اينگونه حمايتهاست. اگر كارخانه ها، كارگاهها، ادارات، نهادها و موسسات فني و تحقيقاتي تحت پوشش هر وزارتخانه اقدام به تبليغ و برگزاري نمايشگاههاي كتاب - با استفاده از ناشران - بكنند و حتي مسابقاتي در مورد كتاب و با جوايز كتاب برگزاركنند، به طور قطع ناشران به دليل اطمينان از سرمايه گذاري به خود، سوي كتابهاي علمي، فرهنگي و مذهبي غني روي مي آورند و به اين ترتيب خلاء فرهنگي موجود در جامعه از بين مي رود. مهندس بهروز اميري مدير انتشارات سيماي فرهنگ يكي از مشكلات بسيار مهمي كه در وزارت ارشاد همانند وزارتخانه هاي ديگر وجود دارد، اين است كه سليقه، خطمشي را مشخص مي كند. سليقه محوري، لطمات بسيار زيادي را به ما و مديريت ما وارد كرده است. تا وقتي كه سليقه بر جامعه حاكم باشد، هيچ تضميني براي سرمايه گذاري وجود ندارد. بنده به عنوان يك مدير نمي توانم با خيال راحت برنامه ريزي دقيق و مدون داشته باشم، زيرا هميشه احتمال تغيير افراد وجود دارد و با جايگزيني افراد ديگر، سليقه هاي ديگر حاكم مي شود، همانطور كه تاكنون چنين بوده است. حتي اگر شخصي تغيير نكند، و در پست خود ثابت بماند، بازهم مشكلاتي در اين خصوص وجود دارد. زيرا تا زماني كه آيين نامه اي مدون نشود، و لزوم اجراي آن به تحكيم نرسد، اين شخص است كه نسبت به صلاح ديد خود تصميم مي گيرد و با افراد مختلف به صورت متفاوتي برخورد مي كند. اما چنانچه، قانون مند بودن در ذهن تك تك افراد مجري حك شود، و با قلم و فعل آنها سرشته شود، هرچند بدون انعطاف است، اما ظلم بالسويه، عدل خواهد البته بود بعد از دوم خرداد سال گذشته و روي كارآمدن كابينه جديد، زحمات زيادي از طرف مسوولان براي قانون مند كردن جامعه و جزء كوچكتر آن كه مورد بحث ماست، يعني وزارت ارشاد، كشيده شده كه صدالبته اثراتي نيز از آن هويداست. اميدوارم مسوولان محترم، افراد متخصصي را در راس امور قرار دهنده گامهاي اساسي و مثمرثمري براي پيشرفت صنعت نشر كشور برداشته شود. اعطاي وام از گامهاي مثبت وزارت ارشاد بوده، اما از آنجا كه از مرحله توليد تا مرحله فروش و برگشت سرمايه، مدت زماني حدود نه ماه طول مي كشد، لذا مدت مشاركت بانك و زمان بازپرداخت اقساط بايد خيلي بيشتر ازشرايط كنوني باشد تا اين وام كه براي توليدكنندگان ضعيف تر برنامه ريزي شده، يك دام نباشد. البته دامي كه به دليل ضعف خود ناشر و بازار كتاب ايجاد شده و از ارزش كار مسوولان نمي كاهد. سياست ديگري كه به عنوان حمايت برقرار سياست است، برپايي نمايشگاههاست، چه نمايشگاههايي كه در طول سال برگزار مي شود مانند هفته كتاب، و چه نمايشگاههاي بين المللي كتاب تهران كه اين موارد نيز جهت بهره وري بيشتر بايد مورد توجه خاصي قرار گيرد. به عنوان مثال، نمايشگاههاي هفته كتاب توسط ناشران دولتي مانند انتشارات مدرسه برگزار مي شود و اين انتشاراتي ها تعيين كننده نوع نشريات و كتب هستند كه خود اين امر، باز حكومت سليقه را تثبيت همچنين مي كند بهتر بود تاريخ برگزاري نمايشگاه بين المللي كتاب تهران بيشتر مورد توجه قرار مي گرفت تا با امتحانات دانش آموزان تقارن پيدا نكند و شاهد عدم استفاده اين گروه قابل توجه ازنمايشگاه و از طرفي پايين آمدن راندمان فروش نباشيم. عبدالكريم همايون مدير انتشارات بهينه از نظر من در حال حاضر توليد كتاب در كشور مشكلي ندارد. اغلبافراد با سرمايه شخصي يا وام وزارت ارشاد اين كار را اما انجام مي دهند مشكل اصلي، فروش نرفتن كتاب و نبود فرهنگ كتابخواني است. در واقع مردم حاضر به صرف هزينه در موردكتاب نيستند. متاسفانه در جامعه ما اغلب قشر متمكن، كه در اثربروز اتفاقاتي سرمايه اي به هم زده اند، سواد لازم را ندارند و اهل مطالعه هم تمكن لازم را. سياستهاي حمايتي ارشاد از لحاظ توزيع بن كتاب، پرداخت وام، انتخاب كتاب سال و ايجاد نشستهاي مختلف مثبت است، و در واقع بايد استمرار پيدا كند. همه مي دانند برگشت سرمايه كتاب در كمتر از هشت ماه امكان پذيرنيست، چرا كه در واقع وضعيت نشر كشور ما حرفه اي نيست. در حال حاضر از اقدامات خوبي كه توسط اتحاديه ناشران انجام برپايي شده، كلاسهاي آموزشي براي ناشران در مورد اموري مثل تهيه كتاب، ويراستاري، بازاريابي و موارد مرتبط با نشر است كه توسطافراد با تجربه و با سابقه در اين فنون آموزش داده مي شود. من چند سال قبل، جزوه اي براي ارشاد ارسال كردم و در آن پيشنهادكردم، وزارت ارشاد اقدام به ايجاد نمايشگاههاي دائمي در جنوب، شمال، شرق و غرب تهران كند و بدين ترتيب كتاب را وارد زندگي مردم كند و تنها جلوي دانشگاه تهران، محل كتاب و كتابفروشي نباشد. در عين حال ناشران موظف شوند در اين نمايشگاهها، تخفيفهاي ويژه به خريداران بدهند و حتي غرفه ها را موضوعي كنند تا خريد براي خريدار سهل تر شود. ارشاد مي تواند با پرداخت يارانه روي اقلام مورد استفاده ناشر و همچنين برگزاري نمايشگاهها و نشست ها و جلسات، در ابعاد مالي و فرهنگي ناشر را حمايت كند. اختصاص درسي با عنوان كتابخواني در عناوين درسي دانش آموزان نيز مي تواند يك كار ريشه اي براي مانوس كردن دانش آموزان كه در واقع بزرگسالان آينده هستند، به شمار آيد. برگزاري مسابقات كتابخواني به شكل گسترده، ايجاد ويترين كتاب در تمام سطح شهر، آموزش ناشران براي آشنايي با سير نشر در كشورهاي مختلف به منظور گسترش حيطه فعاليتشان هم مي تواند از سياستهاي حمايتي وزارت ارشاد باشد. در كشور ما، ناشران به فكر صادركردن كتاب نمي افتند، در حالي كه با انجام اين كار درآمد ارزي مناسبي مي تواند عايد كشور شود. همچنين مطبوعات، راديو و تلويزيون مي توانند با پخش تبليغات مربوط به كتاب و كتابخواني به شكل يارانه اي، نشر را حمايت كنند و خود ارشاد هم مي تواند نسبت به سازماندهي مراكز پخش با استفاده از نيروهاي فعال موجود معتبر اقدام كند تا سرمايه گذاري ناشران در هاله اي از ترديد و نگراني قرار نگيرد، چرا كه بسياري از ناشران از جمله خود من، تاكنون ضررهاي بسياري به خاطر ورشكستگي و فرار بعضي از پخش كننده ها و كتابفروشها در داده ايم مورد قيمت كتاب هم فكر مي كنم قيمت بايد شناور باشد مانند تمامي كالاها، اگر كتابي سه سال پيش چاپ شده و تاكنون، فروش نرفته نبايد در توزيع يا چاپ امسال همان قيمت روي آن بخورد، چرا كه هيچ كالايي نيست كه از سه سال پيش تاكنون چند برابر نشده باشد. در نهايت عقيده دارم تا زماني كه سودآوري نشر به حد لازم نرسد، نبايد انتظار استقبال از آن را داشت. دكتر محسن ارجمند مدير انتشارات ارجمنددر اين مجال كوتاه فرصت نيست به مشكلات صنعت نشر مانند شبكه توزيع نارسا، اطلاع رساني بسيار ضعيف، عدم حمايت مالي از مولفان و مترجمان و غيره اما بپردازيم در پاسخ به اين سوال كه آيا سياستهاي حمايتي (بن كتاب، يارانه كاغذ و وام هاي كم بهره ) ارشاد مي تواندبيماري صنعت نشر را مداوا؟ كند در ابتدا بايد گفت كه بيماري صنعت نشر، فقط در بخشي از اين صنعت وجود كتابهاي دارد كمك درسي و كنكور، كتب كودكان، رمانهاي سبك و كم مايه و پاره اي ديگر از حوزه هاي نشر، به اين بيماري دچار نيستند، اما به طور عمده كتب علمي غيردرسي، كتابهاي جدي و علمي، بويژه در علوم انساني، بسياري از رمانها و كتابهاي ادبي با ارزش دچار مشكل فروش هستند. و منظور بنده از كتاب و صنعت نشر، اين حوزه هاست. در واقع اكثر حمايتهاي سياستها، مالي به منظور ارزانتر كردن بهاي كتاب و تقويت بنيه مالي ناشران است. مجريان اين سياست بيماري صنعت نشر را گران بودن كتاب دانسته اند، كه شايد بازتاب ذهنيت عامه مردم ما باشد، يعني همان پاسخ كليشه اي كه مكرر از راديو و تلويزيون شنيده ايم: متاسفانه كتابها خيلي گرانند و نمي توانيم بخريم. آيا واقعا در ايران مشكلي به نام گراني كتاب وجود دارد، يا آن كه توقع ارزان بودن كتاب، برخاسته از كم بها بودن آن در سيستم ارزش گذاري ذهن توده هاست، در نتيجه هر بهايي كه روي جلد بخورد، به نظر مردم گران جلوه مي كند. آيا مشكل آن است كه مردم ما استطاعت خريد كتاب را ندارند يا اين كه اصلا نياز مبرم به خواندن كتاب احساس نمي كنند و نمي دانند كه كتاب فقط تفريح و سرگرمي نيست، بلكه توانايي هاي ما را در انسان بودن گسترش مي دهد، آيا مشكل آن است كه يك جلدكتاب در مقايسه با يك پاكت سيگار يا يك بسته شكلات يا يك بسته آدامس، يا يك كيلو گوشت يا ساير كالاها، در ايران نسبت به كشورهاي ديگر خيلي گرانتر تمام مي شود، يا آن كه نياز بيشتري به سيگار، شكلات و... نسبت به كتاب احساس مي شود; آيا مشكل آن است كه جذابيت ادبيات مكتوب در لابلاي قيچي سانسور، تكه تكه شده (حداقل در سالهاي گذشته ) يا، آن كه در پشت قيمت پشت جلد رنگ باخته است، آيا مردم ما از چرخه مكرر روزمرگي خسته شده اند و احساس نياز مبرمي مي كنند تا اطلاعات علمي، هنري، تاريخي، فرهنگي و... را از طريق كتاب دريافت كنند و به شكوفايي و خلاقيت ذهن و احساس خود دامن بزنند، اما پول كافي براي خريد اين اطلاعات را ندارند. شايد از يك ديدگاه بتوان گفت بيماري صنعت نشرگران بودن قيمت كتاب نيست، و تزريق مسكنهايي مانند وام، بن و يارانه، هرچند در كوتاه مدت تواني در تحمل درد بيماري مي دهد، ولي علاج قطعي نيست. شايد جا داشته باشد با استفاده از نظر كارشناسان در تغيير ديدگاه مردم نسبت به نقش كتاب و ايجاد احساس نياز، تلاش گسترده اي به عمل آيد. البته شكي نيست كه اين كمكهاي مالي، توان ناشران را تقويت مي كند، اما جا دارد كه مسائل بسيار مهمتر نيز مدنظر قرار براي گيرند انتقال علوم، هنر و ادبيات، نياز به مترجمان ورزيده داريم و اصولا حرفه ترجمه، بايد به صورتي درآيد كه نياز مالي مترجم را برطرف كند، اما متاسفانه عليرغم گسترش تعداد دانشگاهها، نسل مترجمان خبره رو به زوال است و جايگزيني براي نسل گذشته نداريم. برنامه هاي سيماي جمهوري اسلامي در جهت معرفي كتب چاپ شده مفيد است ولي اصلا كافي نيست. شايد بتوان در صفحات روزنامه هاي پرتيراژ كشور، كتابهاي چاپ شده را در چندنوبت با نقد و معرفي كامل، به اطلاع مردم رسانيد; جاي خالي نقدكتاب در مجلات و روزنامه ها به وضوح حس مي شود و شايد ايجاددوره هاي آموزشي يا رشته هاي دانشگاهي در اين زمينه، كمك شاياني به رونق بخشيدن صنعت نشر كند. نمايشگاههاي استاني و نمايشگاه بين المللي كتاب تهران، از سياستهاي بسيار مفيد در چند ساله اخير بوده كه رشد كمي و كيفي آن اثر مستقيم در رشد صنعت نشر خواهد داشت. در هر حال اخيرا افق هاي جديدي در نشر كتاب باز شده است و اميد است اين امكانات جديد را پاس بداريم. گفتگوها از: محرم حيدري