Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770227-41357S1

Date of Document: 1998-05-17

شصت و شش سال مبارزه پيگير علماي شيعه عليه صهيونيسم و اسرائيل آيت الله حائري گرچه عموما از دخالت در سياست پرهيزداشت اما چون مساله فلسطين در آن زمان در راس مسائل مبتلابه جهان اسلام قرار داشت لذا در دي ماه 1312 ش تلگرامي به رضاخان مخابره كرد و از او در مقابل هجوم يهوديان صهيونيست به فلسطين كمك خواست در مرداد ش 1316ماه چند نفر از علماي شيعه ايراني و عراقي به همراه سه نفر از علماي برجسته اهل سنت عراق تلگراف اعتراض آميزي به جامعه ملل و وزارت خارجه انگلستان مخابره كردند و در آن مراتب اعتراض و عدم رضايت خود را نسبت به تقسيم فلسطين اعلام داشتند و آن راضربت به قلب اسلام و عرب دانستند آيت الله كاشف الغطاء: مي گويند چهار صد ميليون مسلمان در كره زمين موجود است. چطور مي شد اگر يك دهم اين عده از راه غيرت اقدام نموده، براي اداي وظيفه خويش نسبت به فلسطين به ياري مجاهدين آن؟ مي شتافتند البته گره فلسطين گشوده مي شد ومشكل آن پايان مي يافت در دوران اسلامي يهوديان مانند پيروان اديان ديگر كه در اسلام به اهل كتاب شناخته شده اند در ميان مسلمانان و ازجمله ايرانيان به آسودگي زندگي مي كردند و گاه از جزيه معاف بودند. آنها مي توانستند ملك و مال بيندوزند و ازاموال خود به گونه اي كه در ميان مسلمانان روا باشد بهره ببرند پس از تشكيل نخستين كنگره جهاني صهيونيسم در سال /م 1897 ق 1315ايجاد دولتي يهودي در سرزمين فلسطين درصدر فعاليت هاي جنبش صهيونيسم و اتحاديه جهاني يهود قرار در گرفت دومين كنگره كه چند سال بعد تشكيل شد، اكثريت نمايندگان يهودي سراسر جهان برايجاد كشوري يهودي تاكيد كردند. از آغاز قرن بيستم ميلادي دفاتر اتحاديه جهاني يهود و جنبش صهيونيستي در كشورهاي مختلف جهان، اقدام به تشويق و سازماندهي يهوديان به فلسطين نمودند كه با بروز جنگ جهاني اول متوقف شد. اعلاميه بالفور كه در م 1917سال صادر شد نسبت به ايجاد ميهن ملي يهود در فلسطين تاكيد نمود. پس از پايان جنگ جهاني اول و شكست و تجزيه امپراتوري عظيم عثماني، سرزمين فلسطين تحت قيموميت انگلستان درآمد و به دنبال آن مهاجرت يهوديان سراسر جهان به فلسطين زير نظر دفاتر صهيونيستي آغاز برطبق شد اسناد منتشره، نخستين مهاجرت دسته جمعي يهوديان ايراني به فلسطين در ش 1299 م /سال 1919 صورت گرفت. ( ) 1 در ش 1301مهرماه ميرزا حبيبالله خان آل رضا ( هويدا )- كنسول افتخاري ايران در فلسطين و مسئول رسيدگي به امور بهائيان آنجا ( ) 2 در نامه اي به وزارت امور خارجه ايران خاطرنشان ساخت: فلسطين، يهود ايراني به عقيده بنده زياد هستند و پس از جنگ جهاني ] اول [ هم چنانچه سابقا هم عرض كرده بودم فوج فوج از ايران هجرت كرده، به فلسطين آمده اند. ديگر خدا مي داند كه تا به حال تعداد نفوسشان به چه مقدار رسيده است. ( ) 3 دولت وقت براي جلوگيري از اعتراض هاي مردمي نسبت به مهاجرت يهوديان ايراني به فلسطين طي اعلاميه اي كه در ش 1301سال صادر كرد اعلام داشت يهودياني مي توانند به خارج مسافرت كنند كه قصد زيارت يا تجارت داشته و ترك علاقه هم نكرده باشند. ( ) 4 با وجود اين دستورالعمل مهاجرت يهوديان ايراني و نيز يهوديان عراق، افغانستان و آسياي مركزي از راه ايران به فلسطين، توسط دفاتر متعدد صهيونيستي در كشور ( ) 5 و با همكاري كنسولگري هاي انگلستان در ايران همچنان ادامه داشت ( ). يكي 6 از شگردهاي اين دفاتر ايجاد درگيري هاي ساختگي ميان مسلمانان و يهوديان بود تا بدينوسيله يهوديان را وادار به ترك ميهن و عزيمت به فلسطين نمايند. ( ) 7 در م 1931/دسامبر دي ماه 1310 شمسي به منظور بررسي مساله فلسطين كنفرانسي از علما و انديشمندان جهان اسلام در بيت المقدس تشكيل شد. در اين كنفرانس چهره هاي مشهوري چون رشيدرضا و علامه اقبال لاهوري و آيت الله شيخ محمدحسن كاشف الغطاء شركت داشتند. به خواهش حاج امين الحسيني، مفتي فلسطين، كاشف الغطاء، در بين دو نماز مغرب و عشا سخنراني كرد. او بيم و اميد خود را از سرنوشت مردم و سرزمين فلسطين اعلام داشت و ضمن شرح وضعيت سياسي مسلمانان، آنان را به اتجاد و وحدت كلمه، صبر و بردباري و پرهيز از نفاق، و اقدام به عمل دعوت كرد. ( ) 8 سخنراني پرشور و تكان دهنده وي با استقبال بي نظير شركت كنندگان مواجه شد و لذا از او خواستند تا امامت نماز جماعت و جمعه را بپذيرد. بسياري از مطبوعات عربي و اسلامي سخنان او را به تفصيل درج كردند و علماي فرق اهل سنت با شخصيت برجسته او آشنا وي شدند پانزده روز در فلسطين ماند و به شهرهاي مختلف اين سرزمين سفر كرد و با دانشمندان شيعه و سني به گفتگو نشست و در تمام شهرها براي مردم سخنراني نمود و آنان را به وحدت با يكديگر در مقابل دشمنان اسلام و خطر صهيونيست ها دعوت وي كرد سپس به لبنان و از آنجا به سوريه رفت و در همه جا به تشريح وضعيت مسلمانان پرداخت و وظايف حساس آنان را در آن برهه تاريخي برشمرد ( ). 9 در اكتبر 1933 / مهر و ش 1312آبان تظاهرات وسيعي توسط اعراب فلسطين در شهرهاي بيت المقدس و يافا عليه انگلستان برپا شد كه به خاك و خون كشيده شد و بر اثر آن دهها نفر شهيد و صدها نفر مجروح شدند. همزمان با اين وقايع، گروه كثيري از يهوديان ايراني - كه تا آن زمان بي سابقه بود - به فلسطين مهاجرت كرده و توسط آژانس هاي صهيونيستي در آنجا اسكان داده شدند. اين مهاجرت كمتر از سه ماه پس از نخست وزيري محمدعلي فروغي صورت گرفت. مهاجرت يهوديان ايراني با اعتراض سخت علما و جمعيت هاي اسلامي فلسطين روبرو گرديد و اعتراضيه اي از سوي جمعيت شبان مسلمين و شيخ عبدالله افندي مجتهد، رئيس جمعيت هدايت اسلامي تسليم كنسول ايران در موصل گرديد. در اين اعتراض نامه از دولت ايران درخواست شده بود تا نسبت به ظلم و تعدياتي كه از سوي يهوديان به مردم عرب مسلمان فلسطين صورت مي گيرد اقدامات مقتضي انجام شود. ( ) 10 اين گزارش ده روز بعد در هيات دولت مطرح و قرار شد كه از سوي وزير خارجه اقدامات مقتضي صورت گيرد. ( ) 11 خبر مهاجرت يهوديان ايراني ظاهرا از منابع غيررسمي به اطلاع رياست حوزه علميه قم، آيت الله حاج شيخ عبدالكريم حائري معلوم رسيد نيست كه در شرايط اختناق آميز آن زمان ايران، و محدوديت هاي زيادي كه براي حوزه هاي علميه ايجاد شده بود، اين خبر چگونه و از چه مجرايي به اطلاع آيت الله حائري رسيد. احتمال فراوان دارد كه آيت الله شيخ محمدحسين كاشف الغطاء مجتهد سياستمدار، روشنفكر و استعمارستيز شيعه عراق كه در آن زمان در سفر سه ماهه اي به ايران آمد و مدتي در قم ميهمان آيت الله حائري بود( ) 12 وي و ديگرعلماي قم را در جريان رويدادهاي تاسف بار فلسطين قرار داده و آنان را وادار به صدور اين تلگراف كرده به باشد هر روي آيت الله حائري گرچه عموما از دخالت در سياست پرهيزداشت اما چون مساله فلسطين در آن زمان در راس مسائل مبتلا به جهان اسلام قرار داشت لذا در دي ش 1312ماه تلگرامي به رضاخان مخابره كرد و از او در مقابل هجوم يهوديان صهيونيست به فلسطين كمك خواست. ( ) 13 چند نفر از علماي سرشناس قم نيز تلگرام هاي جداگانه اي به رضاخان مخابره كرده و رونوشتي از آنها را براي ميرسيد محمد بهبهاني كه از چهره هاي سرشناس روحاني و طرف احترام رژيم بود، ارسال كردند. بهبهاني نيز رونوشت تلگرام آيت الله حائري و ديگر علماي قم را به دفتر مخصوص شاهنشاهي فرستاد و از رياست دفتر خواست تا در صورت موافقت و دستور شاه، تلگرام هاي علما در جرايد كشور چاپ و منتشر شود. ( ) 14 دفتر مخصوص شاهنشاهي در نامه اي كه به نخست وزير وقت نوشت اعلام داشت: حسب الامرجهان مطاع مبارك شاهانه ارواحنافداه ابلاغ مي نمايد انتشار تلگرافات علما ] [ راجع به مسلمين فلسطين در جرايد مقتضي نيست. ( ) 15 رژيم ايران براي اعاده حيثيت سياسي خود نزد مسلمانان جهان و جلوگيري از واكنش هاي احتمالي ضد يهود در كشور دست به اقدام سياسي نمايشي زد. بدين ترتيب كه وزير خارجه وقت ايران ( باقركاظمي ) چند ماه پس از اعتراض جمعيت هاي سياسي اسلامي فلسطين و تلگراف هاي علماي قم، طي نطقي در جامعه ملل، از حقوق اعراب مسلمان فلسطين حمايت كرد و خواستارحفظ حقوق آنان در برابر هجوم صهيونيست ها گرديد و خواستاررفتار عادلانه اي با آنان مفتي شد و رئيس مجلس اعلاي اسلامي فلسطين در نامه اي كه به كنسولگري ايران دربيت المقدس نوشت از اقدام دولت ايران در دفاع از حقوق مسلمانان فلسطين تشكر نمود، در ضمن از استمرار مهاجرت يهوديان ايراني به فلسطين گلايه نمود و از دولت ايران خواست تا اقدامي جدي و عملي در جلوگيري از مهاجرت يهوديان ايراني به عمل آورد. ( ) 16 در مرداد ش 1316ماه چند نفر از علماي شيعه ايراني و عراقي (سيدهبه الدين شهرستاني، سيدمحمد مهدي صدر، سيد محمدمهدي اصفهاني، سيد محمدمهدي خراساني، شيخ راضي آل ياسين ) به همراه سه نفر از علماي برجسته اهل سنت عراق (يوسف عطا، حبيبالعبيدي، ابراهيم الراوي ) تلگراف اعتراض آميزي به جامعه ملل و وزارت خارجه انگلستان مخابره نمودند و در آن مراتب اعتراض و عدم رضايت خود را نسبت به تقسيم فلسطين توسط كميسيون انگليسي اعلام داشتند و آن را ضربت به قلب اسلام و عرب دانستند ( ) 17 آيت الله سيدابوالحسن اصفهاني نيز طي يادداشتي براي سفارت ايران در بغداد اظهار اميدواري كرد كه دولت ايران در جامعه ملل از همه گونه تلاش براي دستيابي ملت فلسطين به حقوق حقه خويش فروگذاري ننمايد. ( ) 18 آيت الله كاشف الغطاء هم در اقدامي همسو با آيت الله اصفهاني، طي تلگرامي به ملك غازي (پادشاه عراق ) و كميسر عالي فلسطين، از مظالم انگلستان در فلسطين به شدت انتقاد كرد و خاطرنشان ساخت كه مردم از او فتواي جهاد خواسته اند. ( ) 19 پانوشت: اسناد 1 مهاجرت يهوديان ايران به فلسطين ش ) ) 13301300 به كوشش مرضيه يزداني، تهران، سازمان اسناد ملي ايران، 4 1374 ص. ميرزا 2 حبيبالله خان هويدا (پدر اميرعباس نخست وزير هويدا معدوم زمان شاه ) از، خانواده اي بهايي و ازنزديكان عباس افندي، رهبر بهائيان، و نيز طرف اعتمادمقامات انگليسي فلسطين بود. وي در سال 1305 ش از سوي دولت انگلستان به سمت ژنرال كنسول ايران در فلسطين شناخته شد! علي اكبر ولايتي، ايران و مسئله فلسطين براساس اسنادوزارت امور خارجه ( 1371 /م 19371897 ش - ق ) 1315 دفتر تهران نشر فرهنگ اسلامي 1376 ص. 91105 . 3 همان ص. 97 . اسناد 4 مهاجرت.. ص 4 و. 5 . به 5 نوشته بن زوي (رئيس هيات جمعيت ملي يهود فلسطين )در روزنامه داور به شماره 3202 /11/1935 21مورخ ( /8/1314 29 ش ) در سال 1302 بيست و چهار موسسه صهيونيستي در ايران به منظور مهاجرت يهوديان ايراني به فلسطين فعاليت مي كرده است. همان ص. 44 . 6 همان 27 50 ص. 12 . به عنوان 7 مثال در 20 فروردين 1301 در محله يهوديان تهران درگيري ميان يهوديان و مسلمانان روي داد كه تا اواسط آن سال ادامه داشت. به دنبال آن نخست 56 نفر و چند هفته بعد 1300 نفر از يهوديان كشور را ترك كرده و به فلسطين مهاجرت كردند. ر. ك. ب: حبيب لوي، تاريخ يهود، كتابفروشي تهران يهودابروخيم 1339 جلد 3 ص - 945. 944 زندگي مسالمت آميز ميان ايرانيان و يهوديان درطول 2500 سال همچنان استمرار داشته است. در زمان كوروش يهوديان در ايران پراكنده شدند و از جمله در اصفهان سكونت كردند. به دليل ازدياد مهاجران يهود، اين شهر به يهوديه معروف گرديد. در دوران اسلامي نيز يهوديان مانند پيروان اديان ديگر كه در اسلام به اهل كتاب شناخته شده اند در ميان مسلمانان و ازجمله ايرانيان به آسودگي زندگي مي كردند و گاه از جزيه معاف بودند. آنها مي توانستند ملك و مال بيندوزندو از اموال خود به گونه اي كه درميان مسلمانان روا باشد بهره ببرند. اما اروپائيان براي اينكه يهوديان در سرزمين هايشان ريشه ندارند و آنجا را ميهن خود ندانند به آنها اجازه نمي دادند براي خود ملك بخرند و يهوديان ناگزير آنچه را كه با كار خود به دست مي آوردند نقدي نگاه مي داشتند و اين خواه كار، ناخواه آنها را به سوي رباخواري مي كشاند. در جامعه اسلامي، صدها فيلسوف و پزشك يهودي زندگي مي كردند و فلاسفه يهود بدون هيچ بيمي با مسلمانان به مناظره مي پرداختند. در زمان قاجار يهوديان براي نشان دادن همدلي خود با شيعيان، در آيين هاي سوگواري محرم شركت مي كردند وحتي در شهرهايي مانند شيراز دسته هاي سينه زني به راه مي انداختند. شمار شاعران يهودي كه به فارسي شعر مي گفتندبه اندازه اي است كه تذكره اي از زندگينامه آنان نوشته شده است. دايره المعارف فارسي جلد 3 (م - ي ) ص 1375 . اين 3383 زندگي مسالمت آميز همچنان ادامه داشته و بروز مسئله مصيبت باري چون فلسطين مانع از اين امر نگرديده و ايرانيان مسلمان از زمان تشكيل دولت اسرائيل تاكنون هميشه ميان هموطنان يهودي خود و صهيونيست هاي اشغالگر تمايز موضعگيري هاي قائل بوده اند ضد صهيونيستي انجمن كليميان ايران دربرابر اقدامات ضدصهيونيستي اسرائيل پس از انقلاب مويد اسلامي، اين گفته و نيز نشانه هوشياري و روابط حسنه فيمابين است. محمدرضا 8 سماك اماني كاشف الغطاء سوره خشم تهران سازمان تبليغات اسلامي 1372 ص - 79. 74 . 9 همان ص - 81. 79 . اسناد 10 مهاجرت.. ص 29 . 11 همان ص. 28 محمدرضا سماك 12 اماني پيشين ص 101 و. 102 . اسناد 13 مهاجرت.. ص. 30 15 14 و همان ص 30 و; 31 رادولف پيترز اسلام و استعمار، ترجمه محمد خرقاني، مشهد، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي 1365 ص. 115 . اسناد 16 مهاجرت.. ص. 38 . 17 ولايتي پيشين ص 166 و. 167 . 18 همان ص. 167 . همان 19 محمدحسن رجبي ادامه دارد