Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770219-41269S1

Date of Document: 1998-05-09

احزاب سياسي و مبارزات انتخاباتي دوره پنجم مجلس مشروطه محمد وحيد قلفي بررسي چگونگي تحولات در ساختارمجلس ايران حدفاصل سالهاي نسبت 13121302 به ادوارگذشته و تحول آن طي سالهاي مذكور روشنگر تغيير است معني داري است كه در طي اين دوره ها به منظور هماهنگي هر چه بيشتر با تغييرات اجماعي و سياسي در جامعه ايران صورت گرفته است. غير از مجلس اول كه داراي برجستگي هاي خاصي در ارتباط با جامعه متحول ايران ونمايانگر تمامي اقشار جامعه فعال در عرصه سياسي و اقتصاد است; با تغيير نظامنامه انتخاباتي و خارج شدن آن از انتخابات صرفا صنفي و طبقاتي، مجلس و تركيب نمايندگان آن دچار تحولي اساسي گرديد. اين تحول در مورد نمايندگان اصناف و تجار بيشتر به چشم مي خورد. ( ) 1 از مجلس دوم به بعد احزاب سياسي هستند كه قدرت سياسي در سطح مجلس و دولت را اعمال در كردند اين مقطع دو نظرگاه عمده پيرامون نوسازي و تجدد خواهي در مجلس وجود داشت كه پيرامون هر يك حزب سياسي خاصي شكل گرفت. حزب اعتداليون خواستار اصلاحات و نوسازي به شيوه ملايم و تدريجي بود كه طيف گسترده اي را در مجلس و دولتمردان داشت و حزب ديگر - دمكراتها - خواستار اصلاحات عميق و گسترده شيوه اي انقلابي بود. اين گروه كه پرچمدار و پيشرو حركات ترقي خواهانه در مجلس بود در اقليت قرار داشت ( )اين 2 مبارزات پارلماني ميان اعتداليون و دمكراتها همچنان با قوت تا دوره چهارم ادامه يافت و واپسين حركات آن در دوره پنجم متجلي شد، از اين مقطع به بعد با افول قدرت احزاب، ناشي از عوامل داخلي وخارجي به تدريج گروههاي سياسي در قالب فراكسيونها در مجلس شوراي ملي شكل گرفتند ومبارزات پارلماني و ائتلاف ها پيرامون آنان صورت مي پذيرفت. فراكسيونهاي تجدد، ترقي، راديكال، اقتصاد، آزادي خواهان، اصلاح طلبان، اتحاد، مستقل و.. همه زاييده همين مقطع هستند. ( ) 3 افول فراكسيونها ازدوره هفت به بعد آخرين مرحله در ايجاد يك مجلس همراه وهمگام با دولت بود كه بتدريج انجام گرفت. در اينجا با توجه به برجستگي هاي دوره پنجم شوراي ملي، واپسين تحولات در روند انتخابات و نقش احزاب و گروههاي سياسي مورد بررسي قرار مي گيرد. روند تحولات اجتماعي - سياسي تا آستانه انتخابات دوره پنجم مجلس شوراي ملي: بررسي تحولات اجتماعي - سياسي ايران طي اين دوره روشنگر مواضعي است كه فعالان سياسي و روشنفكران در مقابل جريانهاي سياسي اتخاذ نموده اند. به دنبال پايان كار مجلس اول و تحولات ايجاد شده در نظامنامه انتخاباتي كه در آن انتخابات غيرطبقاتي و دو مرحله اي گرديده بود( ) 4 گروهها و طبقاتي مختلف خود را در قالب احزاب سازماندهي كردند ومبارزات خويشتن را بصورت مبارزات پارلماني ادامه دادند; ليكن از اين پس، نه بعنوان نماينده يك طبقه يا گروه خاص، بلكه به عنوان نماينده يك ايده سياسي و تفكري مدرن و سامان يافته تجلي يا هستند. تحول احزاب و گروههاي مبارزات سياسي، سياسي احزاب در چارچوب مجلس و جامعه ايران طي دوره دوم تا چهارم فصلي طولاني و شورانگيز در منازعات سياسي ايران را شامل مي شود. ايجاد ائتلاف ها و انشعابهاي مختلف به منظور هماهنگ كردن نظرات جناح هاي مختلف جهت طرح و يا دفاع از ايده ها وتفكرات سياسي مي تواند ترجمان سازماندهي سياسي ونگرش گروههادر بدست آوردن قدرت سياسي در داخل مجلس باشد; انضباطي كه در لواي برمرامنامه احزابسياسي جلوه گر مي شد و آن برخاتمه از گروهها و طبقاتي بود كه در خارج از مجلس وجودداشت. سعي نمايندگان در تنظيم خواسته هاي سياسي و قانوني نمودن آن بوسيله مجلس تلاشي بود كه در جهت قبضه قدرت صورت مي گرفت. دوره قدرت نمايي اين احزاب به جهت عدم دستيابي به يك اكثريت قابل قبول، يكدوره آشفتگي سياسي رابه همراه داشت. ( ) 5 سرعت تعويض كابينه ها و وزراء وحملات بي امان نمايندگان هرجناح به مخالفين خويش و آنجا يكسري اقدامات تروريستي به منظور حذف عناصر قدرتمند هر جناح و اعمال قدرت بيگانگان در مناسبات قدرت داخلي، ضعف زودرس را براي جامعه و حكومت مشروطه ايران به ارمغان آورد. ( ) 6 ضعفي كه بر روند شركت جريانهاي مختلف در مجلس موثر افتاد. اقدام بي نتيجه برخي از نمايندگان و آزاديخواهان ايران در منازعات بين المللي و حمايت عملي از نيروهاي متحد باعث از دست رفتن نيروهاي نظامي طرفدار مشروطيت شد - ژاندارمري - وعملكرد سازنده آنها را در معرض سوال جدي قرار داد. اولين مود ضعف عمومي احزاب سياسي و گروهها خود را در خواست ناصرالملك - نايب السلطنه - مبني بر آشكار كردن اهداف احزاب سياسي و روشن شدن مواضع آنها جلوه گر ساخت و بدنبال آن يكسري اقدامات در جهت انزوا گروههاي سياسي به ظهور رسيد، هر چند اين مشكل به گونه اي در مراحل بعدي ليكن گرديد اولين اقدام از جانب دولت مشروطه در يكپارچه كردن احزاب بود. ضعف مستمر گروهها و احزاب سياسي كه برخاسته از عدم وجود يك طبقه قدرتمند به عنوان طرفداران آنها بود، خود را دربحران كابينه هاي زودگذر نشان داد، بحراني كه حركتهاي استقلال طلبانه در سطح كشور به آن دامن زد ( ) 9 و خارجيان نيز نقش مهمي را در نابساماني و هرج ومرج مناطق برعهده داشتند ( ) 10 كه بر روي هم زمينه مناسب جهت استقرار يك قدرت واحد در سطح كشور را تدريجا شكل داد. ( ) 11 ادامه دارد يادداشت ها - 1 شجيعي. نمايندگان مجلس. ص. 148 - 2 اتحاديه. پيدايش و تحول احزاب سياسي... در مجلس اول و دوم. ص 134 نيز نك: بهار تاريخ مختصر احزاب /48 1ج. - 3 با شروع مجلس ششم احزاب دچار افول گرديدند و فراكسيونها در عرصه مجلس خودنمايي كردندفهرست مهمترين آنها: فراكسيون اقتصاد ( ذوالقدر، دشتي، فرمند ) فراكسيون اصلاحيون ( داور، شيرواني، افشار ) فراكسيون آزاد ( بهبهاني، دولتشاهي، فهيمي ) فراكسيون مستقل ( رفيع، سيديعقوب، اعتبار ) فراكسيون راديكال ( عراقي، فاطمي، بيات ) منفردين ( ملك التجار، زوار، ملايري، اعتبار، ياسايي، كلالي، هاشم آقا ملك، مصدق، نصرت الدوله فيروز، مدرس، حائري زاده ) جهت اطلاع از فعاليتهاي اين فراكسيونها در آغاز مجلس ششم به گزارشهاي روزنامه اطلاعات شماره 17 سال اول ( /6/1305 8و /4/1305 19شماره پنجم سال /5/1305در 23اول ستون گزارشات مجلس مراجعه كنيد. ) - 4 اتحاديه. پيدايش و تحول احزاب سياسي... ص. 9178 - 5 بهار تاريخ مختصر احزاب /ج 1 ص 9128 نيز نك: رساله كريم فتحعلي زاده چشم اندازي بر احزاب سياسي ايران دانشگاه تهران ص. 2118 -همان 6 منبع ص 523 نيز نك: كاتوزيان اقتصاد سياسي ايران ج 1 ص. 9148 - بهار. تاريخ 7 مختصر احزاب سياسي /ج 2 نيز 9218ص نك: سفر ديوان بيگي مهاجرت در نخستين جنگ جهاني تهران بي نا 1 ص 1351 ص 5248 نيز: مشروح مذاكرات مجلس پنجم سخنان مدرس در چگونگي از ميان رفتن ژاندارمري نك: به مدرس در پنج دوره تقنينيه مجلس شوراي ملي تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي 41239 1367 ص جهت يك تحليل خارجي نك: سفرنامه بلوشر ص . 8123 - 8 بهار. تاريخ مختصر احزاب سياسي /ج 2 ص. 9138 - 9 همان منبع ص. 5154 - 10 پيو كارلو ترنزيو. رقابت روس و انگليس درايران و افغانستان. ترجمه عباس آذرين تهران: علمي وفرهنگي 1363 ص 968 نيز نك: حسن حلاج. تاريخ تحولات سياسي ايران در قرون معاصر تهران: علي جعفري 1336 ص 148 و تاريخ نهضت ايران تهران 1312 از همان نويسنده همچنين: جواد شيخ الاسلامي. افزايش نفوذ روس و انگليس در ايران تهران: انتشارات كيهان. 1369 - 11 كدي. ريشه هاي انقلاب ايران ص. 9218