Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770219-41265S2

Date of Document: 1998-05-09

از امتحان مي ترسم... يك موضوع، هفت ديدگاه در نظام آموزشي ايران، امتحان به يك هدف تبديل شده است، يعني دانش آموزدرس مي خواند تا امتحان بدهد و معلم هم درس مي دهد تا دانش آموزان در امتحان موفق شوند اشاره; همه ساله با فرا رسيدن فصل امتحانات، دانش آموزان زيادي دچار اضطراب هر مي شوند چند با وجود اضطراب در ميان افراد مختلف هنگامي كه در شرايط آزمون قرار مي گيرند كاملا طبيعي است، ولي بسياري از كارشناسان عقيده دارند كه اضطراب در ميان فراگيران ايراني بيشتر از دانش آموزان ساير كشورها است. ازاين رو درباره دلايل وجود اضطراب غيرمتعارف در ميان دانش آموزان ايراني وراههاي كاهش آن، با هفت نفر از متخصصان امر تعليم و تربيت و گفتگوهايي روان شناسي، صورت داده ايم، كه در پي مي آيد. دكتر مصطفي تبريزي استاد دانشگاه علامه طباطبايي نحوه مطرح شدن امتحان در نظام آموزش و پرورش كشور، به گونه اي است كه واقعا باعث اضطراب چون مي شود امتحان در واقع يك نوع ارزش گذاري بر روي شخصيت افراد مي شود وتبعاتي به دنبال دارد كه مهم ترين آن احساس ناكامي وشكست است. در حالي كه فلسفه تعليم و تربيت اين نيست. بلكه منظور از آزمون در تعليم و تربيت اين است كه مشخص شود معلم در تدريس خود تا چه حد موفق بوده و دانش آموز دريادگيري خود به چه موفقيت هايي دست پيدا كرده است. بدين ترتيب معلم و دانش آموز به بررسي نحوه تدريس و ميزان يادگيري خود مي پردازند و بعد از آزمون، اقدام به ترميم وجبران آن بخش هايي از ماده درسي مي كنند كه دانش آموز دريادگيري آنها ناموفق بوده است. ولي، چون در حال حاضر اين ديدگاه وجود ندارد و منظور از آزمون ارزش گذاري بر روي شخصيت دانش آموزان است و عدم موفقيت در امتحان ها توبيخ به همراه دارد، در نتيجه دانش آموزان به حق دچار اضطراب مي شوند. در حال حاضر معلمان و والدين نيز باعث ايجاد اضطراب درميان دانش آموزان به مي شوند عنوان نمونه در بسياري ازمدارس اين اعلاميه ها به چشم مي خورد كه هفده روز ديگر يا ده روز ديگر به امتحان باقي مانده است. همه اين موارد اضطرابزاهستند. از اين رو معلمان و والدين نقش زيادي در ايجاداضطراب در ميان دانش آموزان دارند. ابراهيم اصلاني، كارشناس ارشد روانشناسي تربيتي ايام امتحانات نزديك است. به طور معمول در چنين ايامي مدارس دچار تب و تابهاي خاصي به منظور آمادگي براي برگزاري امتحانات مي شوند. همزمان با اين تغييرات مقدماتي، در بسياري از دانش آموزان نيز اضطرابامتحان شدت مي گيرد. اگرچه مطمئنا زمينه هاي اين اضطرابدرگذشته به وجود آمده و ادامه يافته، ولي فصل امتحانات برهيجان و تنش دانش آموزان مي افزايد. اگر در مساله اضطراب امتحان، يك طرف قضيه را دانش آموزان فرض كنيم، بايد قبول نماييم كه در طرف ديگر، مدارس و عملكرد آنها در خصوص اجرا و برگزاري امتحانات قرار دارند. در بروز اضطراب امتحان و ميزان آن، ويژگيهاي شخصيتي دانش آموزان تاثير جدي دارد، اما نبايد آن را يك پديده ذاتي تصور كرد. به سخن ديگر اضطراب امتحان، محصول يادگيري است. ما - اعم از والدين و معلمان و ساير عوامل -با رفتارمان به دانش آموز ياد مي دهيم كه از امتحان بترسد وبه مرور اين ترس را در او تشديد مي كنيم. البته بايد درنظر داشت كه هميشه وجود مقداري از اضطراب براي انجام امور لازم است، ولي تحقيقات ثابت كرده اند كه اضطرابزياد، عملا موجب كاهش عملكرد فرد مي شود. ما ترس واضطراب از امتحان را در دانش آموز ايجاد مي كنيم، اما دركنترل ميزان آن عاجز مي مانيم و در نهايت، اين مساله به ضرردانش آموز تمام مي شود. دقت بيشتر در تهيه ورقه امتحاني و تميزي و آراستگي آن و حتي كارهايي مانند يادآوري مناسبتها و ايام خاص در ابتداي ورقه، توجه به شرايط محل امتحان از نظر نور وحرارت و بهداشت و.. تعيين مكانهاي مشخص براي مراقبين واجتناب از رفت و آمدهاي بي مورد، اجتناب مراقبين ازصحبت با يكديگر يا كشيدن سيگار از كارهايي است كه براي كاهش اضطراب پيشنهاد مي شود. حتي توصيه مي شود در پايه هاي پايين تر به منظورايجاد آرامش بيشتر، در طول جلسات امتحاني از شيريني وشكلات استفاده شود. شيرين برهان آزاد معاون دبيرستان دخترانه معلم منطقه 3 خانواده، مهم ترين نقش را در ميزان اضطراب دانش آموزان درهنگام امتحان به دارند عنوان نمونه با فرارسيدن فصل امتحانات، والدين مي توانند با آماده كردن محيط خانه براي درس خواندن از اضطراب فرزندشان چون بكاهند يكي ازدليل هاي اضطراب دانش آموزان در هنگام امتحانات به ميزان آمادگي و تسلط آنها در درس مورد نظر برمي گردد. از اين روطبيعي است دانش آموزي كه درس نخوانده، هنگام امتحان دادن مضطرب شود. به همين دليل خانواده ها بايد با آماده كردن محيط خانه براي درس خواندن، كم كردن رفت و آمدهاي خود ودر نهايت نظارت كردن بر نحوه درس خواندن فرزندشان از ميزان اضطراب آنها بكاهند. دكتر محمد جعفر جوادي، مسئول اداره آموزش كميسيون ملي يونسكو اضطراب به طور كلي براي هر كسي كه در موقعيت آزمايش قرار مي گيرد، وجود دارد. به عنوان نمونه افرادي كه درمصاحبه هاي قبل از استخدام شركت مي كنند، دچار اضطراب مي شوند. ولي مساله اين نيست كه چرا دانش آموزان ايراني موقع امتحان اضطراب دارند، بلكه اين پرسش مطرح است كه چرابيشتر از دانش آموزان كشورهاي ديگر دچار اضطراب مي شوند. در پاسخ مي توان گفت: در كشورهاي زيادي آزمون وسيله اي براي مشخص كردن ميزان يادگيري دانش آموزان است تا بررسي شود تا چه اندازه به هدف مورد نظر دست پيدا كرده اند. ولي در ايران، خود امتحان يك هدف شده است. يعني دانش آموز درس مي خواند تا امتحان بدهد و معلم هم درس مي دهد تا دانش آموزان در امتحان موفق شوند. به علاوه مسئولان آموزش و پرورش هم براساس ميزان قبولي دانش آموزان در امتحانات به ارزشيابي معلمان مي پردازند. از طرف ديگر، مشكلي كه باعث اضطراب دانش آموزان شده، اين است كه معمولا با يك بار امتحان در پايان دوره تحصيلي تكليف دانش آموزان مشخص مي شود. در واقع امتحان حكم مرگ و زندگي را پيدا كرده است. اهميت و تعيين كنندگي كه امتحان در پايان دوره تحصيلي پيدا كرده، باعث شده كه به تعليم و تربيت به عنوان يك محصول توجه شود و فرايند تعليم و تربيت به اندازه كافي مورد توجه قرار نگيرد. كتبي بودن امتحانات نيز يكي ديگر از دليل هاي اضطراب است. چون فراگيران مي بايست در شرايط غيرطبيعي و مصنوعي در مدرسه اي ديگر و با مراقبهاي ناآشنا به پرسش هاي آزمون پاسخ بدهند. شايد بخشي از تقلبهاي دانش آموزان در جلسه امتحان - كه پديده رايجي هم شده است - با توجه به شرايط، قابل توجيه باشد. به علاوه نبايد امتحان ها صرفا شكل كتبي داشته باشند. چون برخي از فراگيران توان نويسندگي ندارند. به همين دليل، معلمان مي توانند با مشاهده ميزان همكاري، علاقه مندي دانش آموزان و استعداد آنها و همچنين ارائه كارهاي عملي به ارزشيابي عملكرد آنها بپردازند. مشاهده عملكرد دانش آموزان، مستندترين ابزاري است كه از طريق آن مي توان به دانش آموزان بها داد. توجه كردن به ابعاد مثبت امتحان، تاكيد كردن بر مطالب مهم كتاب، سوال كردن از دانش آموزان در هنگام تدريس و... در كاهش اضطراب فراگيران موثراست. همچنين مي توان نمره را از نظام يادگيري حذف كرد. يعني معلم مي تواند از طريق مشاهده يك گزارش كتبي از عملكرد دانش آموزان در دوره تحصيلي تهيه كند. خانواده ها نيز مي توانند اقدام به تهيه چنين گزارشي كنند و آن را در اختيار مسئولان مدرسه قرار دهند. در بسياري از كشورهاي جهان، همراه با نمره پايان دوره تحصيلي (كارنامه ) اين، گزارش ها هم ارائه به مي شود علاوه، فراگيران نيز مي توانند به ارزشيابي خود بپردازند. ليلي انگجي، استاد دانشگاه علامه طباطبايي يكي از مهم ترين عواملي كه باعث ايجاد اضطراب در ميان دانش آموزان مي شود، نحوه عملكرد معلمان است. سخت گيريهاي بيجا از سوي معلمان، نداشتن برخورد عاطفي با دانش آموزان، باعث ترسيدن دانش آموزان - بويژه در دوره دبستان - از معلمان مي شود. در نتيجه، به دليل ترس، بسياري از مطالب را خوب فرا نمي گيرند و در نهايت نيز، با اضطراب در جلسه امتحان شركت مي كنند. ترس از نمره و كارنامه نيز باعث ايجاد اضطراب مي شود. در اين خانواده ها مواقع، مي توانند نقش چشمگيري در آرامش دادن به فرزندشان داشته باشند. در اين موارد، هر چقدر آگاهي والدين بيشتر باشد، فرزندشان كمتر دچار اضطراب والدين مي شود بايد تلاش كنند تا فرزندشان به طور دائم مطالعه داشته باشد. همچنين خانواده ها مي بايست كاري كنند تا فرزندشان امتحان را به عنوان تنبيه در نظر نگيرد; بلكه آنها بايد امتحان را به عنوان يك ارزشيابي از ميزان آموخته هاي خود تلقي كنند. ارتباط نزديك خانواده ها با انجمن اوليا و مربيان نيز، در رفع مشكلات گوناگون دانش آموزان موثر است. احمدرزمي، مدير كل امتحانات وزارت آموزش و پرورش اضطراب دانش آموزان مساله اي است كه نمي توان به آساني از كنار آن گذشت. بر اساس تحقيقاتي كه در كشورهاي مختلف صورت گرفته، اضطراب به درجات متعددي تقسيم شده است. اضطراب در برخي از دانش آموزان به مراحل حاد مي رسدو در برخي نيز، تنها يك اضطراب عادي به دليل امتحان است. يكي از دليل هاي اضطراب، اين است كه فراگيران در جريان يادگيري فعال نيستند. دانش آموزان مي بايست در طول دوره تحصيلي به طور دائم در حال تكرار و تمرين و به طور كلي فعال باشند. اين استمرار باعث استحكام در يادگيري مي شود. در نتيجه فراگيران اعتماد به نفس بيشتري پيدا مي كنند و راحت تر با مقوله امتحان برخورد خواهند كرد. ولي در حال حاضر، بسياري از دانش آموزان تنها در هنگام امتحانات به مطالعه مواد درسي مي پردازند. از اين رو، مي بايست روش هاي مطالعه و ارزشيابي فراگيران را به گونه اي تقويت كرد تا دانش آموزان در جريان آموزش فعال باشند. به علاوه، خانواده هانيز مي توانند نقش موثري در ميزان اضطراب فرزندشان داشته يعني با باشند آماده كردن محيط خانه براي درس خواندن و كم كردن فشارها و ناراحتي فرزندشان، از اضطراب او بكاهند. به علاوه، توقعي كه والدين از فرزندان خود دارند، در موارد زيادي بيشتر ازتوانايي هاي آنها است. صحبت هايي مانند، موقع نوشتن دقت كن، حواست را جمع خوب كن، سعي بنويس، كن نمره خوب بگيري و غيره باعث مي شود كه حتي دانش آموزان كوشا و زرنگ نيز، دچار اضطراب شوند. در موارد زيادي از برنامه امتحاني به عنوان عامل اضطراب نام برده در شده است حالي كه اين مساله، لااقل در نظام جديد متوسطه حل شده است، چرا كه برنامه امتحاني در ابتداي هر ترم تحصيلي، در اختيار دانش آموزان قرار مي گيرد. در مورد فشارها و استرس هاي جابه جايي دانش آموزان در هنگام امتحان نيز مي توان گفت اين مشكل تا حدودي رفع شده است. چون جابه جايي در موقع امتحان در دوره ابتدايي اصلا صورت نمي گيرد و در دوره راهنمايي هم، فقط در سال سوم راهنمايي و در بعضي مدارس كه كلاسهاي كمتري دارند، انجام مي شود و در حال حاضر تلاش مي شود كه اين جابه جايي ها به كمترين حد ممكن برسد و آموزش و پرورش در اين زمينه به توفيق هايي دست يافته است. هايده نكته دان، استاد دانشگاه تهران براي كاهش اضطراب در نوجوانان، بويژه در ايام امتحانات، اجراي توصيه هاي زير از طرف اولياء و مربيان جدي است. كاربرد اين توصيه ها، براي حذف اضطراب در زمان امتحان و هم هر اضطراب ديگري موثر است: حفظ رابطه صميمي و دوستانه با نوجوان گفتگوي دو جانبه و احترام آميز به جاي جروبحث هاي بي نتيجه و تاكيد برضعفها فراهم نمودن فرصت براي نوجوان جهت بازگو كردن صحبت هاي خود به حرفها و درددلهاي نوجوان بايد خوب گوش داده شود. برداشت صحيح موجبخواهد شد كه سوء تفاهمات كمتر پيش آيد نوجوانان را بايد درك كرد و با همدلي بر احساسات آنها پاسخ داد بيشتر به نقاط مثبت نوجوان بايد توجه كرد و آنها را يادآوري نمود تا بدين نحوه ديد مثبت به خود در آنها تقويت شود انتقاد از نوجوانان نكنيد و سعي كنيد خرده گيري و عيبجوئي ننمائيد هرگز مقايسه نكنيد; مقايسه نمرات دانش آموزاني با درجه استعداد مختلف با يكديگر اضطراب ويژه اي در فراگيران ايجاد مي كند در بين فرزندان خود مساوات برقرار كنيد بايدهاي ايمان و مذهب و اخلاق را در آنان تقويت نمائيد هميشه توجه داشته باشيد كودكان و نوجوانان از ما الگوبرداري مي نمايند، پس سعي كنيد به جاي نصيحت و اندرز خود يك الگوي خوبي براي آنان باشيد و آنها بدين طريق، بهتر از شماها، درس خواهند گرفت. مطالعه توسط والدين در فصل امتحانات، بهترين الگو در اين زمينه است. با طرح سوال هاي ذهني، او را براي بازگوئي به مسائل خود آماده كنيد.