Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770215-41253S1

Date of Document: 1998-05-05

ديدار سوگ ناك حجله ها و تابوت ها مروري بر مراسم رقص حجله در بندرعباس اي قوم در اين عزا بگرييد بر كشته كربلا بگرييد با اين دل مرده خنده تا چند امروز در اين عزا بگرييد محرم و حماسه كربلا پس از وقوع، تاثير بسيار زيادي بر فرهنگ جهان اسلام و به ويژه تشيع داشته است، به گونه اي كه بخش ويژه اي از فرهنگ اسلام را مي توان مخصوص اين حماسه فرهنگ دانست ايران هم، با تاثير و جذب مفاهيم بزرگ انسان ساز واقعه كربلا، توانسته است به غناي خود بيفزايد. محرم در فرهنگ ايران به يك مفهوم استوار و ماندگار درآمده است وجايگزين بسياري از باورهاي آييني و اسطوره اي شده است و ازسوي ديگر به دليل تنوع فرهنگ هاي محلي مناطق مختلف ايران، محرم با فرم هاي محلي فرهنگهاي قومي ايران و باورهاي آييني مختلف، خود را جلوه داده است. هرمزگان دياري آييني است وشايد بتوان گفت مردم آن، يك زندگي آييني را عيان نموده اند، در برخورد با حماسه كربلا نيز آيين هاي بسيار زيبا و غني را ايجاد كرده اند كه از آن جمله، مي توان به آيين رقص حجله اشاره كرد. رقص حجله مراسمي است كه درمحور خود، حكايت حماسي قاسم بن حسن (ع ) داماد كربلا رادربرمي گيرد. اما در اوج خودگسترده شده و در ادغام با ساير حماسه سازان عاشورا به سرور شهيدان - امام حسين (ع ) - مي رسد. نكته بسيار زيباي رقص حجله آن است كه مفاهيم بسيار عظيم عرفاني را با نمادهاي آييني و در قالب باورهاي ساده به تماشا مي گذارد. اينك روايت رقص حجله را از محله هاي شمال بندرعباس باز مي گوييم: چون گذارند به كف خلق حناي شادي يادم از خون كف قاسم دامادآيد با شروع محرم، سوگواران حسيني با به راه انداختن حسينيه هاي متعدد، سوگ خود را شروع مي كنند و با رسم هايي جريده چون علم گرداني، تعزيه نوحه خواني، گرداني، و سينه زني به شيوه هاي محلي، عزاداري خود را شكل مي دهند. روز تاسوعاي حسيني، متوليان هر حسينيه اسكلتهاي چوبي تابوت وحجله را پس از سالي از درون حسينيه به درآورده و براي زدودن غبار زمان، تن آنها را با آب شسته و به قولي غسل مي دهند كه اين خود، نشاني از پاكسازي و زدودن غبار فراموشي از دلها و ذهن است، اينك اسكلت ساده حجله رابرمي گيرند تا پس از گذر از آب مقدس، به درون حسينيه برده و اسكلت تابوت را نيز برداشته از شهر خارج مي كنند. درگذشته حمل تابوت به خارج از شهر و تا قدمگاهي كه در چند كيلومتري شهر واقع شده، بر دوش مرداني بود كه در دل شور عزا داشتند. اما امروز براي كاهش زمان و آسان كردن اين مرحله، از وسيله نقليه استفاده مي شود. با گذر از راههاي سخت كوه و بيابان در گرما، به قدمگاه بايد رسيد، اينك همه تابوت ها از حسينيه هاي مختلف به قدمگاه مي آيند تا استادي كه نسل اندرنسل به اين كار بوده، به آماده سازي تابوت بپردازد. تابوت را با سلام و صلوات، وارد فضاي قدمگاه كرده و استاد به همراهي ديگران، آن را ابتداء كفن پوش مي كند. كفن پوشي يعني مرحله اي كه اسكلت چوبي تابوت را با پارچه هاي سفيدي مي پوشانند. همزمان در حسينيه نيز همين عمل صورت مي گيرد. يعني عزاداراني ديگر، اسكلت حجله را كفن پوش مي كنند، اما تفاوت اينجاست كه در قدمگاه تنها مردان حضور دارند، اما در حسينيه عموم زنان هستند. مرحله بعد آن است كه حجله و تابوت را لباسي بپوشانند، لباسي از پارچه هاي گوناگوني كه سوگواران به هزارنيت و حاجت سالهاي گذشته وامسال يا امروز پارچه هاي آورده اند، رنگارنگي كه گلابتون دوزي، زري دوزي و تفاوت پولك دوزي شده اند حجله و تابوت اينجا آن است كه حجله را با پارچه هاي رنگين تر و پرنگاره تر و تابوت را با پارچه هاي ساده ترمي پوشانند و گاه قاليچه هايي بانقش هاي مذهبي! پس از پوشاندن تابوت و بايد حجله، كه لباسهايشان مزين شود. آراستگي تابوت با آينه ها وپارچه هاي مثلث شكل و شاخه هاي سبز برگ درختان است و زينت حجله با گل و گلدان، آينه و خلخال - حلقه اي نقره اي براي زينت زنان در گذشته -است! تابوت تا ظهر آماده مي شود وبا سلام و چهار صلوات، مرد بر دوش خويش از بلنداي قدمگاه راه مي گيرند و تا ابتداي آبادي و خانه استاد تابوت سازمي آورند و به انتظار مراسم درآنجا مي گذارند، اما، آماده سازي حجله تا عصر و زمان برگزاري تعزيه به طول مي انجامد و پس از آماده شدن، آن را با گلاب ومواد خوشبوكننده چون اسپند وگشته دود مي دهند و خوشبو و معطر مي سازند. تعزيه كه تمام شود، همه سوگواران تا شمال آبادي و خانه استاد مي آيند، آنك شب آغاز شده و جمع بسياري از عزاداران، با علم ها و لباس هاي سياه بر تن گرد آمده اند، ابتدا دهلها و ساز به صدا درمي آيند و ناله را آغازمي كنند و سوگواران، سينه زني وسوگ خواني را آغاز مي نمايند. آنگاه تابوت ها را بر دوش گذاشته و حركت خود را آغازكرده و هيات هاي عزاداري چون كارواني در محله ها جاري شده و به سوي حسينيه ها در مي روند، ميانه راه حاجتمندان به نزديكي تابوت ها آمده و حاجت مي طلبند، مرداني كه تابوت را بر دوش دارند، در راه، تابوت را به شيوه اي خاص مي تكانند و هم ريتم، دهلها و سازها مي شوند ودر هنگام تكان، آرزومندان از زير تابوت مي گذرند و بر آنها، نقل و گل مي ريزند، جواناني كه دل به عشق حسيني دارند، دربر دوش گرفتن و رقصاندن جاي تابوت ها، خود را با يكديگر عوض مي كنند و اين افتخار است كه تابوت يا حجله را بر دوش گيري! تابوت ها را از مقابل خانه آنان كه نذر و نيازي دارندتا نذري خود را برآورند، عبورمي دهند و بعد، هر تابوت را به سوي حسينيه خود مي برند. با آمدن صداي ساز و دهل در نزديكي حسينيه حجله را از اندروني بيرون آورده و تا درگاه حسينيه پيش مي آورند. با ورود حجله تابوت، نيز به رقص درمي آيد، هردو روبه رو شده و به گرد هم مي چرخند و اينك همه عزاداران، جمعي مي سازند برگرد اين دو تا تبرك بجويند و از زير تكان آنها بگذرند و نذورات خود را بر آنها برزنند. علم ها نيز در ميانه قرار مي گيرند تا رابطزمين و آسمان شوند، در انتهاي مراسم، دايره هاي عزاداري مردم شكل مي گيرند تا سينه بزنند و سوگ بخوانند! انتهاي شب، تعزيه حنابندان قاسم ( ع ) اجرا مي شود و حجله در خيمه گاه قاسم بن حسن (ع ) قرارمي گيرد و در نيمه هاي شب ودر اواخر تعزيه، زنان حاجتمند، سيني هاي حناي خود را پيش مي آورند و در برابرحجله و شبيه قاسم بن حسن ( ع ) قرار مي دهند تا با دست خود، آنها را متبرك سازد. رضا دبيري نژاد