Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770212-41206S2

Date of Document: 1998-05-02

روز معلم در آيينه تاريخ از 12 ارديبهشت معاصر ايران; تا 12 ارديبهشت! در سالهاي گذشته و حال به دلايلي در بررسي ها و بزرگداشت ها، نقش واقعي و تحول آفرين بسياري از گروههاي اجتماعي كمتر ديده مي شود اشاره; نامگذاري يك روز يا يك هفته به نام معلم اقدام شايسته اي بود كه البته براي ارج گذاري به معلمان، كمترين كار است. اما اين مناسبت، فرصتي ايجاد كرد، تا به پيشينه مبارزات صنفي و سياسي معلمان هم نظري داشته باشيم. آيا مي دانيد كه يك بار هم سال ها پيش از انقلاب اسلامي 12 ارديبهشت ماه ازسوي معلمان به عنوان روز معلم تعيين شده؟ بود مطلب آقاي مهدي زماني رادر اين زمينه با هم مي خوانيم. بررسي رويدادها و جريانهاي سياسي نيم قرن اخير و ترسيم روشن و مستندي از زواياي پنهان تاريخ معاصر ايران، به ويژه دوران بيست و پنج ساله بين كودتا 1332 تا پيروزي انقلاب، يك ضرورت مهم فرهنگي و اجتماعي است. تاريخ ملت ها، سند اعتبار و گنجينه هويت آنهاست، همه رويدادها، فراز ونشيبها، پيروزيها، شكست ها، سرفرازيها و شرمساريها، البته در لابلاي سطور تاريخ حضور دارند. بدين سان، تاريخ يك جريان مستمر است، هيچ جزيي از تاريخ ملتها حذف شدني و هيچ قدرتي قادر به سانسور تاريخ نيست. تاريخ به همه تلاشهايي كه سعي دارد فرايند حقايق را از مسير طبيعي خود منحرف كند، پوزخند مي زند و به راه خود ادامه مي دهد. ( ) 1 در همه نهضت ها و حركتهاي سياسي اجتماعي، گروهها، اصناف و طبقات نقش گوناگون داشته اند. انقلاب اسلامي، با دقت نظر در ريشه هاي شكل گيري آن، همه گروههاي اجتماعي و صنفي و روي هم رفته همه ملت، و اكثريت آن باحضور و بسيج سياسي، وفاق و هماهنگي جمعي يافته اند. بي شك براي انقلاب اسلامي، بدون دقت و ريشه يابي زمينه هاي گوناگون خارجي وداخلي و شناخت جنبشهاي گروهها و اقشار ملت در دهه هاي پيش از پيروزي بويژه آن، با شرايط پس از نهضت ملي كردن نفت و كودتاي انگليسي - مرداد 28آمريكايي و سرنگوني دولت دكتر مصدق، نمي توان تحليل و تبيين روشني از آن ارائه داد. شايد در سالهاي گذشته و حال به دلايلي در بررسي ها و بزرگداشت ها، اين حقايق و واقعيات كمتر مورد توجه قرار گرفته و مي گيرد، و نقش واقعي و تحول آفرين بسياري از گروههاي اجتماعي كمتر ديده مي شود. اكنون به مناسبت روز معلم، دراين نوشته مي كوشيم تا ريشه شكل گيري و علل انتخاب اين روز كه خود روشنگرمبارزه ها و تلاشهاي يكي از اين گروههاي نقش آفرين، يعني معلمان و فرهنگيان است، در حد توان ارائه نماييم تا شايد به ارزش تحول آفريني اين قشر كه فرماندهان علمي وانديشه اي جمعيت ميليوني دانش آموزي كشور هستند، بيشترپي بريم. زمينه ها و شرايط در اوايل سال 1339 رژيم كودتا به علت فساد ناشي از غارت دارايي مملكت و ناتواني و بي لياقتي اداره كنندگان آن، در موقعيت خطرناكي قرار گرفته بود. كمكهاي 567 ميليون دلاري اقتصادي و مالي و نيز كمك 454 ميليون دلاري نظامي ايالات متحده از سال 1332 به بعد همچنين درامد حاصل از نفت پس از امضاي قرارداد كنسرسيوم به مصارف غيرلازم رسيده و يا حيف و ميل شده بود و دولت با كسر پرداخت ها و تورم دست به گريبان بود، و اقتصاد رژيم در آستانه ورشكستگي قرار داشت. ( ) 2 چگونگي رويداد از روز ششم ارديبهشت ماه 1340 كليه آموزگاران و دبيران پايتخت وشهرستانهادست از كار كشيدند. در جريان اولين اعتصاب كه معلمان ا عتصاب كننده به صورت جمعي در برابر وزارت فرهنگ اجتماع كرده بودند، حادثه فجيع قتل مرحوم دكتر ابوالحسن خانعلي و مجروح شدن سه نفر از معلمان ديگر ودانش آموزان رخ داد. به دنبال اين حادثه خونين كه معلمان قبلا فقط خواستار حقوق بيشتر تقاضاي بودند، ديگري نيز به درخواستهاي خود اضافه كردند واعلام داشتند تا روزي كه كليه خواستهاي آنان عملي نگردد، از اعتصاب دست بر نخواهند داشت. تقاضاي آنان عبارت بود از: سقوط دولت شريف امامي; مجازات اعدام قاتل دكتر خانعلي; رفع اهانت از فرهنگيان; تغيير سطح حقوق معلمان; در مساله افزايش حقوق دبيران و آموزگاران، چند ماه قبل از اعتصاب، باشگاه مهرگان به نمايندگي از طرف كليه معلمان، طرحي به دكتر صديق اعلم وزيرفرهنگ تسليم كرد كه اگر عملي مي شد، اين حادثه به وقوع نمي پيوست. صبح روز سه شنبه، طبق قرار قبلي آموزگاران و دبيران تهران در باشگاه مهرگان اجتماع كردند و به طور جمعي عازم وزارت فرهنگ شدند. ماموران شهرباني جلوي آنان را سد كردند. رهبران اعتصاب تصميم گرفتند به طور جمعي به ميدان بهارستان و مقابل مجلس بروند تا درآنجا خواسته هاي خود را به اطلاع نمايندگان در برسانند همين موقع، يكي از اتومبيلهاي آتش نشاني، به دستور رئيس كلانتري دو، به طرف جمعيت كه ساكت و آرام بر كف پياده رو نشسته بودند، شروع به آب پاشي كرد. يكي دو نفر از دانش آموزان مدارس كه از ديدن اين صحنه ناراحت شده بودند، به ماموران آتش نشاني حمله كرده و لوله هاي آب را از دستشان بيرون كشيدند. اين عمل، باعث خشم ماموران شهرباني گرديده و تيراندازي را آغاز كردند و اولين گلوله بر شقيقه دكتر ابوالحسن خانعلي دبير دبيرستانها كه مشغول سخنراني بود، اصابت كرد. متعاقب تيراندازيهاي ديگر، سه معلم ودانش آموز به شدت مجروح شدند. در همين موقع، درخشش كه گفته مي شد كارگردان تظاهرات معلمان است، دستگير و روانه زندان گرديد. پس از شهادت دكتر خانعلي، از طرف هيات رئيسه مجلس، به معلمان اطلاع داده شد كه از ميان خود نمايندگاني انتخاب كرده و براي مذاكره به مجلس بفرستند، اما معلمان گفتندكه نماينده آنها درخشش است كه در زندان به سر مي برد. درخشش از زندان آزاد گرديد. در مجلس خبر قتل معلم انعكاس وسيعي داشت وشريف امامي با استيضاح مواجه شد، و به دنبال آن، استعفاي خود را در كاخ مرمربه شاه تسليم كرد. ( ) 3 لازم به يادآوري است كه: اجتماع عمومي معلمان پايتخت در تاريخ 18 ارديبهشت تصويب كرد كه ارديبهشت 12روز به ياد بود اعتصاب موفقيت آميز معلم و شهادت معلم دانشمند مرحوم ابوالحسن خانعلي روز معلم اعلام گردد. ( ) 4 پس از پايان اعتصاب و بازگشايي مدارس، وزارت فرهنگ تا مدتي وزير نداشت. زيرا با تعهد دولت نسبت به پرداخت حقوق معلمان و ساير مسايل با يكپارچگي و وحدتي كه در بين آنان به وجود آمده هيچكس بود، جرات قبول وزارت رانداشت. دولت به ناچار به سراغ جامعه معلمان آمد و محمد درخشش را به وزارت فرهنگ دعوت كردند. او قبول اين كار را موكول به اراده معلمان به كرد همين دليل، درخشش پيشنهاد دولت را در مجمع عمومي باشگاه مهرگان كه اكثريت معلمان در آن شركت داشتند، مطرح كرد و پس از سخنراني هاي مخالف و بالاخره موافق، در راي گيري، اكثريت حاضران وزارت او را تصويب كردند. مدت حكومت فرهنگيان، يكسال تحصيلي بيشتر نبود، دست شاهپورها و خواهران شاه و دلالان خارجي از حفريات باستانشناسي قطع شد، و اموال اوقافي از دست غارتگران خارج شد. اراده معلم با يك سيستم دمكراسي انتخاباتي در مدارس واداره، حاكم بر سرنوشت فرهنگ گرديد وحقوق فرهنگيان از صرفه جويي و بودجه هايي كه به يغما مي رفت، افزايش يافت. ( ) 5 تحليل ونتيجه گيري بايد دانست كه شرايط آن سالها ( ) 401339 را با شرائط دهه ( ) 5040 كه منجربه پيروزي ا نقلاب اسلامي شد بايد متفاوت ارزيابي كرد. در آن هنگام خفقان و جو پليسي كمتري بود، و اگرچه اين حركت بيشتر ظاهري صنفي داشت، ولي به هر حال اجازه تلاشهاي اعتراضي مردم را در بين رقابتهاي سياسي محدود دسته هاي گوناگون قدرت حاكمه گرچه مي داد شايد عناصر رقيب در قدرت، در پي بهره گيري از همين احساسات و حركتهاي عدالتخواهانه مردم بودند. با تغيير سياست ها و قدرت يابي عناصر جديد و گسترش قدرت ساواك و انجام اصلاحات ارضي، اوضاع اقتصادي و سياسي ديگري پديد آمد و استبداد چهره ديگري يافت كه از هدف اين نوشته، بيرون است. يادآوري اين نكته مهم است كه در اولين ماههاي پيروزي انقلاب اسلامي و 12ارديبهشت 1358 در كه معلم و استاد فرزانه، شهيد مرتضي مطهري را به شهادت رسانيدند، اين روز بار ديگر، با شهادت اين معلم فرزانه برابر شد، هويت و ارزش ديگري يافت و عنوان اين روز به عنوان روز معلم تثبيت گرديد. به جاست در پايان، از معلماني همچون شهيدان رجايي، باهنر، بهشتي و شريعتي ياد كنيم كه به راستي معلمان بزرگ انقلاب بودند. مهدي زماني شهميرزادي پانوشت ها: - 1 غلامرضا نجاتي تاريخ سياسي بيست و پنج ساله ايران (جلد اول چاپ سوم ) (تهران: موسسه خدمات فرهنگي رسا) 1371 پيشگفتار - 2 همان اثر صفحه 131 - 3 ناصر نجمي از سيد ضياء تا بازرگان جلد دوم (تهران: نويسنده ) 1370 صص - 1539 - 1538. 1540 - 4 روزنامه كيهان دوشنبه 18 ارديبهشت 1340 شماره 5351 - 5 باشگاه مهرگان - اولين جنبش پس از كودتاي 28 مرداد. تهران. 13 1358 صص و. 12