Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770203-41114S2

Date of Document: 1998-04-23

در چه زماني زندگي مي كنيد گذشته، حال،؟ آينده بسيارند افرادي كه با بازگشت به گذشته ها وتاثيرپذيري از آن، بذر باروري لحظه ها لحظه هايي را، را كه براي باروري و بهره برداري از آن محتاج تفكري آزاد از تاثيرپذيريها هستند از دست مي دهند. گذشته در كوچه باغهاي خاطره، انساني است سرگردان، خسته و آشفته، شايد در جستجوي راه گريزي، فرار از خاطره اي كه او را مي آزارد. چنان لحظه هايش با آن غم مونس شده اند و به گونه اي سر در صندوقچه خاطرات تلخ خويش كرده است كه نمي داند چرا و دركدام سو بايد راه جاده آرامش را در پيش گيرد. ذهنش همواره در گذشته ها سير مي كند، گذشته اي شايدنه چندان دور... حادثه اي در گذشته چنان تاروپود وجودش را درهم تنيده و ذهنش را به خود مشغول كرده است كه تصورمي كند گريز از هجوم بي امان خاطرات برايش ممكن نيست. در يكي از پاركهاي شهر با او برخوردمي كنيم به آرامي سخن مي گويد: حسرت خوردن از بايد و نبايدهاي گذشته هميشه با من است و لحظه اي آرامم نمي گذارد. اصولا باگذشته زندگي مي كنم. اعمال و رفتارهايم را در زمان حال براساس تاثيري كه از گذشته ها پذيرفتم، تنظيم مي كنم. گاهي ترس از تكرار تجربه اي تلخ مراوادار مي كند كه از انجام عملي مشابه در زمان حال بپرهيزم. هميشه از شروع كردن مي ترسم براي در نمونه، گذشته ازدواجي ناموفق داشته ام; اين حادثه سببشده است اكنون نتوانم به صورت منطقي به ازدواج مجدد فكر كنم. با وجودي كه سالها مي گذرد، به محض روبه رويي با امكان مجددي براي ازدواج، گذشته وتاثيرات منفي آن را به خاطر مي آورم و سراپاوحشت مي شوم. هميشه و تنها يك شكست نيست; گاه شايد سرمستي از يك خاطره خوش، انگيزه سكون در زمان گذشته را پديد مي آورد. خانم جواني كه چند سال از شروع زندگي مشتركش مي گذرد، مي گويد: گذشته اي بسيار زيبا و شيرين داشتم و دلم مي خواهد آن را براي خود حفظ كنم. وقتي اين مرور بر خاطرات را در ذهنم انجام مي دهم، لذت زيادي مي برم اما مشكل از زماني شروع مي شود كه زمان حال را با گذشته مقايسه مي كنم و وقتي احساس مي كنم زمان حالم با آن تفاوت دارد و نمي توانم با توجه به تغيير شرايط زندگيم دوباره آن رويدادها را تكرار كنم، به شدت تاسف مي خورم و احساس مي كنم زمان حالم زيبا نيست.... آيا تاكنون انديشيده ايد كه در چه زماني زندگي؟ مي كنيد گذشته، حال يا؟ آينده! به اشتغالات ذهني خود و زماني را كه براي آن صرف مي كنيد؟ فكركرده ايد راستي چه ميزان از وقت خود را به مرورگذشته ها و برنامه ريزي براي آينده اختصاص چقدر؟ مي دهيد در زمان حال زندگي؟ مي كنيد بسيارند افرادي كه با بازگشت به گذشته ها و تاثيرپذيري از بذر آن، باروري لحظه ها را، لحظه هايي را كه براي باروري و بهره برداري از آن محتاج تفكري آزاد ازتاثيرپذيريها هستند، از دست مي دهند. دكتر كتايون خوشابي روانپزشك مي گويد: اين افراد، اغلب افسرده و داراي انعطاف پذيري كمي در زندگي به هستند لحاظ عاطفي وابستگي دارندو با دلبستن به خاطرات گذشته، بويژه آنچه كه آنها را آزرده است، فرصتهاي كنوني زندگي را ازدست مي دهند. اشتغال ذهني دارند و با حسرت ذهنشان مشغول به كارهايي است كه در گذشته بايد انجام مي دادند و ندادند و يا سخناني كه بايد مي گفتند و نگفتند. صاحبنظران همواره تاكيد كرده اند كه گذشته چراغ راه آينده است. اما همين كار كرد مفيد مرور گذشته ها براي كسب تجربه، در مواقعي نيز مي تواند نوعي بيماري تلقي شود; زيرا با ثابت نگهداشتن ذهن انسان در فضاي گذشته، سبب اختلال در كاركرد طبيعي و منطقي او در زمان حال مي شود. دكتر خوشابي معتقد است: تاثيرپذيري و حالت سكوني كه با وقوع يك اتفاق ناگوار در زمان گذشته ويادآوري خاطرات آن براي انسان پيش مي آيد امري طبيعي است و نمي توان آن را بيماري تلقي اما كرد به تناسب زمان و شدت درگيري ذهن فرد با گذشته، مي تواند به شكل بيماري رواني بررسي شود. ذهن فردي كه در گذشته حادثه غم انگيزي را پشت سرگذاشته است مي تواند تا مدتها مشغول باشد، اما اگر اين اشتغال ذهني سبب مختل كردن كارايي و عملكرد فردشود و با شدت و زمان زياد ادامه يابد عارضه اي بيمارگونه است. زمان آينده به نظر مي رسد تنها نمي توان به حكايت ازكساني پرداخت كه در روزگاران گذشته زندگي مي كنند. زمان آينده نيز ذهن بسيار كسان را درگير خود مي كند. زماني كه هنوز فرا نرسيده است، نيست; اما اميد و گاه ترس از فرارسيدن آن بسياري را به تلاش وامي دارد و يا آشفته مي سازد. اما راستي آينده؟ چيست آيا بدون اعمال، انسان در زمان حال داراي؟ معناست آيا آينده حالتي بسيار خارق العاده؟ است آيا غولي است كه در گوشه اي از زمان پنهان شده و بي صبرانه منتظر درهم پيچيدن تاروپود وجود آدمي؟ است آيا در پس ديوارهاي بلند و دور زمان آينده گنجي از فرصتهاي بي نظير و طلايي وجوددارد كه در زمان حال قابل مشاهده؟ نيست صاحبنظران معتقدند كه اشتغال ذهني به آينده نيز چون گذشته، سبب از دست رفتن موقعيتهاي كنوني براي افراد مي شود. دكتر خوشابي، ضمن تفكيك مفهوم آينده نگري و داشتن اشتغال ذهن به آينده مي گويد: دورانديشي با اشتغال ذهني دائم به آينده متفاوت است. فردآينده نگر باتوجه به زمان حال و با اعمال يك برنامه ريزي كوتاه مدت و بلند مدت به بهره برداري اصولي از فرصتهاي موجود در زمان حال مي پردازد تا بتواند آينده اش را بسازد. در واقع با نيم نگاهي به آينده، تلاش خودرا در زمان حال به كار مي گيرد. اماافرادي كه اشتغال دائم ذهني به آينده دارند به لحاظ روانشناختي مردمي مضطرب، عجول، بي قرار، جاه طلب، تا حدي پرخاشگر و طالب موفقيت هستند و به اميد دستيابي به يك زندگي برتر در آينده، فرصتهاي كنوني را كوچك شمرده و آنها را از دست اين مي دهند افراد در صورت نرسيدن به آن آينده خيالي، دچار ناكامي و شكست مي شوند. اشتغال ذهن به زمان آينده تنها به اميد دستيابي به امكان برتر در آن زمان نيست. گاهي ترس از فرارسيدن آن زمان ناشناخته سبب درگيري ذهن افراد مي شود. جوان بيست ويكساله اي كه در جستجوي كار است مي گويد: من نمي توانم براي آينده برنامه ريزي كنم. زيرا امكاني براي اين كار ندارم و هيچ چيز در اختيار من نيست. آينده اي براي خودم نمي بينم. تصوير آينده در ذهنم مبهم است و اين ابهام مرا مي ترساند. نه شغل مناسبي كه با تكيه بر آن بتوانم برنامه اي براي آينده داشته باشم، نه پول كافي براي سرمايه گذاري شغلي و حتي ازدواج و.. پس من چگونه مي توانم به آينده اميدوار؟ باشم روانشناسان معتقدند هراس از زمان آينده مي تواندبه دليل جهل انسان نسبت به موقعيتهاي كنوني و در نظر نگرفتن احتمالات آتي و يا از سويي شناخت دقيق و كافي از يك موقعيت و يا عمل و بازتابآن در زمان آينده باشد. زندگي آبتني كردن در حوضچه اكنون است زندگي در جريان است و هيچ لحظه اي دوباره تكرار نمي شود. درك لحظه ها و فرصتهاي موجود در آن، مستلزم داشتن تفكري آزاد ازگذشته و آينده است. فلاسفه، شعرا، بزرگان و.. تاكنون بسياراز ضرورت زندگي كردن در زمان حال سخن گفته اند و هر يك به زبان خود سعي داشته اند ذهن انسان را به سوي تمركز درزمان حال سوق دهند. گروهي هستند كه به اين دعوت پاسخ گفته اند. افرادي كه در زمان اكنون زندگي با مي كنند، دستيابي به لحظات از آن لذت اينان مي برند، قادر به ارزيابي درست و منطقي ازوضع و موقعيت كنوني هستند و با اعمال يك فرصت طلبي صحيح و تمركز ذهن ضمن كسبموفقيت در زمان حال، مي توانند براي اهدافشان برنامه ريزي كنند، اين افراد كه به لحاظ رواني، افرادي سالم هستند تنها براي كسب تجربه به زمان گذشته بازمي گردند. دكتر خوشابي ضمن بيان مطالب بالا، به تشريح ويژگيهاي رواني اين افراد پرداخته و مي گويد: آرامش، صبر، سهل گيري در امور، انعطاف پذيري درموقعيتهاي مختلف زندگي از جمله ويژگيهاي آنان است و اين افراد به دليل انعطاف پذيري زيادقادر به برقراري ارتباطات اجتماعي گسترده اي هستند. وي مي افزايد: درگيري ذهني انسانها بازمانهاي گذشته، آينده و حال نسبي بوده و با شخصيت آدمهاارتباط دارد. براي آگاهي به موقعيتي كه فرد در آن قرار مي گيرد، ارزيابي انسان از خود بسيار مهم است. هر فرد بايد بداند كه هر لحظه در چه موقعيتي قرار دارد و با شناخت كامل مي تواندبراي رهايي ذهنش از گذشته و آينده و دستيابي به وضع مطلوب - كه مرور كوتاه گذشته براي كسب تجربه و داشتن نيم نگاهي به آينده و در اصل زندگي در زمان حال است - تلاش كند. مريم ناصح پور