Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770203-41113S7

Date of Document: 1998-04-23

آتش بازي در آسمان شهر پرسش: چند روز پيش در شب يكي از عيدها شاهد آتش بازي بوديم. نمي دانم اين اصطلاح درست است يا؟ نه ابتدا نقطه اي نوراني را مي ديديم كه از زمين به سوي آسمان تاريك در حركت بود و دنبال خود يك خط نوراني زرد يا نارنجي به جا مي گذاشت. چند ثانيه بعد آن نقطه مي تركيد و كره هايي از ذرات نوراني سبز، آبي، قرمز در آسمان ايجاد مي كرد. اين كار چگونه انجام؟ مي شود شيوا كولايي نژاد - تهران .پاسخ - اين جلوه هاي زيبا و نوراني چندين قرن است كه همراه جشن ها و عيدهاي بزرگ مردم دنياست. در قرن هاي گذشته طراحي و اجراي آتش بازي يك تخصص كميابو سري بود اما در دوسه دهه گذشته اين مبحث وارد كتابهاي فيزيكي و شيمي شده و به صورت يك علم در آمده است. در زبان هاي انگليسي و فرانسه به اين كار پيروتكنيك مي گويند: Pyro- پيرو به زبان يونان يعني آتش و تكنيك هم كه در فارسي معناي آن معلوم است. رشته پيروتكنيك نه تنها به مطالعه علمي آتش بازي مي پردازد بلكه مطالعه تمام مواد شعله ور مثل كبريت و موتور موشك را نيز دربر مي گيرد. يكي از قديمي ترين مواد و تركيبهاي پيروتكنيك همان باروت است. فرمول اصلي باروت كه اختراع چيني هاست و اروپائيان از زمان جنگهاي صليبي آن را از مسلمانان آموختند و با خود به اروپا بردند، تا امروز همچنان بدون تغيير باقي مانده است. مقداري نيترات دوپتاس، كمي پودر ذغال، و قدري گوگرد را به نسبتها معين مخلوط مي كنند. سوختن تركيبات پيروتكنيك (مثل باروت ) با سوختن مواد معمولي مثل نفت و گاز و چوب تفاوت دارد. زيرا باروت و ديگر مواد آتش بازي شامل دو جزء هستند: يك ماده اكسيد كننده، و يك ماده احياء شونده. و اما آن جرقه هاي زيبا و ديدني كه مثل آبشار رنگارنگ از آسمان به طرف زمين مي آيند از اضافه كردن تركيبهايي خاص به باروت حاصل مي شوند. جرقه هاي سفيد آتش بازي ناشي از يك فلز فعال مثل منيزيوم است كه به جاي سوخت به مخلوط باروت اضافه مي شود و ذرات اين فلز هنگام انفجار تا 3000 درجه داغ مي شوند و آن نور سفيد را ايجاد مي كنند. افزودن ذره هاي زغال و آهن به تركيب باروت باعث مي شود جرقه هاي طلايي زيبا توليد شود (چون اين دو ماده فقط تا 1500 درجه حرارت مي بينند بنابر اين نور ضعيف تري از آن ها ساطع مي شود ) اما تركيبات متنوع يك عنصر به نام استرونسيوم هنگامي كه حرارت ببينند مي توانند انواع رنگ هاي قرمز را توليد كنند. مثلا هيدروكسيد استرونسيوم قرمز پررنگ و كلريد استرونسيوم رنگ صورتي زيبايي توليد مي كند. تركيبات باريوم انواع رنگ هاي سبز را در آتش بازي توليد مي كنند و به قول متخصصان اين فن، مشكل ترين رنگ براي توليد در آتش بازيها آبي است، از اين توضيح كه عرض كرديم مي توانيم اين نتيجه را بگيريم كه گلوله هاي منور كه در آتش بازيها در هوا منفجر مي شوند و آن جلوه هاي زيبا را به وجود مي آورند همان باروت است كه تركيبات شيميايي متعددي به آن ها اضافه شده كه هركدام هنگام انفجار (و داغ شدن ) يك طول موج خاصي از خود بيرون مي فرستند.