Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770126-41034S3

Date of Document: 1998-04-15

چرا نوجوانان معتاد؟ مي شوند عوامل و دلايل گرايش نوجوانان به مواد مخدر در گفت گو با دكتر عاطف وحيد، روان شناس باليني عدم آشنايي و توجه به تغيير و تحولات دوران نوجواني از طرف خانواده ها مي تواند باعث تضادهاي خانوادگي شده كه اين مناقشات و برخوردها به نوبه خود منجر به كشيده شدن فرد بسوي رفتارهاي ناهنجار از جمله مصرف مواد مخدر شود اشاره: نوجواني دوره تجربه اندوزي، استقلال كنجكاوي طلبي، و سركشي و ابراز وجود با زير پا گذاشتن برخي نرم ها و هنجارهاست. جمعي از نوجوانان اين ابراز وجود و اعلام بلوغ را با كشيدن سيگار به رخ مي كشند. گروهي نيز با افراط در اين جهت به دام وابستگي دارويي و اعتياد به مواد مخدر سقوطمي كنند. چند و چون اين نوع از تمايلات و گرايش هاي نوجوانان را طي گفت وگويي با دكترمحمد كاظم عاطف وحيد روان شناس باليني و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي ايران در ميان گذاشته ايم كه از نظرتان مي گذرد. دوره نوجواني داراي چه ويژگيهايي؟ است دوره نوجواني از دوره هاي مهم زندگي فرد است كه از نظر فيزيكي، فيزيولوژيكي و رواني تحولات عميقي در فرد ايجاد مي شود و اين تحولات باعث بهم خوردن نظم جسماني و رواني نوجوان مي شود. خصوصياتي كه در نوجوانان مشاهده مي شود عبارتند از: - 1 انرژي جسمي و عاطفي - هيجاني زياد - 2 تمايل به كسب استقلال از خانواده و در عين حال نيازمند به حمايت و مواظبت توسطخانواده - 3 خود مداري و خود شيفتگي و درعين حال خواهان مورد قبول واقع شدن توسط همسالان - 4 خواستن امتيازهاي بيشتر همراه با عدم قبول مسئوليت - 5 درگير شدن و بروز رفتارهاي مخاطره آميز وخطر جويانه - 6 منفي گرايي كه نشان دهنده كوشش فرد در ابراز وجود است - 7 اهميت دادن به گروه همسالان و پيروي از هنجار و تقليد از رفتار همسالان خود. چه انگيزه هايي باعث مي شود كه نوجوان به اعتياد روي؟ آورد براي روي آوردن نوجوانان به مواد مخدر يك علت يا دليل خاص را نمي توان ذكر كرد. بلكه ممكن است علل و انگيزه هاي مختلفي باعث شود كه نوجوانان به مصرف مواد مخدر اقدام كنند. بطور كلي استفاده از مواد مخدر در نتيجه عمل متقابل و پيچيده عوامل محيطي، آمادگي هاي ژنتيكي، الگوهاي رفتاري، انگيزه ها و عوامل رواني - اجتماعي رخ مي دهد. تحقيقات مختلفي كه در كشورهاي ديگر انجام گرفته انگيزه ها و علل مختلفي را ذكر كرده اند. اما بطور كلي مي توان به انگيزه هاي زير اشاره نمود: - 1 فرار از مشكلات و كنار آمدن با احساسات وعواطف ناخوشايند مانند افسردگي و تنش. - 2 كنجكاوي و تمايل به بدست آوردن تجربيات تازه و هيجان انگيز. - 3 نياز به مورد قبول واقع شدن توسط همسالان. - 4 كنترل اضطراب در روابط اجتماعي اعتقادبه اينكه مواد مخدر باعث مي شود كه در روابطبا ديگران و دوستان احساس آرامش بكنند. - 5 هر چند كه وجود يك الگوي شخصيتي كه نشانگر شخصيت معتاد باشد ثابت نشده است اما برخي ويژگيها مانند احساس بي كفايتي، عزت نفس پايين، احساس كارآيي پايين، احساس عدم كفايت در روابط اجتماعي، ستيزه جويي، نيازشديد به تائيد شدن، بدبيني و احساس بيگانگي با سوء مصرف مواد مخدر همبستگي نشان مي دهند. - 6 و بالاخره بايد به عواملي خانوادگي نيزاشاره نمود. نوجواناني كه والدين آنها يااعضاء ديگر خانواده مواد مخدر مصرف مي كننديا نقطه نظر مثبت نسبت به مواد مخدر دارند (مثلادر زمينه خريد و فروش مواد مخدر فعاليت مي كنند ) به احتمال قوي به طرف مصرف مواد مخدر مي توانند كشيده شوند. بطور كلي جوانها به چه چيزهايي؟ معتادمي شوند وابستگي به هر نوع مواد مخدر مي تواند رخ دهد. البته در اينجا بايد بين وابستگي جسمي و وابستگي رواني تمايز قائل شد، و يا نقطه نظرهاي مختلف را در مورد تاثيرات مواد مخدر ارزيابي نمود. توجه دادن به اين مسئله مشخص مي كند چرا نوجوانان مواد مخدر مختلفي را استفاده مي كنند و با توجه به تاثيرات فيزيولوژيكي اين مواد و در دسترس بودن آنها به مصرف آنها ادامه داده كه در نهايت منجربه وابستگي و اعتياد به آنها مي شود. ترياك، حشيش، هروئين، الكل و كوكائين از زمره موادمخدري هستند كه ممكن است نوجوانان به آنهااعتياد پيدا كنند. لازم به اشاره است كه معمولا مصرف سيگار و يا حشيش مي تواند نقطه شروع حركت بسوي دام خطرناك اعتياد باشد. اغلب كسانيكه به ترياك يا هروئين يا كوكائين معتاد مي شوند با حشيش شروع كرده و سپس كم كم به مصرف مواد سنگين تر رومي آورند. نقش خانواده و اولياء مدارس در اعتياد وعدم اعتياد ؟ چيست جواب به اين سوال تا اندازه اي پيچيده است چون در اينجا بايد عوامل خانوادگي و عوامل مربوط به سيستم آموزش و پرورش مورد بررسي قرار بگيرد. ولي بطور خلاصه در مورد هر يك مي توان به نكات زير اشاره نمود: الف - عوامل خانوادگي: در اينجا تاريخچه خانوادگي اعتياد و سوء مصرف يا نظر مساعد نسبت به مواد مخدر، تاريخچه خانوادگي رفتارهاي ناهنجار و مخاطره آميز (مانند دزدي يا قاچاق ) آشفتگي، و بهم ريختگي سيستم خانواده، محروميت اقتصادي و اجتماعي از عوامل مهم در بروز يا تشديد اعتياد بشمار مي آيند. عدم آشنايي و توجه به تغيير و تحولات دوران نوجواني از طرف خانواده ها نيز مي تواند باعث تضادهاي خانوادگي شده كه اين مناقشات وبرخوردها به نوبه خود منجر به كشيده شدن فردبسوي رفتارهاي نابهنجار از جمله مصرف موادمخدر شود. ب - عوامل مربوط به تحصيل و مدرسه - در اين مورد بايد هم به نگرش فرد نسبت به تحصيل و مدرسه توجه داشت و هم به عكس العمل اولياء مدرسه نسبت به مسائل دوران نوجواني و مشكلات نوجوانان. بطور كلي نوجواناني كه در دوران دبستان مشكلات تحصيلي داشته و در سنين پايين رفتارهاي ضد اجتماعي از خود نشان مي دهند وهمينطور نگرش منفي نسبت به مدرسه دارند بيشتراز كسانيكه چنين ويژگيهايي از خود نشان نمي دهنددر معرض خطر قرار دارند. بطور مطمئن اگراولياء مدرسه شناخت كافي از علل و عوامل موثردر گرايش نوجوانان به سوي مصرف مواد مخدرنداشته باشند و آموزش لازم در جهت شناسائي افرادي كه در معرض خطر قرار دارند را كسبنكرده باشند و نسبت به رفتارهايي كه نشان دهنده مصرف مواد مخدر است حساس نباشند. ممكن است عكس العمل هايي نشان دهند كه باعث سوق دادن بيشتر فرد بسوي مصرف مواد مخدر بشود. لذاضروري است كه اولياء مدارس بالاخص مشاورين درزمينه اعتياد آموزشهاي كافي به بينند كه بتوانند نوجواناني كه يا در معرض خطر اعتيادقرار دارند يا مواد مخدر مصرف مي كنند را به موقع شناسايي نموده و نسبت به پيشگيري از بروزاعتياد و يا درمان آن اقدامات لازم را انجام دهند. اراده فرد چه اثري؟ دارد مي توان گفت افرادي كه از اراده قوي برخوردار هستند و رفتارهايشان كمتر تكانه اي است مي توانند بهتر در مقابل فشار همسالان مقاومت نموده و تسليم نشوند و يا در مقابل وسوسه و تمايل به مصرف مواد مخدر مقاومت كنند. تاثيراراده در بروز يا جلوگيري از اعتياد بيشتر درنظريه اخلاقي در مورد اعتياد مورد بحث قرارمي گيرد در اين نظريه علت اعتياد ضعف اخلاقي يانداشتن اراده ذكر مي شود. در اين نظريه به علل و عوامل اجتماعي وساختارهاي اجتماعي و فرهنگي كه به سرخوردگي فردو انزوا يا نااميدي او منجر مي شود كمتر توجه شده است. به تعبير ديگر مشكل را فردي مي بينندو نه اجتماعي. اين در حالي است كه در نظريه هاي تركيبي و كل نگر مجموعه عوامل را آن هم در يك زمينه و بستر اجتماعي عامل وابستگي و اعتيادفرد مي دانند، و فرد را قرباني اين مجموعه ازعوامل تلقي مي كنند. گروه همسالان چه نقشي در اعتياد؟ نوجوانان دارند همانطور كه قبلا اشاره شد دوره نوجواني دوره اي است با ويژگيها و مشكلاتي كه مختص اين دوره است. از جمله اين ويژگيها، اهميت پيداكردن گروه همسالان است كه براي رشد و تكوين شخصيت فرد بسيار مهم است. نوجوان جهت حل بحران هويت، كاهش احساس بيگانگي و يافتن جايگاه خود نياز به مورد قبول واقع شدن و تائيدهمسالان خود داشته و سعي مي كند با آنها از طريق پيروي از نرم و تقليد رفتار آنها همانند سازي كند. اگر گروهي كه فرد مايل است به آن تعلق داشته باشد مواد مخدر مصرف مي كنند فرد نيزممكن است به مواد مخدر روي بياورد. يا اينكه تحت فشار همسالان خود جهت اثبات خود و شايددر حقيقت مقابله با احساس عدم كفايت و خودكم بيني، از رفتار آنها تقليد كند. از اين جهت ضروري است گروهي كه نوجوان با آنها معاشرت مي كند افرادي باشند كه تمايل به مصرف موادمخدر نداشته و الگويي مثبت براي نوجوانان باشند. آيا بين دختران و پسران از نظر تمايل به وابستگي و اعتياد تفاوتي مشاهده؟ مي شود در ارتباط با تفاوت در جنس دختر و مطالعات پسر، نشان داده كه دخترها كمتر از پسرهامواد مخدر مصرف مي كنند. البته در اين زمينه اطلاعات زيادي در مورد ايران در دست نيست هر چند با توجه به ويژگيهاي فرهنگي و اجتماعي بنظر مي رسد كه نرمهاي گروهي در بين نوجوانان دختر با نرمهاي گروهي پسران متفاوت بوده و نوع رفتارهايي كه تعلق به گروه خاصي را تعيين مي كند بين پسرها و دخترها متفاوت است. اين موضوع بايد از طريق مطالعات علمي مورد بررسي و ارزيابي قرار بگيرد. گفت و گو از: شيرين - حسيني فر