Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770120-40978S2

Date of Document: 1998-04-09

خاستگاه فرهنگي و اقليتي فيلسوفان در اندلس گزارش استاد دكتر مهدي محقق از مجمع علمي بين المللي ابن رشد در تونس (واپسين بخش ) جستارگشايي: در بخش نخست، گزارشي از مقاله ها و علل برگزاري كنفرانس بين المللي ابن رشد در تونس توسط يونسكو به نظر خوانندگان ارجمند رسيد. خلاصه اي از مقاله استاد محقق نيز در اين گزارش درج گرديده و رئوس مطالب مهم مطرح گرديد. دراين بخش، بحثهايي در باره تونس و فرهنگستان اين كشور و برخي اطلاعات مفيد درباره شرايط فرهنگي وتاريخي اين كشور و مرتبط با موضوع مورد بحث به عنوان تتمه اين گزارش آورده شده است سرويس معارف در اين جا مناسب است مختصري از فرهنگستان تونس كه به نام بيت الحكمه نيز خوانده مي شود بيان شود. تعبير بيت الحكمه نخست در زمان مامون خليفه عباسي پديد آمد كه به محلي كه مترجمان بزرگ آثار يوناني و سرياني و هندي و پهلوي را به عربي ترجمه مي كردند اطلاق مي شد و سپس ابراهيم دوم از دودمان بني الاغلب كه در شمال آفريقا حكمراني داشتند در شهر رقاده نزديك قيروان بيت الحكمه اي به تقليد از بيت الحكمه مامون تاسيس كرد كه در آنجا كتابهاي نفيس و آلات و ابزار رصدي كه مورد استفاده دانشمندان قرار مي گرفت گرد آمده بود و از همين جهت بود كه قيروان از بلاد تونس همچون بلخ و ري و بغداد و قرطبه از مراكز مهم علمي در تمدن اسلامي بشمار مي آمد، كه بزرگاني همچون ابي رشيق قيرواني صاحب كتاب العمده و حصري قيرواني صاحب كتاب زهرالاداب و ابن جزار قيرواني طبيب معروف صاحب كتابهاي زادالمسافر و طبالفقراء والمساكين از آنجا برخاسته اند. بنابراين بيت الحكمه اي كه نام فرهنگستان تونس است ناظر به همين بيت الحكمه دوم است و طرح بيت الحكمه اي كه يونسكو تصويب كرده و قرار است تحت عنوان سمينار مترجمان بزرگ اسلامي در تهران برگزار شود ناظر به بيت الحكمه اول خواهد بود. فرهنگستان علوم و ادبيات و هنر تونس (المجمع التونسي للعلوم والاداب والفنون ) كه مجمع علمي بين المللي ابن رشد در آنجا برگزار شد به موجب قانون خاصي در سي ام نوامبر 1992 تاسيس شده كه هدفهاي آن عبارت است از: - 1 گردآوري دانشمندان و فراهم آوردن امكانات و وسائل تحقيق و بحث در مسائل فكري و علمي و تبادل معلومات - 20 همكاري دانشمندان در توانمند گردانيدن زبان عربي و به كار بردن درست آن به نحوي كه آن زبان بيانگر علوم و فنون مختلف باشد و هماهنگي با موسسات مشابه آن - 30 همكاري با دانشمندان در احياء ميراث علمي و تحقيق و بحث و نشر آن ميراث - 40 تاليف فرهنگنامه ها و دائره المعارف ها و كتابشناسي هاي مختلف - 50 برگزاري سمينارها و كنگره ها بوسيله فرهنگستان - 60 تشويق فراهم آورندگان و مولفان آثار علمي و ادبي و فني و هنري - 70 پاسخ گوئي به موسسات ديگر در آنچه كه مرتبط با علوم و ادبيات و فرهنگ است. دانشمندان كشورهاي ديگر (اعضاي وابسته )تشكيل مي شود و اين اعضا در هفت گروه زير فعاليت علمي دارند- 1 ادبيات و علوم زباني - 2 تحقيقات فلسفي و مدني - 30 علوم انساني و اجتماعي - 4 علوم حقوق و اقتصاد- 5 علوم اصلي و پايه - 6 معماري. فرهنگستان علوم و ادبيات و هنر تونس در طي عمرپنج ساله خود 125 جلد كتاب به تفصيل زير منتشرساخته است: تحقيق در متون 23 جلد ترجمه از زبان عربي و به زبان عربي 22 جلد كتابهاي فهرست ومرجع 10 جلد كتابهاي مربوط به مغرب و شمال آفريقا 16 جلد فرهنگ و معارف عمومي 14 جلد قصه و داستان 26 جلد كتابهاي متفرقه 8 جلد و نيز طرحي براي دائره المعارف تونسي دارد كه تاكنون پنج جلد از آن انتشار يافته است. يكي از انتشارات فرهنگستان تونس به نام الشرح الكبيرلكتابالنفس از ابن رشد ميان شركت كنندگان توزيع ترجمه گرديد لاتيني اين كتاب در سال 1560 در شهر ونيز از بلاد ايتاليا چاپ شده و سپس اصل عربي آن مفقود گرديده و استاد ابراهيم غربي دوباره آن را از لاتين به عربي برگردانده است و بيت الحكمه تونس آن را در سال 1997 يعني سال گذشته منتشر ساخته كه به اين مجمع بين المللي تقديم اين شود جانب نيز كتاب طبالفقراء والمساكين ابن جزار قيرواني را كه با مقدمه فارسي و انگليسي خود در مجموعه انتشارات موسسه مطالعات اسلامي دانشگاه تهران - دانشگاه مك گيل در سال 1375 منتشر ساخته بود به رئيس فرهنگستان تقديم داشت و او نيز كتاب زادالمسافر از همان مولف را كه از انتشارات فرهنگستان تونس است به من لطف فرمود. اي كاش نمايندگان فرهنگي كشورمان در جريان اين گونه فعاليت هاي علمي وفرهنگي قرار مي گرفتند و فعاليت ها و آثار علمي كه در ايران انجام شده در اين گونه مجامع عرضه مي داشتند و در برابر آنچه را كه در محافل علمي كشورهاي اسلامي رخ مي دهد براي جوانان اين مملكت كه تشنه مطالب علمي هستند بازگو مي كردند. اگر مادر صدد احياء تمدن اسلامي هستيم و جامعه مدني اسلامي را مي خواهيم بازسازي كنيم ديگر نمي توانيم نسبت به مجالس و محافلي كه به بررسي و تحليل دانشمنداني همچون ابن رشد و فارابي و ابن خلدون مي پردازند بي تفاوت باشيم و آن را كان لم يكن تلقي كنيم. لازم است يادآور شود كه آقاي دكتر احسان نراقي نماينده و مشاور دبيركل يونسكو ترجمه عربي مقاله ابن رشد در دائره المعارف بزرگ اسلامي (3ص 556 ج تا) 583 را كه بوسيله دانشمند محترم شرف الدين خراساني ( شرف ) نگارش يافته ميان حاضران مجمع توزيع كرد و اين موجب اعجاب و تحسين همه شركت كنندگان در مجمع ابن رشد قرار گرفت. در يكي از روزها ميان سخنراني صبح و عصر اختلاس فرصتي براي من و همسرم عضو هيات علمي گروه كتابداري دانشگاه دارالكتبالوطنيه ) ديدن بعمل آوريم. اين كتابخانه در سال تاسيس 1885 شده و در سال 1967 كتابهاي خطي مساجد و مدارس قديمه به آنجا منتقل گرديده و هم اكنون داراي دو ميليون كتاب چاپي و چهل هزار نسخه خطي و سيزده هزار مجله و پنج هزار نقشه است و از سال 1970 كتابشناسي ملي آن كشور را نيز منتشر ساخته است. در پايان اين جانب با مشورتهائي كه با برخي ازدانشمندان آن مجمع به عمل آورد، در نظر دارد به گروه طب اسلامي و پزشكي سنتي فرهنگستان علوم پزشكي جمهوري اسلامي ايران توصيه نمايد كه به يونسكو پيشنهاد شود كه مجمع علمي براي طبيب و فيلسوف بزرگ ايراني محمدبن زكرياي رازي در كشورهاي مختلف اسلامي از جمله ايران برگزار شود و آثار او نشر و ترجمه و اصالت انديشه و افكار طبي و فلسفي او به جهان علم عرضه گردد و ضرورت اين امر در سي و ششمين كنگره بين المللي تاريخ پزشكي كه در اواسط شهريورماه سال 1377 در همين شهر قرطاج - تونس برگزار مي شود توجيه شود. اين بود گزارشي كوتاه از سفري سودمند.