Hamshahri corpus document

DOC ID : H-770115-40925S12

Date of Document: 1998-04-04

چرا سال؟ پلنگ هر سال هنگام تحويل سال نو شنيده مي شود كه مي گويندامسال، سال ميمون يا است، گاو، يا موش و غيره ممكن است بگوييد نامگذاري سال ها برچه اساسي است و چه فايده اي؟ دارد بيرجندي - مشهد پاسخ - مردم از روزگار بسيار دور در پي يافتن مبنايي براي محاسبه گذشت زمان بوده اند. حتي مدتها بعد از آنكه مردم فرهنگ هاي مختلف دريافتند كه تقريبا هرروز 365 يك بار زمين به جاي قبلي خود در آسمان برمي گردد و آنراسال ناميدند، باز هم دنبال مبنايي براي شمارش زمان بودند، زيرا براي اندازه گيري مدت زماني طولاني يا براي اشاره پديده و حادثه اي كه در گذشته دور اتفاق افتاده بود به واحدي بزرگتر از سال نياز به داشتند همين دليل، در هر فرهنگ روشي براي سنجش زمان هاي طولاني تر از سال ابداع كردند. براي مثال در يونان باستان كه هر چهارسال يك بار مسابقه ورزشي بزرگي ميان دولتشهرهاي مختلف برگزار مي شد. فاصله ميان بازيهاي اول را تا بازيهاي بعدي كه چهار سال بعد قرار بود برگزار شود به نام همان المپيك مراسم، مي ناميدند. به فرض اگر كسي مي خواست سال فوت پدرش رابه ديگران بگويد مي گفت در دومين سال المپياد دوازدهم. و در روم نيز چون هر پنج سال يكبار به سرشماري و مميزي مالياتي مي پرداختند، شمارش زمان بزرگتر از سال با همان دوره هاي پنج ساله كه به آن لوستروم مي گفتند صورت مي گرفت. اما تركان چين براي خود نوعي واحد شمارش بزرگتر از سال داشتند كه به نام سالهاي آنان، ختايي يا ايغوري ناميده مي شود. روش آنها نيز مانند يونانيان و روميان بود با اين تفاوت كه آنها هر دوازده سال يكبار دوره شمارش سالها را تكرار مي كردند. هر يك از سالهاي اين دوره دوازده ساله به يك حيوان منسوب بود و اين كار صرفا براي راحتي آن در به خاطرسپردن بود. اين دوره تركي -چيني (يا ختايي، يا ايغوري ) همراه با استيلاي مغولان بر ايران در كشور ما رايج شد و تا اواخر دوران قاجاريه همچنان در كشور ما وسيله گاهشماري عاميانه بود. ابتداي دور 12 ساله با سال موش ( سيچقان ئيل ) است كه بعد از آن سال گاو بعد مي رسد از آن نيز نوبت پلنگ است. حتما اطلاع داريد كه امسال، طبق همان روش سالشماري ختايي - ايغوري سال پلنگ است. ترتيب صحيح سالهاي اين دوردوازده گانه (اثني عشري ) چنين است: - 1 موش - 2 گاو- 3 پلنگ - 4 خرگوش - 5 نهنگ - 6 مار- 7 اسب- 8 گوسفند- 9 ميمون - 10 مرغ - 11 سگ - 12 خوك. بعد از آنكه يك دور دوازده ساله طي شده دوباره شمارش سالها را با موش شروع مي كنند. در نوشته هاي قديمي، تاريخ ها را باهمان تلفظ تركي آنها مي نوشتند، خصوصا در سفرنامه هاي شاهان قاجار كه خود ترك زبان بودند اين نكته به خوبي ملاحظه مي شود. مثلا مي نوشتند درماه شوال سنه بارس ئيل يابرج حمل توشقان ئيل. ئيل به تركي به معني سال و بارس، يونت، توشقان، تخاقوي، و تنگوز اسامي حيوان ها به زبان تركي است. علاوه بر اين ها، عوام از اين دور دوازده گانه سال هاي ختايي براي پيشگويي نيزاستفاده مي كردند، زيرا پيشگويي حوادث هر سال، چه حوادث و رويدادهاي سعد (نيكو ) و چه پيشامدهاي نحس ( بد ) از روي خاصيت و صفات حيواني كه سال به نام آن ناميده مي شد صورت مي گرفت. اگر ميل داشته باشيد مي توانيد ترتيب سالهاي ختايي - ايغوري را از اين شعردريابيد: موش و بقر و پلنگ و خرگوش شمار زين چارچوبگذري نهنگ آيد و مار وآنگاه به اسب و گوسفند است حساب حمدونه و مرغ و سگ و خوك آخر كار توضيح اينكه بقر همان گاو است وحمدونه همان بوزينه يا ميمون. حالا مي توانيدبفرمائيد سال آينده چه سالي؟ است