Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761223-40862S1

Date of Document: 1998-03-14

بيا تا گل برافشانيم... به استقبال نوروز، جشن ملي ايرانيان بيا تا عطر اين گل در مشام جان بگردانيم بهار از راه رسيده است، با مژده شكوفه و باران. باران رحمت و خير و شميم گل سرخ. طبيعت، جامه كهنه خود را بدل مي كند. خستگي از تن مي گيرد و نومي شود. آنگاه بلبل است كه بر شاخه هاي پرطراوت مي نشيند و چنين مي خواند: رسيدن گل و نسرين به خير و خوبي باد بنفشه شادوخوش آمد، سمن صفا آورد نوروز جشن مرگ زمان كهن و تولد زمان نو است. در جشن هاي آييني، گذشته و آينده در زمان حال ديدار مي كنند و زمان به حالي جاودانه، به زندگي ناب، بدل مي شود. فرديت رنگ مي بازد. جهان، صحنه اي ديگر مي شود با صحنه آرايي خاص و نامعمول. براساس سنت و آيين كهن، جشن فروردين، جشن فروهرهاست از آسمان و جهان مينوي به گيتي وجهان زميني.. و جشن فروردين، جشن آفرينش وميلاد است. آفرينش انسان كه با آفرينش طبيعت و آغاز بهار همزمان است. در ميان جشن هاي آييني ايرانيان باستان، تنها جشن فروردين و عيد نوروز است كه از دوران پيش از اسلام، همچنان زنده و پرمايه بر جاي مانده است و ايرانيان در هر كجاي جهان و از هر دين و آيين، مراسم آن را تمام و كمال به جاي مي آورند. به راستي رمز ماندگاري نوروز (جشن فروردين ) در؟ چيست جشن هاي آييني عموما مناسبت ها و خصلت هاي ويژه اي دارند كه در ميان اكثر اقوام مشترك است. مهمترين ويژگي جشن يا عيد، ريشه هاي مذهبي - اساطيري آن است كه به آن هاله اي ازتقدس مي بخشد. واژه جشن به معناي پرستش وستايش است. در عين حال، جشن به واقعه ملي خاصي كه رنگ اسطوره به خود گرفته است تعلق دارد و سرانجام، مناسبت ديگر جشن يا عيد رابطه آن با طبيعت است. ( ) 1 جشن نوروز گنجينه اي از تمامي اين ارزش ها، معناها، مناسك و آيين هاست. فروردين ماه، براي ايرانيان، نماد شكوه و زيبايي و پيام آور مهرباني و اميد و شادي و پيروزي است. گزينش جشن نخستين نوروز، روز بهار و نقطه اعتدال ربيعي، به راستي نشانه اي از ذوق، هوشياري و خردمندي ايرانيان است. ايام نوروز با راه افتادن حاجي فيروزها و در پاره اي نواحي با آمدن دسته هاي نوروزي خوان از روستاها به شهرها، به عنوان پيك هاي شادي و آنگاه با مراسم پرهيجان چهارشنبه سوري و خانه تكاني و سبز كردن دانه هاي مختلف در خانه ها آغاز مي شود و در ساعت تحويل با رخت نو پوشيدن و نشستن دور سفره هفت سين و صرف انواع شيريني و ميوه و آجيل و سپس ديد و بازديدها و شادباش گفتن ها و عيدي دادن ها به اوج خود مي رسد و سرانجام با سيزده بدر و بازي ها و شادي هاي خاص آن تكميل مي شود. نوروز در تاريخ اجتماعي ما، در ادبيات ما، در شعر ما، در ذهن و زندگي توده هاي مردم ما، ملي ترين و مردمي ترين جشنهاست. ايرانيان در دوران كهن، سال را سيصد و شصت روزبه حساب مي آوردند و ماههاي آنها سي روزه بود وپنج روز و چند ساعتي كه از سال باقي مي ماند، جزونوروز به حساب مي آمد و آن را پنجه وه و يا پنج روز نيك و خوب مي ناميدند. اين پنج روز را باپنج روز اول سال نو يعني ده روز جشن مي گرفتند وبر آن بودند كه ارواح نياكان آنها كه در دنياي ديگر به سر مي برند، در اين ده روز كه روز تولددوباره طبيعت است به زمين فرود مي آيند و به خاندان خود بركت و خوشبختي و شادي ارزاني مي دارند و از اين روي مي بايست در خانواده ها صلح و صفا و آرامش و مهر و دوستي برقرار باشد تامهمانان آسماني شادكام گردند و به خاندان، بركت و فراواني و فرزندان نيك بخشند. پس اين چندروز، روز جشن نياكان، روز زايش و تولد بود و دراين جشن مي بايست لباس نو پوشند و خانه وكاشانه را تميز كنند و با گل و گياه زينت دهندو خانه تكاني كنند و ظروف قديمي به ويژه ظروف سفالي را بشكنند و آنها را نو كنند و نيز اتاقي را با گل و گياه و سبزه و خوان نوروزي بيارايندو آن را براي آسايش مهمانان آسماني آماده كنند. پيش از جشن نوروزي، بذر هفت نوع غله سودمندرا سبز مي كردند و بر آن بودند كه هر كدام از آنها شادابتر به بار آيد، در آن سال آن گياه به خوبي و فراواني رشد مي كند. جشن فروردين، حتي پس از تغيير دين در ايران نيز معنا و مفهوم آييني خود را از دست نداد وفقط پاره اي نمادهاي كهن جاي خود را به نمادهاي جديد داد. در برخي وقايع دگرگوني هاي شكلي ايجادشد و شخصيت ها و قهرمانان اسلامي جاي شخصيت ها وقهرمانان باستاني را گرفتند، چنانكه جمشيد رابا سليمان نبي يكي گرفتند و مطابق روايات شيعي، كهنترين يادي كه از نوروز در دوران اسلامي شده است، از زمان حضرت علي ( ع ) است و بنابرهمين روايات صرف نظر ] از صحت و سقم آنان [، نوروز روزي است كه حضرت علي ( ع ) به خلافت رسيدو نيز روزي است كه واقعه غديرخم روي داد و نيزروز بعثت پيامبر (ص ) و نزول وحي بر حضرت محمد (ص ) و حتي شكستن بت ها به دست حضرت ابراهيم (ع ) و.. امثالهم، همه به نوروز نسبت داده شد. بسياري از مراسم نيز به گونه اي ديگر تغييرشكل يافت. چنانكه مسلمانان به جاي اوستاي زرتشتيان بر سفره هفت سين، قرآن مي نهند و يهوديان هم تورات; و يا به جاي ديدار با فروهرهاي پاكان و نياكان در گذشته به زيارت مزار امامان ( ع ) و امامزادگان مي روند. عبدالصمدبن علي در روايتي از جد خود نقل ابن عباس، مي كند كه در نوروز، جامي سيمين كه پر ازحلوا بود براي پيغمبر (ص ) هديه آوردند و آن حضرت پرسيد كه اين؟ چيست گفتند: امروز روز نوروز است. پرسيد كه نوروز؟ چيست گفتند: عيد بزرگ ايرانيان است. فرمود: آري در اين روز بود كه خداوند عسكره را زنده كرد. پرسيدند: عسكره؟ چيست فرمود: عسكره هزاران مردمي بودند كه از ترس مرگ ترك ديار كرده و سر به بيابان نهادند و خداوند به آنها گفت: بميريد، و سپس مردند، آنها را زنده كرد و ابرها را امر فرمود كه به آنها از ببارد اين روست كه پاشيدن آب دراين روز رسم شده، سپس از آن حلوا تناول كرد وجام را ميان اصحاب خود قسمت كرده و گفت: كاش هر روزي براي ما نوروز بود. ( ) 2 پيدايش و تسميه نوروز ايرانيان باستان جشني داشته اند به نام فرورديان ]فروردگان [ و آن ده روز طول مي كشيده، فروردگان كه در پايان سال گرفته مي شد در واقع روزهاي عزاو ماتم بوده نه جشن و شادي; چنانكه ابوريحان بيروني درباره همين روزهاي آخر سال در نزدسغديان گويد: در آخر ماه دوازدهم خشوم اهل سغد براي اموات قديم خود گريه و نوحه سرايي كنند و چهره هاي خود را بخراشند و براي مردگان، خوردني ها و آشاميدن ها گذارند. ( ) 3 و ظاهرا به همين سبب جشن نوروز كه پس از آن مي آمد علاوه بر آن كه روز اول سال محسوب مي شده، روز شادي بزرگان بوده است گاه شماري ] ص 7377 [. نوروز را به معني روز نو و تازه يعني روزي كه سال نو بدان آغاز مي شود، مي دانسته اند. ابوريحان گويد: از رسم هاي پارسيان، نوروز ؟ چيست نخستين روز است از فروردين ماه و از اين جهت روز نونام كردند زيراك پيشاني سال نو است. ( ) 4 درباره پيدايش نوروز افسانه هاي بسيار نقل شده كه هر چند از اساطير است، اما تواتر آن اخباروجه تسميه نوروز و همچنين قدمت انتساب آن به اعصار آريايي نيك آشكار مي گردد. همچنين در ايام نوروز نواهايي خاص نواخته مي شدكه مختص همان ايام در بود بامداد نوروز مردم به يكديگر آب مي پاشيدند و اين رسم در قرن هاي نخستين اسلامي نيز رايج بوده است، ديگر هديه دادن شكر متداول بود. نويسندگان اسلامي براي شرح علت اين دو امر افسانه هايي چند نقل كرده اند. همچنين در شب نوروز آتش برمي افروختند. ( ) 5 و اين رسم تا زمان عباسيان نيز در بين النهرين ادامه يافت و نخستين كسي كه اين رسم را نهاد هرمزد شجاع پسر شاپور پسر اردشير بابكان است. ( ) 6 واژه شناسي فروردين در فرهنگ دهخدا درباره واژه فروردين چنين آمده است: فروردين، در زبان پهلوي فرورتن ماخوذ از پارسي باستان فرورتينام و آن جمع مونث كلمه در فرورتي، حالت اضافي است و جمعا به معني فروردهاي پاكان و فروهرهاي پارسيان است. بنابراين ين علامت نسبت نيست. از ] حاشيه برهان به تصحيح دكتر معين [.نام ماه اول سال شمسي باشد و آن بودن آفتاب است در برج حمل و آن برج اول است از بروج دوازده گانه فلك و باد دبور كه باد مغرب است و در اين ايام مي وزد (برهان )اين ماه برج حمل راست كه سرتاسر وي آفتاب در اين برج باشد نوروزنامه ] خيام [. گرفت از ماه فروردين جهان فر چوفردوس برين شد هفت كشور عنصري وقت آن است كه مردم ره صحرا گيرند خاصه اكنون كه بهارآمد و فروردين است سعدي فروردين نام فرشته اي هم هست كه از خازنان بهشت است و تدبير امور و مصالحي كه در اين ماه و در روز فروردين واقع شود، بدو متعلق است برهان ] [. فروردين نام روز نوزدهم باشد از هر ماه شمسي و در اين روز از ماه فروردين فارسيان جشن سازند و عيدكنند. بنابر قاعده كلي كه نزد آنها جاري است، هرروز از هر ماهي كه نام همان ماه را داشته باشدعيد بايد كرد. ( ) 7 فروردين است و روز فروردين شادي و طرب همي كند تلقين مسعود سعد امروز، به جرات مي توان اذعان كرد كه نوروز، سنتي جاويد است. گويي در اين جشن، چشمه هاي تك افتاده و جويبارهاي زنده مردم در كران تا كران ايران جاري مي شوند و به هم مي پيوندند. در نوروز، احساس مشترك، جوشش و آفرينش در دل ها و جان هاي مردم ما ژرفا و گسترش مي يابد و به رودي خروشان و پويابدل مي شود. منابع: ) 1 نوروز جشن آفرينش دفتر سوم / نازي عظيما ) 2 /آثارالباقيه ابوريحان بيروني / ص 325 ) 3 آثارالباقيه ص 235 ) 4 التفهيم تصحيح همايي ص 235 ) 5 بلوغ الارب ج 1 ص 386 ) 6 آثارالباقيه ص 218 ) 7 لغت نامه دهخدا