Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761214-40782S1

Date of Document: 1998-03-05

هر درخت گل كه زيب خانه است... به مناسبت 15 اسفند روز جهاني درختكاري o در فرهنگ سنتي ما هر درخت همچون موجودي زنده، قابل احترام و پاسداشت است اشاره: پانزدهم اسفند، روز جهاني درختكاري است. به همين مناسبت تشكل هاي هوادارمحيط زيست و نيز برخي سازمان هاي دولتي همچون سازمان حفاظت محيط زيست، شهرداري تهران و سازمان جنگل ها ومراتع برنامه هاي ويژه اي را براي جلب توجه مردم به اهميت درخت و فضاي سبز در زندگي انسان و نيزطرح هاي نهال كاري، تدارك اميد ديده اند آن داريم دغدغه پايدار مردم در مورد سرسبزي اين آب و خاك، موجب شود فردا عرصه هاي گسترده تري از ميهن پذيراي سايه سار درختان شود. به همين مناسبت نوشتاري در بابرابطه انسان و درخت براي شما كه برگزيده ايم، در پي مي آيد. از درختان چه؟ مي دانيم درخت همان آشنايي است كه از وجود آن در زندگي روزمره خود بهره مي بريم. اكسيژني كه از هوا تنفس مي كنيم، ئيدرات هاي كربن و تركيبات حياتي كه از مواد سلولزي دريافت افزودني هاي مي كنيم، خوش خوراكي كه با آب مصرف مي كنيم، همه و همه را از گياه ودرخت مي گيريم. بنابراين همه ما با درخت آشنا اما هستيم آيا مي توانيم ادعا كنيم كه به درستي درخت را؟ مي شناسيم در حالي كه چه بسا نزديك ترين درختان پيرامون ما سال ها درحسرت ساعتي خلوت وخوش در كنار ماو چشم انتظار نگاهي گرم و مهربان از جانبما و تماسي پرعاطفه و دوستانه با دستان ماباقي مانده اند. در آستانه 15 اسفند ماه روز درختكاري و آشتي با درخت هستيم. كوهنوردان و طبيعت دوستان در اين روز، همچون سال هاي گذشته در ارتفاعات شمالي مشرف به شهرتهران جشن درختكاري برپا مي كنند. به همين مناسبت با درخت ودرباره درخت به گفت وگو مي نشينيم، به اميد روزي كه بردامنه هاي مشرف به همه شهرهاي ميهن عزيزخود نظاره گر جنگل هاي سبز و خرم باشيم. ارزش هاي حياتي درخت جدا از ميوه هاي مختلف بيش از 200 نوع فرآورده پايه از درخت به دست اين مي آيد محصولات را مي توان از ريشه، تنه، كنده، پوسته، صمغ، سرشاخه، برگ و شكوفه هاي درخت بدست مواد آورد فوق در صنايع بسياري نظير رنگ سازي، داروسازي، عطرسازي، غذايي، افزودني ها، كاغذ و چسب، چرم مصنوعي، مواد محترقه، ساختمان و تزئيناتي، ابنيه، عايق سازي، اسيد و الكل، موادسوختي، رزين هاي مختلف، لوازم التحرير وغيره فرآوري و به محصولات اساسي تبديل مي شود. بنابراين درخت از معدود مخلوقاتي است كه همه وجود آن سودمند و مفيد است. درخت موجودي است كه حتي سايه آن مايه آسايش اين است درحالي است كه زندگي بسياري از انسان ها بدون هيچ نشانه و تاثير مثبتي بركائنات و بشريت سپري مي شود و در موردشماري ديگر، آنچه در طول حيات از ايشان بر جاي مي ماند تنها نابودي و تخريب وآلودگي است. شباهت درخت و انسان همه مي دانيم كه درختان مانند خود ما موجوداتي زنده اند و هر موجود زنده بر محيطپيرامون تاثيرگذار و از آن تاثيرپذير است. اين طرز تلقي در برقراري روابطمتقابل انسان و درخت بسيار موثر است. درختان با يكديگر همزيستي و دوستي مي كنندو حتي مي توانند ما را به دوستي با خود درختان بپذيرند چه بسا كه ما را بهتر ازخود ما مي شناسند و مي دانند كه ما مهربان ورحيم و سخاوتمند و باوفا هستيم يا بي رحم وبي روح و سرد و نامهربان. درختان همچون ما پاي در خاك و رو سوي افلاك درختان دارند هزاردست به سوي آسمان و هزار چنگ در خاك زندگي دارند. درختان همچون ما زندگي را دوست دارند و به هزاربنه وابسته آنند و قطع هر ريشه براي درخت همچون جداشدن هر تعلق دنيوي نظير خور و خواب و زن و فرزند از ماجانكاه و دردآور است. زندگي برخي درختان همچون گروهي از آدم هاپربار و پرثمر است و بالاخره از همجواري با درخت همچون معاشرت با انسان هاي پاك مي توان سبزي گرفت و پرصفا و طراوت شد. تنوع اقليمي و گياهي ايران گوناگوني آب و هواي ايران زمين، اقليم هاي مختلفي را اعم از بياباني و مديترانه اي، نيمه بياباني، معتدل و گرم و گرم و اقليم اكزريك خشك، و اكزريك سرد (بدون فصل خشك ) و اقليم استپي (نواحي كوهستاني سرد ) ايجاد نموده كه تنوع ارزشمندي را ازنظر پوشش گياهي موجب شده است. به همين علت درختان مختلفي نظير كنار، كرت، لول و گز مربوط به اقليم گرمسيري، زيتون وزربين و شمشاد و توسكا و ممرز و راش مربوط به اقليم مديترانه اي، بيد و چنار وصنوبر و بلوط و گردو و بنه و بادام و كاج و توت متعلق به اقليم نيمه خشك، افرا وزبان گنجشك و سرخدار و فندق مربوط به اقليم اكزريك و بالاخره اوري وكچف و توس واورس مربوط به اقليم استپي را به وفور در كشور خود مشاهده مي كنيم. متاسفانه بر اثر گسترش روزافزون شهرنشيني و قطع ارتباط ارگانيك انسان و طبيعت طي دهه هاي گذشته، بخش وسيعي از جنگل هاي ايران و بيشتر درختان كهنسال كه نمادي ازعشق و احترام عميق نياكان ما به طبيعت وحرمت به حيات در فرهنگ غني ما بودند ازبين رفته اند و معدود درختان كهنسال چندين صدساله نيز كه از ميراث هاي طبيعي اين مرزوبوم به شمار مي روند، به شدت در معرض تهديد، نيستي و نابودي قرار دارند. درخت و باورهاي فرهنگي و مذهبي هر انساني با كمي دقت و تدبر و تامل در آفرينش درختاني همچون نخل و ميوه شيرين و مغذي خاك گرم صحرا يعني خرما و نظر به حقه هاي ياقوت و لعل نشان انار، ميوه خوش طعم و لذيذ انجير، دانه هاي روغن فشان زيتون و آويزهاي شيرين و پرآب تاك هاي انگور، اعتراف مي كند كه هر يك به تنهايي آيتي از عظمت پروردگار و مظهر علم و قدرت خالق يكتا مي باشند و شنيده ايم بيت مشهور زير را كه مي گويد: برگ درختان سبز در نظر هوشيار هر ورقش دفتريست معرفت كردگار بيهوده نيست كه دركتاب آسماني به دفعات از اين درختان صحبت به ميان آمده است. علاوه بر موارد صريح، در بسياري از تشبيه هاو مثل هاي قرآني از درخت به شايستگي استفاده شده است. بعنوان نمونه در بيان معاد و بداهت و قطعي بودن آن، اينگونه سخن به ميان مي آيد كه چگونه انسان تعجبنمي كند وقتي مي بيند دانه اي را كه در خاك فرو مي كند مدتي بعد سر از خاك بيرون آورده و حيات نوين و متكاملتري را آغازمي كند، اما كالبد انساني را كه در خاك مي كنند، كمتر از دانه اي انگاشته و سركشيدن دوباره آن از خاك را غيرقابل باور ومردودمي نگارد. شاعر در بيان اين معني مي گويد: هر درخت گل كه زيب خانه است خود معاد و خود جزاي دانه است همه ساله با آغاز بهار تنه خشك و افسرده درختان در حشر و نشري تازه، جاني دوباره گرفته و حياتي نوين را از سر مي گيرند. بنابراين درخت بعنوان آيتي براي تدبر و نعمتي بي بدليل براي شكرگزاري در باورهاي ملي و مذهبي ما جايگاهي ويژه دارد. طبيعت در فرهنگ فارسي همواره منشا الهام بوده و هست و در بسياري از تشبيهات و استعاره ها نظير درخت دوستي، گلرخ و سرو قامت و غيره، همچنين بيان امثال و حكم و مفاهيم عرفاني و قرآني از آن بهره گيري شده است. مثلا در تبيين آيه شريفه من جاء بالحسنه فله عشرامثالها آمده است: شمع اگر باشي چراغت مي كنند غنچه شو، گل شو كه باغت مي كنند نكته مهم آنكه همواره پس از رجوع به طبيعت و توجه به جلوه هاي طبيعي، منظور و مراد عاليتري حاصل و دل وديده شاعر عارف به سوي معبود حقيقي و خالق زيباييهاي هستي ميل مي كند، آنجا كه مي گويد: بهر فرجه شد يكي تاگلستان فرجه او شد جمال باغبان همچو اعرابي كه آب از چه چشيد آب حيوان از رخ يوسف كشيد هم صحبتي با درخت رابطه انسان و طبيعت، ارتباطي دوجانبه و متكي بر يكديگر است وعمده ترين دليل از بين بردن درختان را مي توان در عدم درك و قطع اين ارتباط جستجو كرد. براي حفاظت ازطبيعت و داشتن محيطي سالم، مي بايست انسانهايي با سلامت، با روح و با فرهنگ ساخت و در عين حال براي تربيت چنين انسانهايي به محيطي پاك و سالم و ارتباطي مستمر و پيوسته با طبيعت نياز داريم و نمي توان پرداختن به يكي را بر ديگري مقدم دانست. در حقيقت براي بناي طاقنماي زندگي زيبا و سالم مي بايست به دوپايه آن يعني انسان و طبيعت باهم پرداخت و آن دو را بطورهمزمان ساخت و برافراشت. اماراه ارتباط يافتن انسان با طبيعت چيست و بر چه اصولي استوار؟ است باعث پيوند هر دو موجود زنده بهم عشق و تمايل حقيقي به دوستي و ايجاد رابطه است. يعني حقيقتاانسان ودرخت و حيوان را دوست بداريم و سپس به طريقي عمل كنيم كه آنها اين احساس ما را نسبت به خود درك كنند. اولين نشانه واثر دوستي خارج شدن از حالت بي تفاوتي و بي توجهي نسبت به دوست است. ديگر آنكه هيچگاه به چيزي كه تعلق خاطر داريم صدمه و آزاري نمي رسانيم. بنابراين بي آزاري و بذل توجه ازنشانه هاي اوليه، ايجاد مودت و دوستي است كه از طريق آنهااعتماد آن موجود نسبت به ما جلبمي شود و احساس ايمني و اعتمادپس از عشق ركن دوم برقراري رابطه است. با توجه به نيازهاي يك موجود و تلاش در برآوردن ملزومات مورد علاقه او، آن موجودبه تدريج توجه و علاقه ما را حس كرده، كم كم به ما وابسته شده و متقابلا با ما دوستي مي كند. در اين حال خواهيم يافت كه هرموجود در مقابل رفتار ماعكس العمل نشان مي دهد و به روش خود به آن پاسخ مي گويد. به مامي گويد كه چه چيزي به او مي سازدو مي فهماند كه چه چيزي را دوست ندارد. با درك اين مفاهيم كم كم مي توانيم مطمئن باشيم كه راه حرف زدن و صحبت كردن با درخت و گياه را آموخته ايم. روز درختكاري در كوهستان آيا تا به حال لذت كاشتن درخت را؟ چشيده ايم آيا تاكنون فكر كرده ايم كه در طول عمر خود چند درخت مي خواهيم؟ بكاريم اين سوالاتي بود كه جمعي از دوستداران طبيعت را به پاسخي شايسته واداشت. در سال 1372 به همت تني چند ازكوهنوردان و با هماهنگي اداره كل منابع طبيعي استان روز تهران، درختكاري در كوهستان با بذرپاشي در ارتفاعات شمالي شهر تهران پايه گذاري شد و از آن پس همه ساله اقدام به نهال كاري در دامنه هاي مشرف بر اين شهر شد. در سال جاري نيز كوهنوردان از طريق فراخواني همگاني، تمامي شهروندان را به مشاركت دراين طرح عظيم مي خوانند تا از اين طريق، خواست و اراده ملي را براي دامنه هايي سرسبز در همه شهرهاي اين مرز و بوم به نظر مسئولين و دولتمردان رسانده تا بودجه كافي و امكانات لازم جهت اين امر فراهم سازند. به اميد آن كه از اين طريق گامي در جهت سرسبزي و آباداني اين مرز و بوم برداشته شود. احمدعلي ساعتچي