Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761213-40704S1

Date of Document: 1998-03-04

آبخوان داري: آغازي براي نهضت كشاورزي گزارش همشهري از تاثيرات و نتايج طرح هاي آبخوان داري (واپسين بخش ) آنچه كه امروزه از طرف سازمان ملل به عنوان كشاورزي پايدار تبليغ مي شود، در واقع همان كشاورزي سنتي ماست. بازده سرمايه گذاري در آبخوان داري 23 است 1به. ما هزاران سال با بهره گيري از سيلابزندگي كرده ايم وتمدن ايراني را مي توان تمدن سيلابي ناميد گره بايگان با آنچه كه از آن شنيده بودم هيچ شباهتي نداشت. مي گفتند از بدترين نفرين هاي شيرازي ها يكي هم اين است كه الهي به تووسون بيفتي به گربويگون يعني خدا تو را در تابستان به گربايگان بيندازد. كه مراد از آن تفتيدگي، گرما و بي آبي گربايگان در اين فصل بوده است. اما گربايگاني كه من ديدم، اگر نه جنگل، دست كم مي توان آن را درختستاني بس انبوه خواند. بيدها قامت به آسمان كشيده بودند و انبوهي بوته زارها چنان بود كه مي گفتند پناهگاه وحوش بزرگ پيكري همچون گرازهاي وحشي شده است. تا چندين كيلومتر مانده به مقر ايستگاه تحقيقات منابع طبيعي و امور دام جهاد فارس وجود چاه هاي عميق پراكنده و ماشين هاي كشاورزي دور و بر آن، خبر از كشت و كاري پررونق مي داد. در برخي جاها درختان آنچنان درهم تنيده بودند، كه عبور از ميان آنها ناممكن بود و اين باعث شد كه تعجب كنم روزي شيرازي ها بدترين نفرين شان اين بوده كه فرد در تابستان گذرش به گربايگان بيفتد! با وجود باراني كه بي وقفه مي باريد دكتر كوثر مشتاقانه از پشته هاي سيل بند بالا و پايين مي رفت و از طرح هايش سخن مي گفت. چهره او و لباسي كه پوشيده بود، هيچ شباهت نداشت با استاد محققي كه برنده جشنواره خوارزمي شده و مقالات او به طور مكرر در نشريات سازمان ملل به چاپ بيشتر مي رسد به دراويش شباهت داشت. ذوق و شوق او مرا واداشت به چندين ساعت گفت وگو با او در زير باران، مابين بيدها و در جايي كه مسئولان ايستگاه هر لحظه به ما هشدار مي دادند مواظب باشيم به لانه گرازها نزديك نشويم! آنچه در پي مي خوانيد فشرده اي از گفت وگو با دكتر كوثر در اين شرايط ويژه! است. آقاي كوثر، آبخوان اصلا يعني؟ چه .دكتر كوثر: آبخوان به لايه هاي آبرفتي گفته مي شود كه مي توانند آب را در خود ذخيره كنند، آبخوان داري هم روشي است براي پخش سيلاب و ذخيره سازي آب آن در آبخوان. من از همه اين منتقدان دعوت مي كنم يك باراز يك ايستگاه تحقيقات آبخوان داري ديدن كنند، مطمئن هستم نظر آنها عوض خواهد من شد ادعا مي كنم كه با به كارگيري دو Eساعت بولدوزكوماتسو 65 مي توان يك هكتار زمين را براي پخش سيلاب، كه پايه آبخوان داري است، آماده كرد. الان با نرخ بازار آزاد (هرساعت 3 هزار تومان ) و با نرخ حداكثر 15 هزارتومان براي سازه هاي آبي مي توان يك هكتارآبخوان ايجاد كرد. بررسي هاي دقيق نشان مي دهدبازده سرمايه گذاري در آبخوان داري 23 به 1 است (نسبت سود به سرمايه ) كه در دنيا كم سابقه است. گفتني است كه تاسيسات وزارت نيرو به زحمت نسبت 1 به 1 را دارد و اين نسبت 23 به 1 هم نمي تواند به خوبي ارزش كاررا بيان كند، زيرا تغييرات مثبت زيست محيطي (تلطيف اقليم و... ) در آن لحاظ نشده است. توجه به آبخوان داري از چه زماني آغاز؟ شد به طور قطع از هزاران سال پيش و درايران. من هم با آقاي باستاني پاريزي موافقم كه تمدن ايراني را بايدتمدن كاريزي ناميد. من خودم اصطلاح تمدن سيلابي را به كار مي برم. چون معتقدم اگر سيلاب نباشد نمي توانيم زندگي كنيم. ايده آبخوان داري را نه من و بلكه ايرانيان هفت هزار سال پيش ابداع كرده اند. آنها با زراعت سيلابي، آبخوان ها را تغذيه مي كردند، اگر چه ممكن است خود آنها نسبت به اين قضيه تصور دقيق نداشتند. من فقط اطلاعات موجود را تدوين كرده، با فنون روز درآميخته و با ابزارهاي جديد اجرا كردم. از چه تاريخي دولت به اين طرح توجه؟ نشان داد سال 1362 وزارت كشاورزي به اين طرح توجه نشان داد. به تدريج نخستين ايستگاه ها و از آن جمله ايستگاه گربايگان ايجاد شد. اما از سال 1370 كه طرح به وزارت جهاد سازندگي منتقل شد، سرمايه گذاري هاي انجام شده نيز بسيار افزون تر شد و فعاليت ها به حدي كه اكنون شاهد آن هستيم، رسيد. در كدام مناطق مي توان آبخوان ايجاد؟ كرد در مناطقي كه خاك هاي آبرفتي درشت دانه وواريزه اي وجود داشته باشد. يعني به طور عمده در سازندهاي بختياري. عكس برداري هاي جديدهوايي نشان مي دهد 43 ميليون هكتار از اراضي ايران چنين شرايطي دارند يعني 3 برابر مساحت اراضي كشاورزي فعلي. سالانه 53 ميليارد متر مكعب سيلاب در ايران تلف از مي شود اين سيلابها مي توان براي ذخيره سازي آب در اراضي پيش گفته استفاده كرد و همه هدف ما از آبخوان داري همين است. آبخوان داري چه نتايج عمده اي خواهد؟ داشت كشور ما به شدت با كم آبي روبه رو است وهر مقدار افزايش آبهاي جاري و زيرزميني به طور مستقيم شرايط اقتصادي و اجتماعي كشوررا بهبود خواهد بخشيد. نكته مهم ديگر اين است كه از سال 1324 كه دستگاه هاي حفر چاه هاي عميق به ايران وارد شد ما بخش عمده آبهاي زيرزميني كشور را بيرون كشيده ايم. يعني آبي كه از دوران يخبندان (از 6 هزار تا 40 هزار سال پيش ) ذخيره شده است، در پنجاه سال به مصرف رسيد. از طرف ديگر ما با معضل بيابان زايي روبه رو هستيم. براساس آمار سال 15 1975 سالانه ميليون هكتار از زمين هاي زراعي جهان از زيركشت خارج مي شوند و ايران از جمله كشورهايي است كه در لبه اين بحران قرار دارد. با اين روند، شايد تا صد سال ديگر هيچ زمين زراعي باقي نماند و ما با آبخوان داري مي خواهيم هم مانع گسترش بيابان ها شويم و هم زمين هاي زراعي تازه ايجاد كنيم. برآوردهاي كارشناسان ما نشان مي دهد هم اكنون شايد بتوان با 280 ميليارد تومان هزينه براي اجراي طرح هاي آبخوان داري، مساحت زمين هاي كشاورزي ايران را دو برابر كرد. امكان جلب مشاركت بخش خصوصي براي سرمايه گذاري در ايجاد آبخوان وجود؟ دارد در حال حاضر، چون خير دولت دارد آب راتقريبا مجاني به كشاورزان مي دهد و از اين نظر اصلا سرمايه گذاري براي ذخيره سازي آب و فروش آن در كشور ما معمول نيست! در اين باره ما ابتدا بايد قيمت واقعي آب را براي مردم تعريف كنيم. متاسفانه در شيوه هاي جديد كشاورزي آب به شدت تلف مي شود، در حالي كه در كشاورزي سنتي ما اصلا اينطور به نبود نظر من آنچه كه اكنون توسط سازمان ملل به عنوان كشاورزي پايدار تبليغ مي شود، همان چيزي است كه به عنوان كشاورزي سنتي ما از هزاران سال پيش در كشورمان داشته ايم. آيا روش هاي مدرن ذخيره سازي آب، همچون سدسازي، نسبت به آبخوان داري از قابليت اجرايي بيشتري برخوردار؟ نيست به طور كلي سدسازي امروزه در جهان باچالش هاي بسيار روبه رو است. امروزه سازمان ملل از كشورها مي خواهد دست كم از ايجادسدهاي بزرگ خودداري كنند. گذشته از آن، سدسازي در كشور ما با سه مشكل مهم روبه رو است: ـ 1سازندهاي حوزه هاي آبخيز ما همه فرساينده هستند ( آهك لاي ماسه و.. ) در آبها نتيجه، گل آلود بوده و هر كجا كه مخزني درست مي كنيم، به زودي پر از گل مي شود. براي مثال سد سپيدرود، كه قرار بود صد سال عمر كند اما در كمتر از 18 سال از رسوبات پر شد. ـ 2مسئله تبخير: در اغلب مناطق كشور ماميزان تبخير بسيار بالا است و در برخي مناطق خشك به سالانه 3 متر مي رسد. ـ 3حركات كوه زايي: باز شدن سپر درياي احمر دارد به ايران فشار وارد مي كند، كه عامل مهم فعال بودن گسل ها در گستره مهمي از كشور است. گفته مي شود مقدار حركت اين سپر به اندازه رشد ناخن انسان است (متوسط هفته اي يك ميلي متر ) يعني به همين مقدار پهنه فلات ايران در هم فشرده مي شود. همين حركت باعث شده كوه هاي ما پر از گسل و شكستگي باشد و اين امر بر تمام سدهاي ما تاثير گذاشته است. براي روي آوري مردم و سازمان هاي مسئول به آبخوان داري، شما چه طرح هايي را؟ پيشنهادمي كنيد من به وزير جهادسازندگي هم گفته ام كه بايد براي آبخوان داري نهضتي ملي برپا شود و كاري كنيم كه از بالاترين تا پايين ترين رده هاي مملكت به اين طرح عظيم ملي كه بدون شك مي تواند كشور ما را دگرگون كند، روبياورند. من به رياست محترم جمهوري آقاي خاتمي هم پيشنهاد مي كنم پيشاپيش همه بيل بردارد و كشاورزي را آغاز كند، شايدنهضت كشاورزي در كشور ما آغاز شود. ثروتي كه در آبرفت هاي درشت دانه ما وجود دارد، افسانه اي است و هيچ چيز با آن قابل مقايسه نيست. ما اگر فقط سيل سال را 1365 مهار كرده بوديم تا حالا هم آب داشتيم. ما كشوري كم آب و خشكيم، ولي اگر سامانه هاي پخش و ذخيره سازي سيلاب داشته باشيم با بارش يكسال معمولي مي توان براي پنج سال آب ذخيره كرد و اين در مجموع دوره اي، يعني پنج برابر شدن آبهاي كشور، مي دانيد، اين يعني؟ چه شرح عكس: تلاش دكتر كوثر براي تداوم نهال كاري درزمين هايي كه آبخوان داري تا چندين متر از ژرفا، آب تغذيه شده است.