Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761212-40569S1

Date of Document: 1998-03-03

تحصيلات والدين و مرگ ومير كودكان تحصيلات والدين و مرگ ومير كودكان به بهانه همايش مسايل كودكان ونوجوانان ايران اشاره: سلامتي كودكان به مقدار زيادي بستگي به شرايط زندگي آنها درخانواده دارد. تغذيه مناسبو بهداشتي و دسترسي به مراقبتهاي بهداشتي و خدمات درماني نقش مهمي در بهداشت كودكان ايفا مي كنند. از طرف ديگر، توانايي والدين در فراهم آوردن اين خدمات براي كودكان خود تا حدود زيادي بستگي به دسترسي آنها به منابع ويژه درامد، دانش وخدمات بهداشتي ودرماني دارد. درامد مناسبامكان تغذيه بهتر و دسترسي به امكانات بهداشتي ودرماني را فراهم دسترسي مي سازد به دانش و كاربرد آن امكان استفاده از يافته هاي علمي را در جهت ارتقاء سطح سلامتي فرزندان و افراد خانواده فراهم مي سازد. وجود خدمات بهداشتي و درماني در جامعه، از جمله دسترسي به آبآشاميدني تصفيه شده و مراكز بهداشتي ودرماني، مي توانند نقش مهمي در فراهم آوردن شرايط بهداشتي مناسب وتامين خدمات مورد نياز در مواقع اضطراري ايفا كنند. با در نظر گرفتن اين مطالب در، مقاله زير به بررسي تاثير تحصيلات والدين بر سلامت و مرگ و مير كودكان پرداخته شده است اين، مقاله در نخستين همايش مسايل كودكان و نوجوانان ايران از سوي دكتر فرخ مصطفوي ارائه شده است كه از نظرتان مي گذرد. نگاهي به آمار مرگ و مير كودكان در ايران جدول 1 مرگ ومير كودكان (تعداد كودكان فوت شده زير يكسال به هزار تولد زنده ) در ايران را از سال 1329 تا 1370 نشان البته مي دهد آمار مرگ و مير و زادوولد در ايران بدون خطا نيستند و گاهي نيز اين خطا ممكن است قابل ملاحظه باشد. بنابراين شاخصهاي محاسبه شده ممكن است با ميزانهاي واقعي تفاوت فاحشي داشته باشند. آمار جدول يك نيز (كه بوسيله محققين و سازمانهاي مختلف محاسبه گرديده اند ) بايد با در نظر گرفتن اين واقعيت بررسي گردند. اين آمار نشان مي دهند كه سطح مرگ و مير كودكان در ايران در طي 40 سال كاهش قابل ملاحظه اي يافته است (بيش از 50 درصد ). جدول يك نشان مي دهد كه مرگ و مير كودكان در نقاط روستايي بيشتر از نقاط شهري است اگر چه مرگ و مير كودكان در هر دو منطقه در طول زمان كاهش يافته، اما اختلافات سطح مرگ ومير در آنها حفظ شده است. دسترسي به خدمات آموزشي و بهداشتي و درماني بهتر و بطور كلي سطح زندگي بالاتر در نقاط شهري عامل اين تفاوت در سطح مرگ و مير دو منطقه است. توسعه اقتصادي و اجتماعي، از جمله افزايش سطح تحصيلات و ارتقاء شرايط بهداشتي دركشور نقش اساسي در كاهش مرگ و مير كودكان ايفا نموده است. اما هنوز هم، مرگ ومير كودكان در ايران در سطح بالايي قرار دارد. بر طبق محاسبات مركز آمار ايران در سال 1370 ميزان مرگ و مير كودكان براي كل كشور در حدود 60 در هزار تولد زنده بود. (وزارت بهداشت رقم در 37 هزار تولد زنده را محاسبه مي كند ). اين ارقام نشان مي دهند كه هنوز هم دولت بايد اقداماتي را جهت كاهش ميزان مرگ و مير كودكان در كشور انجام دهد، از جمله سياستهايي كه مي تواند باعث كاهش مرگ و مير كودكان گردد آموزش افراد است كه در زير بيشتر در اين باره توضيح داده خواهد شد. تحصيلات مادر و مرگ و مير كودكان تحقيقات مختلف در كشورهاي گوناگون نشان مي دهند كه تحصيلات مادر بيشتر از هر متغير ديگري با مرگ ومير كودكان همبستگي دارد ( Nations 1985 United Well 1979 Cald al 1980 et Cochrane) بعلاوه اين تاثير تحصيلات بواسطه ارتباط آن با متغيرهاي ديگر نظير درامد، تحصيلات شوهر، ساخت خانه يا تملك كالاهاي بادوام نيست بلكه تاثير مستقلي مي باشد. بعبارت ديگر، در تجزيه وتحليل هاي آماري چند متغيره (ريگرسيون ) بعد ازكنترل اين متغيرها تاثير تحصيلات مادر هنوز هم معني دار مي باشد و در واقع از نظر اندازه ضريبمتغير و سطح معني داري آن يكي از مهمترين متغيرها را تشكيل مي دهد. مثلا در ايران تجزيه وتحليل داده هاي بررسي باروري ايران كه در سال 1357 جمع آوري شده اند نشان مي دهد كه رابطه منفي و معني داري بين تحصيلات مادران و مرگ ومير كودكان وجود دارد. حتي وقتي عوامل ديگر نظير محل سكونت،، تحصيلات پدر اشتغال مادر، سن مادر، رتبه تولد و جنسيت بچه كنترل شده باشند. تجزيه وتحليل آماري داده هاي خصوصيات اقتصادي واجتماعي كه در سال 1371 در ايران جمع آوري شده اند نيز نشان مي دهد كه تحصيلات مادر رابطه منفي و معني دار خود را بعد از كنترل متغيرهاي ديگر (از جمله درامد، دسترسي به آب آشاميدني، تحصيلات پدر، متوسط فاصله گذاري مابين مواليد وسن مادر در نخستين ازدواج ) حفظ مي كند. بنابراين تعجب آور نيست اگر افزايش تحصيلات در يك جمعيت باعث كاهش قابل ملاحظه اي در مرگ و مير كودكان گردد. مثلا يك مطالعه در مورد كشورهاي آفريقايي نشان مي دهد كه 10 درصد افزايش تحصيلات زنان باعث كاهش مرگ ومير كودكان به ميزان 10 درصد گرديد (در حالي كه تغيير تحصيلات مردان تاثير كمي در ميزان مرگ ومير كودكان داشت ). (بانك جهاني ) 1993 نتايج يافته هاي بررسيهاي جمعيتي و بهداشتي در 25 كشور در حال توسعه نيز نشان مي دهد كه، هنگامي كه ساير عوامل كنترل شوند، يك تا سه سال تحصيلات مادران باعث كاهش مرگ ومير كودكان به ميزان 15 درصد مي شود در حالي كه همان مقدار تحصيلات براي مردان فقط باعث كاهش به مقدار 6 درصد مي گردد (همان منبع ).البته وقتي كه مادران تحصيلات بيشتري داشته باشند تاثير تحصيلات نيز افزايش مي يابد. مثلا در كشور پرو تحصيلات سال 7 يا بيشتر مادر باعث كاهش خطر مرگ ومير كودكان به ميزان 75 درصد مي گردد كه اين در حدود 28 درصد از تاثير همان مقدار تحصيلات براي شوهران بيشتر است. تاثير قابل ملاحظه تحصيلات مادر بر روي مرگ ومير كودكان ناشي از عوامل مختلفي است. تحصيلات توانايي كسبدانش علمي و كاربرد موثر آن را فراهم مي سازد. زنان تحصيل كرده بهتر مي توانند دسترسي به اطلاعات بهداشتي (از طريق روزنامه، كتاب راديو، و تلويزيون ) داشته و از آنها استفاده مثلا كنند يك مطالعه نشان مي دهد كه در كشور تايلند مادراني كه تحصيلات ابتدايي داشتند احتمال استفاده آنها از شيوه مداواي استفاده از محلولهاي خانگي ساخته شده از نمك و شكر جهت درمان اسهال كودكان 30 درصد بيشتر از مادران بي سواد اين بود رقم براي مادران داراي تحصيلات متوسطه يا بيشتر به 90 درصد افزايش مي يافت (بانك جهاني ) 1993 معمولا كارهاي مختلف نظير خانه، اداره امور روزانه خانواده، تميز كردن منزل، تهيه غذا، تغذيه و مواظبت از نوزادان و كودكان و مواظبت از مريض، به عهده زنان مي باشد. افزايش دانش و اطلاعات زنان و توانايي بكار بردن آن باعث مي شود كه آنها بهتر بتوانند از منابع موجود استفاده كنند و همين مساله تاثيرمثبتي بر روي بهداشت و سلامتي افراد خانواده، بويژه بچه ها، خواهد داشت. (همان منبع ) تحصيلات زنان باورهاي سنتي مربوط به بيماري را تغيير داده وباعث مي گردد كه مادران بهتر بتوانند از بچه هايشان مراقبت يك مادر كنند تحصيل كرده كمتر به قضا و قدر يا جبرگرايي معتقد است. درنتيجه وقايعي چون بيماري كودك را به نيروهاي ناشناخته نسبت نمي دهد و بيشتر از دستورات بهداشتي ساده آگاه بوده و مي تواند از آنها در جهت ارتقاء بهداشت خانواده استفاده كند. تحصيلات زنان بر روي روابط خانوادگي نيز تاثير مي گذارد بطوري كه منزلت وقدرت زنان را در داخل خانه بالا مي برد. زنان تحصيل كرده بيشتر تمايل دارند كه منابع غذايي خانواده را به نفع بچه هايشان تخصيص دهند در حالي كه در جوامع سنتي اين تخصيص منابع بيشتر به نفع بزرگترها بوده است (سازمان ملل ). 1985 معمولا زنان تحصيل كرده ديرتر ازدواج نموده و بچه دار مي شوند. افزايش سن زايمان خود باعث كاهش مرگ ومير كودكان مي گردد. بعلاوه، زنان تحصيل كرده بيشتر از مراقبتهاي قبل از زايمان و كمكهاي هنگام زايمان استفاده مي كنند كه اين عوامل نيز بر روي بهداشت نوزادان تاثير مي گذارد. اغلبمشاهده مي شود كه زنان تحصيل كرده بهتر مي توانند با مشكلات و خطرات ناشي از فقر مقابله به عنوان كنند مثال، در كشور ساحل عاج 24 درصد از بچه هاي زنان بي سواد دچار كمبود رشد بوده اند درحالي كه اين نسبت براي زناني كه كمي سواد ابتدايي داشتند 11 درصد بود. به نظر مي آيد كه دركشورهاي فقيري نظير چين، كاستاريكا، سري لانكا، ايالت كرالا هندوستان زنان تحصيل كرده نقش مهمي در توسعه بهداشتي اين نواحي ايفانموده اند (بانك جهاني ). 1993 از آنجايي كه تحصيلات بيشتر مي تواندباعث افزايش درامد زنان گردد، مادران تحصيل كرده ممكن است تصميم بگيرند كه درخارج از خانه كار كنند، در نتيجه ممكن است آنها وقت كمتري را به مراقبت از بچه هايشان درخانه تخصيص دهند كه اين خود مي تواند تاثير منفي بر روي سلامت كودكان بگذارد. اما، از طرف ديگر، اشتغال زنان درخارج از خانه باعث افزايش درامد خانوار مي گردد و تحقيقات نشان مي دهند كه اين تاثير مثبت اشتغال زنان بيشتر از اثرات منفي آن است. تحصيلات پدر و مرگ ومير كودكان بررسي هاي مختلف نشان مي دهند كه تحصيلات پدر نيز تاثير مثبتي بر روي بهداشت كودكان و كاهش مرگ و مير آنها مي گذارد (سازمان ملل ). اگرچه 1985 همانگونه كه مشاهده كرديم معمولا تاثير تحصيلات پدر كمتر از تاثير تحصيلات مادر مي باشد، مطالعات انجام گرفته در ايران نيز اين مساله را تاييد مي كنند ( آقاجانيان ريسمانچي ) 1376 اين مطالعات هم چنين نشان مي دهند كه تاثير تحصيلات پدر نمايانگر تاثير متغيرهاي ديگر نبوده و خود تاثير مستقلي مي باشد. در تحقيقات ( Cochrame) 1980 و همكارانش كه در سطح كشورهاي مختلفي انجام گرفته است هر يكسال افزايش تحصيلات مادران باعث كاهش ميزان مرگ و مير كودكان به اندازه 6 در هزار تولد زنده مي گردد در حالي كه هر يكسال افزايش تحصيلات پدران منجر به كاهش ميزان مرگ و مير كودكان به اندازه 3 در هزار تولد زنده مي گردد. البته برخي مطالعات نيز نشان مي دهندكه با كنترل متغيرهاي بيشتر در معادلات ريگرسيوني تاثير تحصيلات پدران كمتر از تحصيلات مادران نيست. (به عنوان مثال، رجوع كنيد به مقاله ( preston 1982 and Trussel others 1983 and Martin) تحصيلات پدر به علل مختلفي مي تواند بر روي مرگ و مير كودكان اثر گذارد. از يك طرف تحصيلات پدر مي تواند باعث افزايش درامد خانوار گشته و درنتيجه موجبارتقاء كيفيت خانه ووسايل بهداشتي آن گردد و بر روي كيفيت غذا و پوشاك اعضاي خانوار تاثير بگذارد و نيز باعث گردد كه والدين بتوانند از خدمات بهداشتي و درماني استفاده كنند. از طرف ديگر، پدران تحصيل كرده مي توانند بر روي بهداشت فردي و تهيه غذا درخانه تاثير بگذارند. آنها همينطور مي توانند باعث كنار گذاشتن باورها ورفتارهايي گردند كه ممكن است براي سلامتي كودكان مناسبنباشند (سازمان ملل ). 1985 كاربرد در سياستهاي بهداشتي بررسي رابطه مابين آموزش والدين و بهداشت و مرگ ومير كودكان نشان مي دهد كه تحصيلات رسمي مي تواند نقش مهمي در ارتقاء بهداشت و سلامتي كودكان و كاهش مرگ و مير آنها ايفا كند. آموزشهاي ويژه بهداشتي نيز مي توانند شدت اين تاثير را افزايش دهند. از آنجائيكه سطح مرگ ومير كودكان در ايران نسبتا بالا مي باشد احتياج به سياستهاي بهداشتي جهت مقابله با اين پديده است. افزايش سطح تحصيلات جمعيت ـ چه از نظر كيفي و چه از نظر كمي ـ مي تواند به عنوان يك سياست بهداشتي جهت كاهش مرگ ومير كودكان و ارتقاء سلامتي آنها مورد توجه قرار گيرد. دكتر فرخ مصطفوي سال ميزان مرگ و توضيحات ميركودكان 8/216براي 173 دهكده درجنوب 1329 غربي تهران /147فقط 6 براي 1343 تهران /100فقط 6 براي 1345 تهران وزارت بهداشت 74 1349 آقاجانيان 121 (بررسي 541350 باروري ايران ) 6/61مناطق 31352 شهري - مركز آمار ايران /119مناطق 8روستايي - مركز آمار ايران كل 112 كشور - 551352 مركز آمار ايران مناطق 76شهري - مركز آمار ايران مناطق 130روستايي - مركز آمار ايران مناطق 33 شهري - 1364 وزارت بهداشت مناطق 71 روستايي - وزارت بهداشت /80كل 28 كشور (آقاجانيان ) 1365 /59مناطق 37شهري (آقاجانيان ) /100مناطق 38روستايي (آقاجانيان ) /44كل 8 كشور - 1367 وزارت بهداشت مناطق 31 شهري - وزارت بهداشت /57مناطق 9 روستايي - وزارت بهداشت /50مركز 5 آمار 1369 ايران كل 37 كشور - 1370 وزارت بهداشت مناطق 25 شهري - وزارت بهداشت مناطق 50 روستايي - وزارت بهداشت /60كل 3كشور - مركز آمار ايران /45مناطق 3شهري - مركز آمار ايران /75مناطق 5روستايي - مركز آمارايران جدول: ميزانهاي 1 مرگ و مير كودكان در ايران ( منبع: مركز آمار ايران و 1996, Malekpour and Mehryar