Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761211-40532S1

Date of Document: 1998-03-02

ميليون ها انسان گرسنه چشم به اين طرح دوخته اند گزارش همشهري از تاثيرات و نتايج طرح هاي آبخوان داري ( ) 1 مجريان مدعي هستند با اجراي طرح هاي آبخوان داري مي توان در درازمدت مساحت زمين هاي كشاورزي ايران را سه برابر كرد دست كم سه هزار سال است كه ايرانيان آرزوي آباد ساختن بيابان هاي خود را دارند. تاريخ ايران آكنده از خرد ورزي ها و تلاش هاي بسياري است كه مردمان بيش از 80 درصد پهنه اين خاك در سوداي تبديل بيابانها به اراضي سرسبز و قابل كشت داشته اند. در اين راه سه هزار سال (و به روايتي هفت هزار سال ) پيش تر، كاريز را بدعت گذاشتند، كه هنوز هم از جمله نمايه هاي نبوغ بشر به شمار مي آيد. از پس آن به شيوه هاي پيچيده كشت در شرايطكم آبي و در خاك هاي شور روي آوردند، كه برخي از آنها هنوز هم در خراسان و يزد وكرمان رواج دارد. كشت بندساري و برخي ازشيوه هاي سنتي آبياري از ديگر تكاپوهاي مردمان ايران براي غلبه بر صعوبت بيابان وبارور ساختن آن بوده است. در دوره جديد، اما به نظر رسيد كه اين روش ها ديگر تكافوي سوداي جمعيت كنوني را نمي كند. فزون يابي شمار جمعيت نياز به زمين هاي تازه كشاورزي را بسيار افزوده است و از سوي ديگر پديده بيابان زايي به بلاي طبيعي دهشتباري تبديل شده در است بسياري از نواحي مركزي و شرقي بيابان چون غده اي بدخيم به پيش مي خزد و كشتزارها و روستاهارا به كام مي كشد. هم از اين رو، شايد بتوان گفت اكنون بيش از هر زمان ديگر ايرانيان انديشه غلبه بر بيابان ها را دارند. چه بسيارطرح ها كه در اين باره چون رويايي لبخند اميدرا بر چهره بسياري از دغدغه مندان سرسبزي اين خاك مي نشاند. روزي سخن از طرح درياچه هاي كويري به ميان مي رود. مي گويند مي توان به نحوي آبهاي خزر يا خليج فارس را به پهنه لوت و دشت كوير كشاند و در قلب اين وادي هاي تفتيده درياچه هايي برپا كرد. درياچه هايي كه ابرهاي باران زا بيافرينند وآب و آباداني نصيب بيابان ها كنند. گروهي ديگر مي گويند مي توان از خزر به خليج فارس آبراهه اي آب كشيد اين آبراهه مي تواند به كار كشاورزي بيايد و رونق ناشي از آن ديگربار مردم را به عرصه بيابان ها خواهد كشاند. گروهي ديگر چشم به برفابهاي شيركوه يزددوخته اند. مي گويند مي شود كه از فراز شيركوه به قلب بيابان هاي محاط بر آن لوله كشيد وبسياري زمين هاي تشنه را با آبهاي اين ستيغ بلند مركز ايران سيراب كرد. برخي ديگر دل به آبهاي رودهاي مناطق جنببياباني بسته اند. مي گويند چرا نتوان براي مثال از آب زاينده رود براي آبياري بيابان هاي شرق استان اصفهان بهره؟ برد و آبهاي سرانجام، فسيل نيز در ميان دغدغه مندان آبادي بيابان ها طرفداراني دارد. آبهاي فسيل در اعمال زمين قرار دارند و بازمانده اي از دوران اوليه شكل گيري پوسته زمين هستند كه در جريان چين خوردگي ها محصور مانده و ديگر راه به جايي نيافته اند. ليبي با بهره برداري از آبهاي فسيل جنوب اين نهرالصناعي كشور، را ايجاد كرده است كه بزرگ ترين طرح آبياري در جهان به شمار مي رود. و اما... واقعيت اين همه طرح همچنان كه گفته شد، نشان ازدلبستگي عميق ايرانيان به بيابان هاي اين كشور طرح هايي دارد كه براي برخي از آنها امكاناتي فراهم آمده و، هرچند محدود، فعاليت هايي آغازشده است. اما يك واقعيت تلخ و متاسفانه نوميدكننده را جغرافي دانان كشور به اتفاق و با تاكيدبارها اعلام كرده اند: هيچكدام از اين طرح هاقابل اجرا نيست و صرف هزينه براي آنها جز زيان حاصلي ندارد! آنها مي گويند متوسط ارتفاع دشت كوير وكويرلوت از هزارمتر افزون تر بوده و حداقل ارتفاع متوسط نيز 200 متر است. چگونه مي خواهيم آب را از ارتفاع صفر به ارتفاع 200 متر كشانده و در اين ارتفاع درياچه ايجادكنيم. از سوي ديگر بادهاي غالب بخار آبايجاد شده در ايران را به شرق مي برند و اصلامنشاء ابرهاي باران زاي ايران، غرب است. پس اين درياچه تاثيري بر افزايش بارندگي نخواهدداشت و چون آب آن شور است، اصلا به كاركشاورزي هم نخواهد آمد. درباره آبراهه خزرـخليج فارس هم گفته اند براي ساخت آن لازم است همه لودرهاي جهان بسيج شده و دست كم صدسال به طور شبانه روزي كار كنند! گمان مي كنيد ايجاد كانالي به طول بيش از هزار ودويست كيلومتر به عرض و عمق متوسط هزار متردر عين حال بايد البرز را هم بشكافد، كمتر ازاين امكانات فني؟ مي خواهد انتقال آبهاي شيركوه و زاينده رود هرچند ازنظر فني ناممكن نيست، اما بدون شك اصلاتوجيه اقتصادي ندارد. البته هرگز نمي توان اميد داشت بتوان با آبي كه هر ليتر آن شايد به بهاي دويست تومان فراهم شده كشاورزي باشد، كرد! بهره برداري از آبهاي فسيل، از اين هم گران تر تمام مي شود. شايد به بهايي دو برابر. از اين رو تاكنون جغرافي دانان برجسته اي همچون مرحوم دكتر جعفرپور، دكتركردواني، دكتر محمودي و دكتر مشيري بارهاتاكيد كرده اند كه بهره برداري از بيابان هاي ايران منحصر به استخراج برخي از منابع مصرفي و يا كشت و كار محدود در برخي واحدهاي پراكنده است، و فكر بهره برداري وسيع وگسترش كشاورزي در آنها، عبث و بيهوده است. اما اكنون به نظر مي رسد راهي فراهم شده كه باآن بايست در اين انگاره تجديدنظر كرد. نتايج حاصل از اجراي طرح آبخوان داري در چند نقطه كشور، و به ويژه گربايگان فارس نشان داده است كه اين طرح مي تواند بسياري از پهنه هاي بياباني را سرسبز كند و به روياي ديرين آباداني بيابان هاي ايران جامه عمل بپوشاند. دكتر آهنگ كوثر نظريه پرداز و مجري اين طرح مي گويد با فقط 280 ميليارد تومان بودجه براي اجراي طرح هاي آبخوان داري مي توان مساحت زمين هاي كشاورزي ايران را دو برابر كرد. جزآن، و در درازمدت با فراهم شدن امكانات كافي، مي توان اميد داشت كه طرح آبخوان داري روزي سطح زمين هاي زير كشت ايران را ميليون 15از هكتار فعلي به 43 ميليون هكتار برساند، يعني نزديك به سه برابر. اگر نتايج حاصل از اجراي طرح هاي آبخوان داري تا به اين پايه، موفق باشد، مي توان اميد داشت اين طرح ايراني، كه ريشه در سنت هفت هزار ساله ايرانيان در بهره برداري و ذخيره سازي سيلابهادارد، انقلابي در كشاورزي جهان برانگيزد وسرانجام راهي باشد براي مقابله با فاجعه جهاني گرسنگي، كه اكنون به گفته موسسه ناظرجهان هفتصد ميليون انسان را در كام كشيده است. براي آشنايي با آبخوان داري و بررسي صحت و سقم اين ادعاي بزرگ، به گربايگان رفتيم و پاي صحبت دكتر كوثر نشستيم. ادامه دارد