Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761202-39923S1

Date of Document: 1998-02-21

مديركل و بچه ها از كتابهاي درسي سخن مي گويند... گفتگو با دكتر حسن ملكي، مديركل دفتر برنامه ريزي و تاليف كتبدرسي وزارت آموزش و پرورش و دانش آموزان دوره هاي تحصيلي مختلف يك موضوع، هفت ديدگاه اشاره: يك موضوع، هفت ديدگاه، عنوان صفحه جديدي است كه سرويس علمي فرهنگي از چند هفته پيش براي انعكاس ديدگاه مردم، مسئولان، كارشناسان و دست اندركاران در موضوعات مختلف علمي، آموزشي و فرهنگي اختصاص داده است. انتشار دو گزارش درباره مدارس نمونه مردمي و توسعه بيوتكنولوژي و بازتابهاي مثبتي كه اين موضوعات در پي داشتند، در اين شماره از روزنامه همشهري، ديدگاه مديركل دفتر برنامه ريزي و تاليف كتبدرسي وزارت آموزش و پرورش و هفت نفر از دانش آموزان درباره كتابهاي درسي را منتشر كرده ايم. يك موضوع، هفت ديدگاه امروز، توسط خانم پروين كاظميان آماده شده است. ديدگاه دكتر حسن ملكي احساس كرديم در تغييراتي كه در كتابهاي درسي صورت مي گيرد، بايد از جهت روشهاي برنامه ريزي و تاليف، از تجربيات جهاني استفاده شود. دركتابهاي درسي كشورهايي مانند استراليا، ژاپن، امريكا و حتي برخي ازكشورهاي آسيايي از جمله فيليپين، مالزي و پاكستان، از لحاظ برنامه ريزي درسي پيشرفت زيادي مشاهده مي شود. علاوه بر اين، لزوم هماهنگ سازي بيشتر محتواي كتابهاي درسي با نيازها، علايق و شرايط يادگيرنده نيز مطرح است. در واقع ما به دو نقطه رسيده ايم: هم جامعه به اين قبيل تغييرات نياز دارد و هم ما وظيفه داريم با توجه به تغييرات مستمر و همه جانبه اي كه در جامعه ايجاد مي شود، به كتابهاي درسي جهت گيري منطقي تري بدهيم. اعتقاد بر اين است كه كتابهاي درسي، وسيله موثري در جهت دستيابي به اهداف و آرمانهايي است كه جمهوري اسلامي دنبال در مي كند همه كشورها، حكومتها از طريق برنامه هاي درسي به اهداف و آرمانهاي مورد انتظار خود دست مي يابند. مثلا در كتاب مطالعات اجتماعي پايه پنجم ابتدايي امريكا درسي وجود دارد كه عنوان آن چنين است: امريكا، رهبر جهان مي شود. در واقع سياستمداران اين كشور سعي دارند ادعاي سيادت فرهنگي خود بر جهان را به كودكان خود نيز بقبولانند و اين مفهوم را به شهروندان امريكايي ياد دهند. تلاش ما اين است كه فراگيران خود را به عنوان شهروندان موثر و كارآمد نظام مقدس جمهوري اسلامي پرورش دهيم. براي پرورش چنين شهروندي، از اسلاميت و جمهوريت نظام خود، پيامهايي دريافت مي كنيم. آن بخش كه به دين اسلام ارتباط پيدا مي كند، دروني كردن ارزشهاي ديني در وجود كودكان و نوجوانان و نمود شخصيت ديني در آنها است، به طوري كه رفتار آنها، لباس پوشيدن آنها و در يك كلام شيوه زندگي آنان صبغه اسلامي داشته باشد. تعيين ويژگيهاي فرد مسلمان از منابع ديني و با استفاده از نظريات صاحبنظران و تبديل آنها به هدفهاي برنامه درسي، از اقداماتي است كه با ظرافت خاص در اين زمينه انجام مي شود. علاوه بر اين، توجه به ويژگيهاي روان شناختي خاص كودكان و نوجوانان، مي تواند ما را در رسيدن به تربيت همه جانبه ياري دهد. همچنين در شرايط امروزي جامعه ما، در اثر تبادل فرهنگها و اطلاعاتي كه از آن سوي مرزها به دانش آموز مي رسد، به طور طبيعي در او ايده آلها تصورات، و آرمانهايي شكل مي گيرد، كه هر چند اين آرمانها براي مامطلوب نيست، ولي نمي توان به اين مولفه موثر نيز بي توجه باقي ماند ودر برنامه ريزي به آنها اعتنا نكرد. علاوه بر اين، در تدوين كتابهاي درسي، استفاده از ابزارهاي هنري و تعامل با وسايل ارتباط جمعي نيزبايد مدنظر قرار گيرد. در كشور ما، همه مسايل تربيتي در اختيارآموزش و پرورش نيست. راديو و تلويزيون، مطبوعات، تاثيرات والدين وعوامل ديگر در شكل دهي شخصيت فراگيران موثر است. اين عوامل، هميشه همسويي و هماهنگي لازم را با هم ندارند و حتي موجب تضاد و تعارض درانديشه دانش آموزان نيز مي شوند. لذا اگر پيامهاي تربيتي وسايل ارتباطجمعي (مخصوصا صدا و سيما ) همسويي لازم را با محتواي كتابهاي درسي نداشته باشند، خيلي از هدفها عقيم مي مانند و محصولات برنامه ريزي درسي وزارت آموزش و پرورش بي ثمر مي شوند. البته علت اصلي اين نوعي ناهماهنگي، بخشي نگري در فعاليتهاي نهادهاي مختلف است كه به جاي سامانه واهداف كلي جامعه، بيشتر در فكر توليدات داخلي خود هستند. به عبارت ديگر، فرديت بيش از جمع گرايي و مصلحت انديشي كلي بر فعاليتهاي بيرون تربيتي، از آموزش و پرورش حاكم است. ما، كتابهاي درسي توليد شده را وحي منزل تلقي نمي كنيم. اين آثار، محتواهاي قابل نقد از طرف دانش آموزان، معلمان و والدين فراگيران هستندو در واقع ما با سه گروه تصميم گيرنده مواجه هستيم كه ممكن است بين اين سه گروه، گاهي اختلاف نظر نيز وجود داشته باشد. وظيفه ما ارزشيابي كتابهاي درسي، دريافت بازخورد از مصرف كنندگان آنها و اصلاح و بهينه سازي است. مثل كتاب درسي، مثل كوه يخ است كه بخش پيدا و ناپيدا دارد. مابخش پيداي آن را مي بينيم و بخش ناپيدا، فقط خود را سركلاس درس مي نماياند ما، به پيامي كه از كلاسهاي درس مي رسد، به عنوان قوي ترين وقابل اعتمادترين پيام نگاه مي كنيم و در تغييراتي كه در كتابهاي درسي انجام مي دهيم، بدون توجه به سليقه ها و برداشتهاي شخصي و براساس معيارهايي كه از طريق تحقيق و ارزشيابي حاصل مي شود، عمل مي كنيم. وي مي افزايد: هم اكنون تغييراتي در كتابهاي درسي آغاز شده است. علوم ابتدايي را به طور ريشه اي تغيير داده ايم و هدف آن است كه دانش آموزان از طريق گسترش فرآيند محوري، كاوشگر و محقق بار بيايند و نسبت به محيط طبيعي خودشان جستجوگر و گستاخ باشند. هدف، آموزش چگونگي ياد گرفتن به دانش آموزان است و صرفا درصدد انتقال دانش و اطلاعات نيستيم. شهروند امروزي بايد در كسب دانش و توسعه معلومات توانا باشد، بر همين اساس كتابهاي درسي زبان آموزي، مطالعات اجتماعي و رياضي دوره ابتدايي را هم تغيير خواهيم داد. در همه تغييرات هم، از اصول جذاب بودن، قابل انعطاف بودن و مفيد بودن كتابهاي درسي و فعال كردن دانش آموزان در عرصه يادگيري پيروي مي كنيم. دكتر ملكي، ضمن آن كه معتقد است در گذشته در كتابهاي درسي تبعيض جنسيتي حاكم بوده و سهم دختران، كمتر از پسران بوده، از ارائه تجربيات، انتقادات و باورهايي كه در دفتر برنامه ريزي تاليف كتابهاي درسي حاكم است، سخن مي گويد و اظهار اميدواري مي كند ضمن توجه جدي به نقش زنان و دختران در كتابهاي درسي، چهره اي از زن در كتابها ترسيم شود كه اسلام وي مي طلبد در پايان، مي گويد: دانش آموزان محور اصلي و مركزي نظام آموزشي هستند و مسئولان آموزش و پرورش خادمان آنها هستند. لذا بايد زمينه رشد دانش آموزان در همه ابعاد فراهم شود، چرا كه شاخص مقبوليت و مشروعيت دستگاه تعليم و تربيت به ميزان تحقق اين هدف بستگي علاوه دارد بر اين، چون كار آموزش و پرورش، به جهت ارتباط با روح انسانها، غامض تر از فعاليت نهادهاي ديگر است، لذا مسئولان اين نهاد بايد به طور مداوم در فكر اصلاح وتكميل برنامه هاي خود باشند و با اعتقاد به اين كه تربيت در درون مدرسه زنداني نمي شود، همواره در صدد بازبيني، بازسازي، بازنگري و كمال بخشي به افكار، انديشه و فعاليتهاي خود برآيند. ديدگاه دانش آموزان براي تكميل گزارش، ديدگاه تني چند از دانش آموزان درباره كتابهاي درسي رانيز جويا شده ايم. نظريات دانش آموزان مربوط به دوره راهنمايي و كتابهاي درسي تاريخ، جغرافيا، اجتماعي، هنر و ادبيات فارسي (با تاكيد بر انشاء ) است. عليرضا رضاپور، مدرسه دولتي كدخدايي، سال سوم راهنمايي: بعضي از مطالب كتاب تاريخ خيلي مختصر است. يعني در جايي كه لازم است توضيح داده شود، كم است. مطالب كتاب جغرافيا پيچيده و يادگيري آن سخت است. در هر هفته فقط با 45 دقيقه اجتماعي را معلم ما نمي تواند كامل درس بدهد و مطالب گنگ در است هنر نيز، اصلا در طول سال تحصيلي ما كتاب نداريم و فقط در امتحان از كتاب استفاده مي شود. در كلاس انشا هم معلم مان جدي است، ولي چيز خاصي به ما آموزش نمي دهد. مرضيه عمادي، سال سوم راهنمايي از يك مدرسه غيرانتفاعي: كتاب اجتماعي در اوايل آسان بود، ولي از وقتي به قسمتهاي قانون، مجلس و دولت رسيده ايم، مباحث سنگين شده و توضيحات داده شده در كتاب دقيق نيست. در كتاب تاريخ اسمهاي به كار گرفته شده زياد و تاريخها و ايام مختلفي كه شروع و خاتمه جنگها و حكومتها را نشان مي دهد، بسيار فراوان و شبيه به هم است و جالب اينجاست كه همه اين اطلاعات را عينا از ما مي خواهند. كتاب جغرافيا خوب و قابل درك است. از كتاب هنر استفاده نمي كنيم و در زنگ هنر، راي مي گيريم، شهردار انتخاب مي كنيم و خيلي كارهاي ديگه. در درس انشاء هم، معلم ما كتابي را مي خواند و از ما مي خواهد خلاصه آن را بنويسيم. محمدرضا محمودي نيا، مدرسه راهنمايي نمونه مردمي ابوعلي سينا: كتاب تاريخ دو بخش دارد: سلسله هاي ايراني و تاريخ انبياء و بيشتر وقت كلاس ما، به طرح كردن سوال از سوي معلم در پايان هر درس مي گذرد. در كتاب جغرافيا، سوالات وتوضيحات داده شده خيلي با هم ارتباط ندارند. كتاباجتماعي مشكلي ندارد، ولي به درد ما هم نمي خورد. مدرسه انشاء را جدي مي گيرد. معلم ما از كتاب هنر استفاده نمي كند و مي گويد مطالباش اضافي است و به درد ما نمي خورد. فريبا حمصي پور، سال اول راهنمايي از مدرسه كوثر: هر سه كتاب تاريخ، جغرافي و اجتماعي حجم كم و خوبي دارند و از نظر من آسان هستند، ولي معلم ما مي گويد وقت كمي براي تدريس آنها در اختيارش قرار گرفته است. تاكنون زنگ هنر، به معناي واقعي نداشته ايم و به غير از يكي دو جلسه، اغلب معلم هنر نداريم. انشاء هم بعضي وقت ها به ما موضوع مي دهند و انشاءها را مي نويسيم و در كلاس مي خوانيم. ولي چيزي به ما ياد نمي دهند. رضا ترابي، سال سوم راهنمايي مدرسه شهيد شهسواري: جغرافيا كتاب خوبي ولي است، مطالب و لغات كتابتاريخ نامفهوم است و معني بعضي لغات را بايد در لغتنامه ها بگرديم، لغتهاي انتخاب شده بايد در حد ما باشد. درس حكومتها در كتاب اجتماعي نامفهوم است. به فعاليتهاي تحقيقي گفته شده در كتاب، عليرغم اين كه ما علاقه داريم، معلمان ما علاقه اي نشان نمي دهند. در مدرسه ما از كتاب هنر استفاده نمي شود. در درس انشاء هم اول سال 20 موضوع انشاء داده اند كه تا آخر سال بنويسيم و هفته اي 4 تا 5 نفر بخوانيم. پرسيلا باستاني پور; سال دوم راهنمايي از يك مدرسه غيرانتفاعي: تاريخ كتاب خوبي است، معلم ما تاريخ را به صورت قصه مي گويد و ما درس را خوب مي فهميم. ولي موقع امتحان دادن، بويژه امتحانهاي آخر سال كه سوالها منطقه اي است، عزا مي گيريم. در درس جغرافيا، به دليل ضعف كتاب، معلم ما توضيحات خيلي زيادي مي دهد. اجتماعي راحت تر از كتابهاي ديگر است و آن را بهتر ياد هنر مي گيريم را هم با كمك كتاب و توضيحات خارج از كتاب معلم مان كار مي كنيم. در درس انشاء نيز عكس هايي را درباره طبيعت، نماز، خشم كودك، ناسازگاري پدر و مادر و.. به ما نشان مي دهند و مي گويند اين عكسها را توصيف كنيد. سال سوم مدرسه راهنمايي مهدي مقدم نيا، نمونه مردمي علامه مجلسي: حجم كتاب تاريخ زياد است، به گفته معلم ماگويا تحول زيادي در كتاب ايجاد شده و درسهايي كه قبلا براي مطالعه آزاد دانش آموزان بوده، امسال جزو دروس اصلي شده است. جواب سوالهايي كه معلم ما مي گويد طولاني است. مطالب كتاب جغرافيا راحت است، ولي درباره نقشه ها هم معلم امسال ما، مثل معلمان سالهاي قبل كمتر توضيح مي دهند، به نظر من مثل اينكه اطلاعات زيادي درباره نقشه ندارند، حجم كتاب اجتماعي خوب است، ولي مطالبش گويا نيست و طوري بيان نمي شود كه دانش آموز بداند مطالب راجع به چه چيزي دارد سخن سال مي گويد گذشته از كتاب هنر استفاده نكرديم. امسال هم استفاده نمي كنيم. در انشاء، معلم ما از كتاب فارسي كه هفت تا درس درباره نگارش دارد، استفاده مي كند كه در مجموع خوب است. همشهري آمادگي خود رابراي انتشار ديدگاه كارشناسان و دست اندركاران نظام فرهنگيان آموزشي، محترم و اولياي دانش آموزان درباره هر يك ازكتابهاي درسي اعلام مي دارد.