Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761128-39709S1

Date of Document: 1998-02-17

ايزو 14000 هنجاري براي سبزي زمين و آبي آسمان از ريو تا كيوتو (آخرين بخش ) اشاره: در بخش هاي نخست گزارشي از ريوتاكيوتو زمينه هاي رويكرد به حفاظت محيطزيست در جهان و برخي يافته هاي اساسي در اين باره، تشريح شد. آخرين بخش اين گزارش، كه در آن به طورعمده ويژگي هاي استاندارد ايزو به 14000 عنوان هنجاري براي بازگشت سرسبزي به زمين و رنگ آبي به آسمان، پرداخته شده است، در پي از نظر خوانندگان محترم مي گذرد. استاندارد مديريت زيست محيطي ايزو 14000 كه در سال 1996 از سوي سازمان استاندارد بين المللي ( iso) عرضه شد، مورد استقبال شديد كشورهاي پيشرفته قرار گرفته است. در كشور ما نيز نخستين گواهي انطباق با اين استاندارد در سال جاري صادر شد. و در بسياري از سازمان ها تلاش براي دستيابي به اين گواهي افزايش يافته است. استاندارد ايزو 14000 برخلاف ايزو 9000 كه از 20 عنصرتشكيل يافته است بسيار ساده تر بوده و تنها 5 عنصر اساسي دارد كه عبارتند از: خطمشي زيست محيطي، طرح ريزي، به كارگيري و عمليات، بررسي و اقدام اصلاحي و بازنگري البته مديريت هريك از اين عناصر پنجگانه به چند موضوع مشخص اشاره دارد كه به طور خلاصه به بحث در مورد آنها مي پردازيم: ـ 1خطمشي زيست محيطي - اين عنصر جهت گيري كلي سازمان را در ارتباط با مسايل زيست محيطي مشخص ساخته و به عنوان راهنما براي كل سازمان در همه فعاليتهايش عمل مي كند. ـ 2 طرح ريزي - اين عنصر خود شامل چهار موضوع اساسي است: ( ) 1 جنبه هاي زيست محيطي به معني بررسي و شناسايي جنبه ها و آثار زيست محيطي فعاليت ها محصولات يا خدمات سازمان; ( ) 2 الزامات قانوني: به معني شناسايي قوانين و مقررات حاكم بر زمينه فعاليت سازمان كه بيشتر به قوانين و مقررات كشور مربوطه نظر دارد; ( ) 3 اهداف دور و نزديك: كه الزام سازمان به تعيين اهداف بلند و كوتاه مدت زيست محيطي در محدوده خطمشي تعيين شده را نشان مي دهد; و ( ) 4 برنامه هاي مديريت زيست محيطي: كه نحوه رسيدن به اهداف دور و نزديك را مشخص مي سازد. ـ 3به كارگيري و عمليات - اين عنصر هم به 7 موضوع اساسي اشاره دارد: ( ) 1 ساختار و مسئوليت به معني مشخص ساختن نقش ها مسئوليت ها و اختيارات همه كاركنان سازمان; ( ) 2 آموزش آگاهي و صلاحيت به معني تعيين و تامين نيازهاي آموزشي، ايجاد آگاهي هاي لازم و داشتن صلاحيت براي كاركنان مشاغل موثر در زمينه زيست محيطي; ( ) 3 اطلاع رساني و ارتباطات كه لزوم ارتباطات درون سازماني و برون سازماني در زمينه مسايل زيست محيطي را مطرح مي سازد; ( ) 4 مستندسازي كه به لزوم مستند بودن سيستم مديريت زيست محيطي و روش هاي اجرايي مهم (روي كاغذ يا در شكل الكترونيك ) اشاره دارد; ( ) 5 كنترل مستندات كه لزوم روش اجرايي براي حصول اطمينان از دسترسي به مستندات لازم، بازنگري ادواري آنها، عدم دسترسي به مدارك منسوخ و مشخص نمودن اين نوع مدارك را تعيين مي كند; ( ) 6 كنترل عملياتي به معني لزوم شناسايي عمليات و فعاليت هاي داراي اثر زيست محيطي قابل توجه و تدوين روش اجرايي براي آنها; و ( ) 7 آمادگي و واكنش در برابر وضعيت هاي اضطراري كه الزام سازمان به داشتن روش هاي اجرايي براي مقابله با وضعيت هاي اضطراري و در صورت امكان، تمرين آن را نشان مي دهد. ـ 4بررسي و اقدام اصلاحي - اين عنصر هم به چهار موضوع مهم اشاره دارد: ( ) 1 نظارت و اندازه گيري به معني لزوم نظارت مداوم بر فعاليت هاي داراي اثر احتمالي زيست محيطي قابل ملاحظه و كنترل تجهيزات لازم; ( ) 2 عدم انطباق و اقدام اصلاحي و پيشگيرانه كه لزوم تعيين وظايف و اختيارات براي مقابله با عدم انطباق با اين استاندارد را بيان مي كند; ( ) 3 سوابق لزوم شناسايي نگهداري و تعيين تكليف سوابق زيست محيطي، از جمله سوابق آموزشي و نتايج مميزي ها و بازنگري ها را مشخص مي سازد; و ( ) 4 مميزي سيستم مديريت زيست محيطي كه به لزوم داشتن برنامه ها روشهاي اجرايي براي مميزي سيستم مديريت زيست محيطي جهت حصول اطمينان از به كارگيري و انطباق آن با استاندارد مورد نظر و گزارش نتايج به مديريت اشاره مي كند. ـ 5بازنگري مديريت - الزام مديريت ارشد سازمان به بازنگري سيستم مديريت زيست محيطي جهت حصول اطمينان ازاجرا، انطباق و اثربخشي سيستم را نشان مي دهد. اين بازنگري در فواصل زماني تعيين شده انجام شده و نتايج و تغييرات لازم در خطمشي، اهداف يا ساير عناصر سيستم نيز ثبت و نگهداري مي شود. تصوير ارائه شده از استاندارد ايزو 14000 اگرچه به صورت خيلي خلاصه تهيه شده است، اما همه نكات اساسي اين استاندارد را در برداشته و براي ايجاد يك درك كلي از ماهيت و ساختار آن كفايت مي كند. انستيتو QMI كانادا در آذرماه امسال دو دوره دو روزه طرح ريزي و اجراي ايزو ومميز 14000 داخلي ايزو 14000 را در موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران برگزار نموده و در نظر دارد دوره هاي ديگري را نيز برگزار نمايد كه علاقه مندان به اطلاعات بيشتر مي توانند در آنها شركت كنند. مشكلات اجرايي بسياري از پيشنهادهايي كه ارائه شد، از قبل هم مطرح بوده و برخي از آنها به مرحله اجرا نيز در آمده اند. اما عدم موفقيت اين گونه اقدامات انجام شده در كاهش آلودگي هواي شهري، به ويژه شهر تهران، به آماده نبودن زمينه هاي لازم براي اجراي اين طرح ها مربوط مي شود كه بايستي براي كارهاي آتي مورد توجه قرار گيرد. براي ايجاد زمينه مناسب جهت پياده كردن طرحهاي زيست محيطي قاطع و توام با موفقيت، توجه به چند نكته ضروري است: ـ 1تفويض اختيارات لازم - سازمان متولي حفاظت ازمحيطزيست بايد اختيارات كافي براي به اجرا در آوردن طرح هاي اساسي را از مجلس و دولت كسب كند. هر طرحي يا نظريه اي بدون برخورداري از اختيارات و پشتيباني كافي محكوم به شكست است و شكست هر طرحي، بي اعتمادي نسبت به طرح هاي بعدي را نيز در پي خواهد داشت. بنابر اين، كسب اختيارات لازم قبل از ارائه هرگونه طرح زيست محيطي جدي و فراگير از اهميت حياتي برخوردار است. ـ 2تامين منابع - بعد از به دست آوردن اختيارات دسترسي اجرايي به منابع مالي، انساني، اطلاعاتي و تجهيزاتي و غيره نيز بايستي به عنوان پيش نياز اجراي موفقيت آميز هر طرحي مورد توجه قرار گيرد. تامين بودجه مورد نياز، آموزش نيروي انساني براي مديريت و كنترل طرح هاي مورد نظر و مجهز شدن به اطلاعات وتجهيزات روز در هر زمينه اي از مسايل زيست محيطي بايستي در صدر اولويتهاي اقدامات عملي قرار گيرند. عدم آمادگي و تدارك در اين زمينه نيز مي تواند موفقيت طرحهاي ارائه شده را تهديد كند. ـ 3ارتباطات و اطلاع رساني - از آنجا كه هيچ طرح مهمي بدون مشاركت موثر آحاد جامعه در سطح وسيع نمي تواند موفق باشد، اطلاع رساني و افزايش آگاهيهاي عمومي براي جلبموافقت، مشاركت و پشتيباني از اين گونه طرح ها ضرورت دارد. تحمل اختلالات حاصل در حمل و نقل شهري در اثر اجراي طرح هاي زيست محيطي براي افرادي كه داراي اطلاعات كافي درمورد آثار زيست محيطي آلودگي هوا هستند، بسيار آسان ترخواهد بود. ايجاد آگاهي هاي زمينه اي در آحاد مردم نيز مانند عناصرقبلي، براي اجراي موفقيت آميز طرح هاي زيست محيطي ضرورت دارد. ـ 4سياست هاي تشويقي - تجربه ساليان گذشته به ما آموخته است كه سياست هاي تنبيهي چندان كارساز نبوده و با تشويق، كارها بهتر پيش مي رود. بنابر اين، بايد براي سازمان هاي رعايت كننده اصول زيست محيطي يادارندگان استانداردهاي زيست محيطي امتياز قائل شد. در كشورهاي ديگر نيز به دارندگان سيستم هاي مديريت زيست محيطي امتيازات زيادي قائل مي شوند. البته اين امتيازها لازم نيست حتما جنبه مادي مستقيم داشته براي باشد مثال اعلام يك سازمان به عنوان سازمان دوستدار محيطزيست يا بهترين سازمان دوستدار محيطزيست براي آن سازمان مي تواند اعتبار، اشتهار و در نهايت درآمد بيشتر در برداشته باشد. روش هاي ديگر تشويقي مانند اعطاء امتياز استفاده از آرم يا نشانه خاص زيست محيطي يا اهداء پرچم هاي مخصوص دوستداران محيطزيست يا برچسبهاي مخصوص نيز مي توانند مفيد واقع شوند. اما اعطاي تسهيلات سرمايه اي و اعتباري رايج ترين شكل ترغيب استفاده از معيارها و استانداردهاي زيست محيطي درهمه كشورها است. با هماهنگي با دواير و سازمانهاي مالي كشور مي توان بدون هرگونه هزينه اي، امتيازهايي براي رعايت كنندگان اصول و استانداردهاي زيست محيطي كسب يعني كرد به جاي اعطاي تسهيلات مالي و اعتباري از روي ضوابط نامربوطيا مثلا از طريق قرعه كشي، كافي است كه اين كار براساس ضوابطي صورت گيرد كه معيار زيست محيطي نيز جزء مهمي ازاين ضوابط را تشكيل مي دهد.