Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761128-39682S1

Date of Document: 1998-02-17

بخش تعاون نيازمند شناخت و حمايت مردم است نگاهي به پيشينه، تحولات و موقعيت كنوني بخش تعاون درايران (بخش نخست ) رشد تعاوني در كشور سبب كنترل تورم، حذف واسطه ها، انتقال سرمايه گروه سوداگري به سرمايه داري توليدي و ازميان رفتن فاصله ميان توليد و مصرف مي شود. هر از چندگاهي يك بسته شكلات، دو بسته بيسكويت، يك قوطي پودر به عنوان سهميه از سوي شركت تعاوني مصرف كاركنان يكي از وزارتخانه ها به كارمندان تعلق مي گيرد. باقي مي ماند قرعه كشي هاي هيجان انگيزي كه گاهي يخچالي يا تلويزيوني را نصيب يك كارمند مي كند و گل لبخند را بر لبان او اكنون مي نشاند در بسياري از سازمان هاي دولتي تعاوني ها چنين وضعيتي پيدا همين كرده اند كارمندان يا دست كم بخشي از آنان از ياد نبرده اند كه در سال هاي 1358 و 59 تعاوني هاي محله در تهران چه تاب و تواني داشتند و چگونه نقش مهمي در تعديل قيمت ها، توزيع عادلانه كالاهاي اساسي و در نهايت گسترش عدالت اجتماعي ايفا مي كردند. در هفته پاياني بهمن ماه روز تعاون را پشت سرگذاشتيم، اما اكنون مجالي پيش آمده است تا با مروري بر پيشينه تعاوني ها در ايران و بررسي موقعيت كنوني اين نهادهاي مردمي، دريابيم كه چه عوامل و موانعي مانع از تحقق نقش تعاوني ها در اقتصاد ملي كشور ما شده است و چرا در فرهنگ عمومي تعاون و تعاوني هاي به مفهوم واقعي جا نيفتاده بخش است نخست اين گزارش را مي خوانيد. تورم ناشي از مسائل اقتصادي و سودجوئيهاي افرادواسطه گر از يك سو و عدم توان مالي و پايين بودن سطح دستمزدها از سوي ديگر سبب گرايش خريداران به سوي تعاونيها شده است. نمونه بارز اين رويكرد را مي توان در خيابانهاي شهر تهران به خوبي مشاهده كرد. بسياري از فروشندگان براي فروش كالاهاي خود و جلب مشتري از جمله به قيمت تعاوني استفاده مي كنند. با كمي دقت در اين نوشتار (به قيمت تعاوني ) متوجه مي شويم كه تعاونيهاجايگاه مطلوبي در افكار عمومي دارند تاجايي كه از تعاوني به عنوان تبليغ براي راه يابي به اذهان عمومي استفاده مي شود. بسياري از شهروندان از شركتهاي تعاوني كالاهاي خود را تهيه مي كنند و معتقدنددر وقت و پولشان صرفه جويي مي شود. آنهامي گويند: در فروشگاههاي تعاوني دست واسطه ها كوتاه و قيمتها عادلانه است. وقتي صحبت از تعاوني مي شود تنها صحبت از يك بخش اقتصادي نيست بلكه از تمدن و فرهنگ يك جامعه صحبت رابطه مي شود نزديك تعاون و گسترش آن با توسعه تمدن، فرهنگ و اقتصاد الزامي است. از زماني كه فن آوري شهري به وجود آمد و تمدني پايه گذاري شد شهروندان به اين نتيجه رسيدند كه براي سهولت دركار بايد با يكديگر همكاري روح داشته باشند همكاري در تعاوني ها تقويت مي شود و مشكلات جامعه در سطوح مختلف برطرف مي گردد. كمك به رفع بيكاري و فقر از دستاوردهاي مهم تعاون است. تعاون قدرت تفكر، تعقل، سرمايه و ابزار را در جهتي مثبت و بهينه به كار مي گيرد. در اصول 43 و 44 قانون اساسي بخش تعاوني مورد تاكيد خاص قرار گرفته است. در اصل 43 جايگاه تعاوني به منظورشكوفايي اقتصاد جمهوري اسلامي ايران و هم مبارزه با فاصله طبقاتي و جلوگيري از اينكه عده اي بسيار توانگر و ثروتمند و سرمايه دار باشند و عده اي فقير و مريض و جلوگيري از تطاول ثروت در دست عده اي خاص تاكيد شده است. در اين اصل آمده است: نيروهاي مستعدتوانمند كار كه استعداد دارند، تحصيلات و بازوي كار دارند اما سرمايه و امكان اينكه استعدادها را به مرحله ظهور و بروز برسانند ندارند، در اينجا به منظور اشتغال زايي و كم كردن بيكاري و بهينه كردن اوضاع اقتصادي و رواج عدالت اجتماعي و مبارزه با ظلم و ستم و فقر، بخش تعاوني به وجود آمده است. تعاون در قانون اساسي به عنوان ركن سوم اقتصاد مطرح است، يعني ما مي توانيم به وسيله تعاون مشاركت ملي داشته باشيم و در رشد و شكوفايي وتوسعه كشورمان تلاش كنيم. در همين راستا تعاون در واقع حركتي است كه بيشترين اقشار مردم مي توانند از آن استفاده كنند و اين نوع مشاركت در عصر سازندگي بسيار ضروري است. در واحد تعاوني مصرف شهر و روستا واقع در خيابان آذربايجان با مقايسه اي سطحي بين قيمتهاي كالاهاي تعاوني با خواربار فروشيهاي ديگر متوجه تفاوت آن اما مي شويم آنچه توجه را جلب مي كند اين است كه چرا شمار افراد مراجعه كننده به تعاوني هاي مصرف بسيار كمتر از ديگر مغازه هاست. با شهرونداني كه براي خريد به تعاونيهاي مصرف مراجعه كرده اند به گفت وگو مي پردازيم. بيشتر افراد در پاسخ به اين پرسش، كه چرا از شركتهاي تعاوني خريد مي كنند و واژه تعاون يعني چه، مي گويند: قيمتها در تعاوني متعادل است، اگر چه برخي از كالاهاي ضروري در اينجا پيدا نمي شود. اين شهروندان تنها چيزي كه از تعاون مي دانند اين است كه تعاون يعني همكاري! متاسفانه به نظر مي رسد كه قشر وسيعي از مردم از كاركرد وزارت تعاون و شركتهاي تعاوني بي اطلاع مي باشند و اين بخش مهم و تاثيرگذار در اقتصاد كشور در اذهان جايي پيدا نكرده است. برخي شهروندان هنوز نمي دانند كه شركتهاي تعاوني توسط خود مردم تاسيس مي شود و اين شركت ها سهم مهمي در تعديل قيمت ها و تامين حقوق مردم دارند. مفهوم تعاوني تعاوني سازماني است اقتصادي و اجتماعي كه افراد با هدفي مشترك و با شغلي خاص به طور داوطلبانه گردهم آمده و آن را تشكيل مي دهند. شيوه هدايت اين سازمان با آزادي كامل و برمبناي حفظ حقوق اعضاي آن انجام مي شود. آموزش و پرورش و تربيت در اين سازمان داراي اهميت ويژه اي سرمايه است اوليه در اين تعاونيها از محل اخذ سهام هريك از اعضا تامين مي شود و سود حاصله به صورت منصفانه بين آنها تقسيم مي شود. در دين مبين اسلام نيز به تعاون تاكيد آيه شده است شريفه تعاونواعلي البروتقوي بر اين اصل تاكيد درواقع دارد نوع دوستي انسانها سبب مي شود تا آنها به سوي همكاري با هم و تعاون گرايش پيدا كنند. براساس تحقيقات با وجود آنكه بيش از يك قرن و نيم از تاسيس اولين شركت تعاوني در جهان ( انگلستان ) سپري مي شود; هنوز تعاوني در كشورهاي جهان سوم جايگاه واقعي خود را پيدا نكرده است و مردم آگاهي چنداني نسبت به كاركردهاي آن در اقتصاد ندارند. سير تحول تعاوني دكتر فريبرز رييس اقتصاددان دانا، و معاون پژوهشي موسسه آموزش عالي پژوهش صنايع در مورد سير تحول تعاوني در كشور مي گويد: تعاوني براي اولين بار توسط محمدرضا شاه در مقياسي ملوكانه پس از اصلاحات ارضي براي مرحمتي به روستائيان كه درك درستي از تعاوني نداشتند، مطرح مربيان شد اين امر نيز تفكري مبهم، برداشتي نارسا و سازماندهي صوري از تعاون را مدنظر داشتند تا بتوانند سپري براي شعارها، تبليغات سياسي و نقاط ضعف نظام دربرگيرند. پس از انقلاب اسلامي بويژه در دهه گذشته تعاون رشد چشمگيري نداشته و محدود به تقسيم نخود و لوبيا بين اصناف بوده است. اين درحالي است كه سودجويان بخش تجارت بزرگترين دشمن تعاوني ها هستند و نهضت تعاوني هيچ گونه همسازي با اين قشر تعاوني خودجوش ندارد و مردمي است. نهضت تعاوني به اين معناست كه تمامي امور به دست مردم سپرده شود و خودافراد آن را سازماندهي كنند. وي ادامه مي دهد: امروزه تعاونيهاي روستايي و كشاورزي تاحدودي موفقيت آميز بوده اند. اما تعاوني مركز پيشرفت خاصي نداشته پس است از انتخاب آقاي خاتمي و دولت ايشان فردي مسئوليت اداره اين نهاد رابرعهده گرفت كه به نظر من علايق سياسي و باورهايش به تعاون خيلي نزديكتر با است حضور اين افراد دروزارت تعاون و بهره وري از ياران تعاون، افرادهوشيار، كارشناسان و متخصصان مي توان فرهنگ تعاون رابا خون مردم آميخته كرد. چرا؟ ركود در دهه گذشته بسياري از تعاونيهافعال شدند، عضو پذيرفتند، سهام فروختند و پس از چند سال تشكيلات آنها از بين رفت و سهام سهامداران را پس دادند. شماري ازفروشگاه ها و شركتهاي تعاوني كار خود را تعطيل كردند و دست از كار شستند و يا با فعاليت خيلي كم به راه خود ادامه دادند. يكي از دلايل اين ركود در سالهاي گذشته ناشي از اين است كه تعاوني نتوانسته در كشور نقش اساسي ووظيفه خود را به جاي آورد. آيا به راستي وظيفه و كاركرد تعاوني ها تنها توزيع لوازم خانگي بين سهامداران بوده يا وزارت تعاون نقشي فراتر از اينها را داشته؟ است دكتر رييس دانا، اقتصاددان بااشاره به اين كه تعاونيها هنوز به صورت مستقل عمل نمي كنند و ازحمايتهاي مردمي برخوردار نيستند، اظهار مي دارد: دشمنان تعاوني ها بسيار قوي تر از دوستان آن هستند. تمامي انحصارگرايان و سوداگران از رشدتعاوني ها مي هراسند. زيرا نهضت تعاوني، قيمتها را به نفع مصرف كننده كنترل مي كند و از شبكه دلالي توزيع جلوگيري مي نمايد. به جرات مي توان گفت كه گرايش تعاوني سرمايه داري نيست ولي آنچه اهميت دارد، متشكل بودن دشمنان تعاوني است. آنها به ابزارهاي تبليغاتي متكي هستندو تا كسي حرف بزند باتوسل به همين وسايل پاسخ مي دهند. وي ادامه مي دهد: اگر وزارت تعاون و دولت جديد مي خواهند به درستي كار كنند بايد از عاشقان و انديشمندان و متفكران گرايش تعاوني استفاده بهينه كنند و گامهاي بيشتر و موثري بردارند و تحت تاثير گروه هاي افراطي قرار نگيرند. دكتر رييس دانا در پاسخ به اين پرسش كه چرا تعاوني هاي گشايش يافته، ركود پيدا كردند، مي گويد: ما تاكنون در عرصه هاي اقتصادي كشورمان رقباي هم زور نداشته ايم. نهضت تعاوني از قدرت مخالفان آن شكست خورده چون زورش كمتر است. ضرورت وجود تعاوني ها امروزه با نگاهي گذرا به گوشه وكناركشور مي بينيم كه هر جواني با سرمايه اي اندك و كم بنيه شروع به كار كرده اين است افرادمي توانند ازطريق عضويت درتعاوني ها مواد اوليه را ارزانترتهيه كنند و دست سوداگران را در تنگنا بگذارند. تشكل اين افراد سبب مي شود تا اقشار كم درامد از فشار كمتري برخوردار و بيشترين فشار بر دلالان و واسطه ها اعمال شود. مسعود صابري يكي از اعضاي تعاوني در مورد ضرورت وجود تعاوني مي گويد: سرمايه داران كوچك و دارندگان شغلهاي مختلف به اين دليل به سوي عضو شدن در تعاوني گرايش مي يابند كه از منابع حاصله به سود خود و جامعه استفاده كاركرد كنند خوب تعاون مي تواند تسهيلات گوناگوني را در اختيار اعضا قرار دهد. حسين احمدي شاد، مدير روابط عمومي اتحاديه تعاونيهاي سراسري تاكسي راني و تاكسي بار كشور ضرورت وجود تعاوني را در منافع اعضا ارزيابي مي كند و مي گويد: ما در تعاوني خود تمامي وسايل يدكي و خدمات فرهنگي را به اعضا ارائه مي دهيم و از اين طريق بسياري از مشكلات سهامداران حل مي شود. دكتر فريبرز رييس دانا در همين مورد اظهار مي دارد: رشد تعاوني در كشور سبب كنترل تورم به نظرمن مي شود ساكن كردن تورم همان توزيع درامدي است كه بخش مهمي از آن توسط مصرف تعاوني صورت مي پذيرد. حذف واسطه ها، انتقال سرمايه گروه سوداگري به سرمايه داري توليدي، فاصله بين توليد و مصرف را ازبين مي برد و همه اينها از تورم روزافزون جلوگيري مي كند. تاثير ديگر ضرورت تشكيل تعاونيها، بر تعاوني هاي توليد بويژه توليد كشاورزي است كه افراد بتوانند از يكپارچگي اراضي، امكانات نهادها بخصوص نهاد عالي كشاورزي استفاده كنند. وي در ادامه مي افزايد: اثربلندمدت تعاوني اين است كه ديگراجازه نمي دهد سرمايه همين طور درقالب سوداگري بچرخد. تعاوني ها، عدالت اجتماعي را گسترش هرملتي مي دهند كه در چرخه نبرد سرمايه داري جهاني است بدون همراه كردن عدالت اجتماعي و رشد اقتصادي نمي توانند به توسعه آرزوي برسد مردم ايران هميشه عدالت و برخورداري از امكانات است تا امنيت ملي حفظ شود. در اينجاست كه تعاوني در زندگي مردم نقش پيدا مي كند.