Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761127-39622S1

Date of Document: 1998-02-16

فلسفه و اخلاق در آموزش و پرورش ژاپن گفت و گو با كازوايشي زاكا استاد دانشگاه گيفو پروفسور كازو ايشي زاكا استاد دانشگاه گيفو ژاپن و از استادان نامي مسائل آموزشي است. وي كه رياست مركز مطالعات آموزش در جهان را به عهده دارد، به آموزش به عنوان مقوله اي معرفتي و رابطه اي دوسويه ميان فرد و جامعه مي نگردكه هدف نهايي آن امتزاج فرد با فرهنگ عمومي جامعه، تعميق دانش عمومي وي در كنار دانش ايجاد تخصصي، خودآگاهي فرد نسبت به وضع اجتماعي اش و درنهايت ايجاد حس مسئوليت پذيري در فرد به عنوان پاره فعال مناسبات اجتماعي است. گفتگوي زير گوشه اي از ديدگاههاي پرفسور كازو ايشي زاكا است كه در مصاحبه وي با خبرنگاراعزامي همشهري به ژاپن مطرح شده است. همشهري: پرفسور! پيش از ديدن شما قصد داشتم مصاحبه را باپرسشي درباره سابقه تاريخي تحول در نظام آموزشي ژاپن، به ويژه پس از انقلاب ميجي و پس از آن جنگ جهاني دوم كه مبناي بسياري از تحولات امروزي كشور شماست آغاز كنم; اما عنواني كه بر روي كارت شما نوشته است يعني رئيس موسسه مطالعات آموزش در جهان، ناگزيرم كرد ابتدا تب اين پرسش را از بين ببرم كه در مطالعات تطبيقي خود دنبال چه چيز ؟ مي گرديد - جامعه نهادي متحول است. اين تحول ايجاب مي كند كه روش هاي زندگي از جمله آموزش پابه پاي تحول اجتماعي دگرگون شوند. ما براي شناخت قانون تحول، ناگزيريم مسائل جهان را به دقت دنبال كنيم. همشهري: ولي اين كار را ساير شاخه هاي دانش نيز دنبال مي كنند. موسسه هاي متعدد تحقيق و توسعه (D and R)كه در ژاپن زياد يافت مي شود ارگان هاي اصلي اين كار هستند. - بله اين حوزه هاي تحقيق كه نام برديد بيشتر در كمپاني هايافت ما مي شوند هم در حوزه فرهنگ و آموزش كار خود را انجام مي دهيم. همشهري: تا آنجا كه از اطلاعات محدود من برمي آيد، آموزش زبان ژاپني از عناصر اصلي برنامه هاي آموزشي شماست. علت اين توجه غيرمتعارف، آيا دشواري زبان ژاپني به ويژه نمادهاي چيني اين زبان است يا علت ديگري؟ دارد - هر دو. اما به نظر من علت اصلي اين است كه زبان آينه معرفت اجتماعي است. تقريباهمه عناصر شعور انساني رامي توان در زبان يافت. بنابراين وقتي كسي بر زبان تسلط پيدا مي كند حوزه معرفتي او وسيع تر و عميق تر مي شود. به همين دليل در همه مراحل آموزش در ژاپن، به ويژه در دوره ابتدايي به زبان توجه خاصي مي شود. همشهري: از گسترش حوزه معرفت به وسيله زبان گفتيد. من درمدت كوتاهي كه در كشور شماهستم بارها ديده ام كه درمطبوعات، از اين جنبه نظام آموزشي ژاپن انتقاد مي شود. برخي از منتقدان از جمله كازو تاكويچي كه از كارشناسان آموزشي زبان هاي خارجي است، مي گويد نظام آموزش ژاپن چنان تخصصي شده است كه عملا به شعور اجتماعي دانش پژوهان توجهي نمي كند و... - تاكويچي رئيس دانشگاه كيورين است. اين دانشگاه اساسا مركز طب است، ولي درسالهاي اخير شاخه هاي ديگر علوم نيز در آن تاسيس شده است وگمان من اين است كه تاكويچي نگران دانشجويان علوم تجربي و فني است كه علوم انساني را به دقت نمي فهمند. همشهري: بله، پروفسور! نكته همين استعاره جاست زيبايي كه تاكويچي به كار برده است ونگران اين است كه جهت كلي آموزش در ژاپن از صورت بندي طبيعي كوه فوجي به سمت ايستايي پولادين برج توكيوپيش مي رود، نشان مي دهد كه جنگ سنت و تجدد در ژاپن هنوز پايان نيافته است. - من از نظام آموزشي ژاپن ما راضي هستم هنوز مسائل زيادي داريم كه بايد آنها را حل كنيم. يكي از آنها همين است كه شما آن را تقابل سنت وتجدد ناميديد. همشهري: و يكي از مسائل عمده اين حوزه، اخلاق است. اين راهم در مطبوعات شما خواندم. - بله. اخلاق در مدارس ازمسائل جدي ماست. در مدارس خشونت وجود دارد، حتي مواردي از خشونت عليه آموزگاران نيزمشاهده شده است. مسئله اخلاقي مدارس واقعا جدي است. همشهري: عصيان نوجوانان عليه نظام اجتماعي تقريبا به صورت مساله اي جهاني درآمده است. به طوري كه در برخي كشورها، حتي به جنايت درمدارس منجر مي شود. - بله. در مدارس امريكا، اسلحه هم ديده مي شود. همشهري: تاكنون راهي براي مقابله با اين؟ خشونت هايافته ايد- خشونت در مدارس ژاپن و احتمالا در كشور شماايران، مساله تازه اي است و طبيعتا راههاي مقابله با آن، فعلا در دست مطالعه است، اما در مجموع براي مقابله با بحران اخلاقي در حال برنامه ريزي راههاي تقويت بنيان هاي اخلاقي مهم ترين هستيم كار ما در اين زمينه اين است كه به نوجوانان خود مفهوم زيبايي را بياموزيم، اما براي اين كار دو مشكل داريم: آموزگاران ما براي اين كار فرصت مناسبي ندارند و والدين فقط به پيشرفت فرزندان خود مي انديشند. همشهري: متاسفانه من مدارس شما را نديده ام; اماتوليدات تكنولوژيك ژاپن را مي شناسم. اگر اين توليدات را حاصل آموزش مي دانيد، رابطه آموزش وتوليد را چگونه؟ مي بينيد - آموزشگاههاي ما از ابتدايي تا دانشگاه با بنگاههاي توليدي رابطه تنگاتنگ دارند. ما نظام آموزش و كار موازي داريم. همشهري: اينگونه برنامه ها در ديگر كشورهاي جهان نيز تا حدودي وجود دارد، اما بازدهي آن كم است. مثلا در بسياري از كشورهايي كه به جهان سوم، توسعه نيافته يا در حال توسعه شهرت دارند، به رغم نظامهاي پيچيده در همه زمينه ها از جمله آموزش بازدهي چنداني ديده نمي شود اما در كشور شما تا آنجاكه من دريافته ام نظام اجتماعي، سادگي عجيبي حتي دارد فرايندهاي پيچيده صنعتي به دليل نظم منطقي شان قابل تبيين هستند. بوروكراسي شما نيز اساسا پيچيده نيست. اما محصولات تكنولوژيك ژاپن پيشرفته است. - اگر منظور شما را از پيچيدگي بفهمم، بهتر مي توانم توضيح بدهم. چون شما به گونه اي سخن مي گوييد كه گاهي پيچيدگي را مزيت مي دانيد و گاهي ديگر عيب. همشهري: منظورم از يا Sophisticationپيچيدگي تعدداجزاي نظام و رابطه منطقي آن نيست كه ويژگي نظام هاي پيشرفته علمي است بلكه كلاف هاي بي آغاز وفرجام است كه در زبان انگليسي به آن Complication پديده هاي مي گويند غيرقابل تبيين را مي گويم - بحث دارد فلسفي مي شود. چه بهتر! اطلاعات آماري همه جا پيدا مي شود. بهتر است به بحث هاي عميق تر بپردازيم. من فكر مي كنم، دمكراسي پيشرفته ژاپن عامل اصلي آزادسازي استعدادهاي اجتماع است... همشهري: بهتر نيست به جاي دمكراسي، سنت ژاپني راعامل اين شكوفايي استعداد بدانيم، زيرا بسياري ازكشورها كه دمكراسي آنها از ژاپن سابقه دارتر و ريشه دارتر است در زمينه آموزش به اندازه شما موفق نبوده اند. - يعني... همشهري: منظورم روش ديني تفكر و نگاه ديني جامعه ژاپن به پديده هاست. - جامعه ژاپن به معنايي كه شما مي شناسيد اصلا ديني نيست. همشهري: منظورم از نگاه ديني ژاپني آن چيزي است خودتان به آن مي گوئيدروش هاي ديني زندگي وتمايل اين دستگاه فكري به يافتن راههاي انطباق بامحيط به جاي ستيزه با آن. مثل گودزيلاي ژاپني... - نكته بسيار جالبي است. بسيار جالب نگاه است سنتي ژاپني ها به هستي كه متاثر از شينتوئيزم و بوديسم است در جهت امتزاج جزء با كل است. ما در محيطهاي كاري خودغول نداريم. اساسادر جامعه غول نداريم. هر فرد پاره اي از مجموعه بزرگ تر محيط خود است. حتي در زمان اقتدار شوگون ها، نظام شبه فئودالي ما مانع اقتدار كامل آنها مي شد. امروزه ما در ژاپن با هيچگونه اقتداري روبه رو نيستيم. همشهري: حتي اقتدار امپراتور و؟ كمپاني ها - كمپاني ها در قالب اقتصاد جهاني و پاره اي از آن نظام عمل مي كنند كه من آن را نمي شناسم، اما اين روزها اقتدارزدايي كه پاي آن به ژاپن هم كشيده شده است به صورت تيغ دو دم عمل مي كند. همان بحث بحران اخلاقي مدارس كه درباره آن گفتگو داريم تا حدودي محصول همين اقتدارزدايي است. همشهري: شايد هم محصول اقتدار جديد يعني اقتدارنوگرايان باشد. - به هر حال براي پيشرفت بايد بهايي پرداخت واين بهايي است كه ما اين روزها مي پردازيم ولي به نتيجه آن اميدوارم. همشهري: پرفسور! نسلي كه شما به آن تعلق داريديعني گروه سني بالاي سال 60 سازندگان اصلي ژاپن امروز به شمار مي رود اما جوانان ژاپني با رويكردي تازه به مصرف به جان اين دستاورد افتاده اند. اين شما را نگران؟ نمي كند - جامعه شناسان اين تحول را پديده اي طبيعي مي دانند من هم به عنوان يك عضو جامعه فرهنگي اميدوارم برنامه هاي آموزشي و پرورشي ما براي حل بحران اخلاقي مدارس بتواند به اين نگراني پايان دهد، اما به هر حال از فردا گريزي نيست. ما نيز زمانه خود را تغيير داديم. همشهري: با تشكر: اميدوارم شما را در تهران ملاقات كنم. - دوبار خواسته ام به ايران سفر كنم اما به علت مشكلات كاري نتوانسته ام، اما به كوشش خود ادامه مي دهم. همشهري: ما هم كوهي به زيبايي و شكوه فوجي داريم نامش دماوند است. - به اميد ديدن دماوند. محمود صدري