Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761123-39408S1

Date of Document: 1998-02-12

پرسش از شما پاسخ از ما دماسنج چگونه كار مي كند طرز كار دماسنج چگونه جنس؟ است مايع درون آن چيست و باچه وسيله اي در سرما و گرماپايين و بالا؟ مي رود احمد خمسه لو - زنجان پاسخ: در مورد جنس مايع داخل دماسنج بايد خدمتتان عرض شود كه از دو مايع الكل و جيوه براي دماسنج ها استفاده مي شود. دماسنج هايي كه با جيوه كار مي كنند به همين نام، يعني دماسنج جيوه اي شناخته مي شوند و چون از آن ها براي تعيين دماي بدن استفاده مي شود به آن ها دماسنج پزشكي يا طبي هم گفته مي شود. از دماسنج هايي كه با الكل كار مي كنند براي اندازه گيري تغييرات دماي محيط، در داخل اتاق ها و بيرون خانه استفاده مي شود. طرز كار هر دوي اين دماسنج ها بريك مبنا استوار بوده و شبيه هم است. پيش از دادن توضيح بيشتردرباره طرز كار دماسنج ها لازم است به يك قانون در علم فيزيك اشاره كنيم كه شما هم حتما در زندگي مواردي از آن رامشاهده كرده ايد. اين قانون مي گويد همه اجسام (يعني تمام چيزهاي جامد ) بر اثر حرارت منبسط مي شوند; يعني بزرگتر براي مي شوند مثال شما حتما سيمهاي برق يا تلگراف را در تابستان ها ديده ايد كه چگونه لخت و آويزان هستند. همان سيم در فصل زمستان چنان كشيده و سفت مي شود كه كوچكترين افتادگي (يا شكم دادن ) در آن ديده نمي شود. در ورودي بعضي خانه ها كه از جنس آهن است در روزهاي گرم تابستان به سختي بسته مي شود و به جايي گير مي كند. در حالي كه شبها كه هوا خنك مي شود همان در دوباره به راحتي بسته مي شود. اين ها مواردي از انبساط وانقباض جامدات بر اثر گرما وسرما هستند. بعدها، دانشمندان با آزمايش ومشاهده دريافتند كه مايعات هم مثل جامدات بر اثر حرارت منبسط مي شوند (يعني حجمشان بيشتر مي شود ) و با سرد شدن دوباره به حجم اوليه خود بر مي گردند. اين قانون حتي در مورد گازها هم صادق است. يعني هر گازي اگر حرارت ببيند، حجمش بيشتر مي شود. خوب از اين قانون چه استفاده اي در ساختن دماسنج شده؟ است اگر مايعي مانند الكل، يا فلزي مايع مانند جيوه را انتخاب كنيم و آن را در يك ظرف شيشه اي بسيار كوچك قرار دهيم، ملاحظه خواهيم كرد هر چه هواي اتاق گرمتر شود سطح بالايي مايع در آن شيشه هم بالاتر خواهد رفت. اين تغيير سطح نشاندهنده افزايش حجم مايع مذكور است. سازندگان دماسنج براي اينكه مردم هم بتوانند اين تغيير حجم بسيار اندك را با چشم خود ببينند، ظرف شيشه اي را آنقدر باريك كردند كه مثل لوله تويي خودكاري كه با آن مي نويسيد دراز و ظريف گردد. هر چه شما اين لوله را نازكتر بگيريد طول آن بيشتر مي شود اما در انتهاي اين لوله نازك بايد مخزني در نظر گرفت كه كمي گشادتر از بقيه لوله باشد. اگر بالاي اين لوله را ببنديد و هواي آن را هم خارج كنيد حالا شما يك دماسنج داريد. دماي محيط روي مخزن الكل يا جيوه اثر مي گذارد و آن را به همان دماي خود درمي آورد. اگر محيط سرد شود، جيوه يا الكل درون مخزن نيز سرد شده و جمع ( منقبض )اگر مي شود آن را روي بخاري بگيريد، مخزن و مايع درون آن نيزگرم شده و منبسط مي شود. چون مايع درون مخزن فقط از يك جهت مي تواند وسعت پيدا كند، به همين دليل از لوله بالا مي رود. در كارخانه هاي ساخت دماسنج، ازلوله هاي نازك استاندارد و الكل مشخص استفاده مي كنند، به الكل قدري رنگ قرمز يا نارنجي اضافه مي كنند كه بهتر ديده شود. سپس آنها را روي تكه هاي چوب درجه بندي شده نصب مي كنند، يا خود لوله را مدرج مي كنند! سطح بالايي مايع جيوه يا الكل درلوله، مقابل هر عدد كه قرارگيرد، دماي محيط را نشان مي دهد.