Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761120-39249S1

Date of Document: 1998-02-09

ميراث ايمان يك فرهنگ كهن براي نخستين بار در معرض چشم جهانيان قرار مي گيرد هنر اغلب دستمايه و سرمايه بقاء است، چه از نظر فردي وچه از ديدگاه زندانيان توانايي فرهنگي خود در به سرآوردن ساليان دراز عزلت و تنهايي دربند را، به اشعاري كه از بر زمزمه مي كردند منتصب مي داشتند و اگر به يمن حركات عالي قلم موي نقاشاني كه نگاره هايي ازجانوران، شبانان و شكارگران رابر ديوار غارهايي در فرانسه و آفريقا نقش كرده اند، اكنون نبود، چه بسا ما درباره آداب وباورهاي آنها كه نزديك به 26000 سال پيش اين نگاره ها رابرجا نهاده اند هيچ نمي دانستيم. و به همين ترتيب، در سايه بارآور هنر - و به ژرفترين صورتش - هنر نيايش و زيستن باآن راهبان صومعه هاي مونت آتوس (Athos Mount) شبه، جزيره اي صخره اي در شمال غرب يونان براي بيش از يك هزاره هويت خود را حفظ كرده اند. در اين صومعه ها، هنوز هم طومار زرد شده و رنگ باخته اي كه فرمان سال 1045 ميلادي كنستانتين نهم مونوماكوس در مورد مقدس اعلام كردن شبه جزيره كافر كيش آجيون اوريوس (Orios Agion) با مركب سرخ بر آن نگاشته شده است; يك لوح مرمرين از قرن دهم كه بر آن عبارتي نقش بسته كه راهبان مداوما زير لب زمزمه مي كنند: ياد مرگ چه بسا كه در زندگي سودمند افتد; و تمثالي از مريم باكره; همه و همه جزئي از تاريخ فرهنگ و نيز زندگي روزمره حدود 2000 راهب يوناني روسي، صرب و بلغار هستند. در مونت آتوس و صومعه هايش زندگي هنوز همان ضرباهنگ دگرگون ناشده مزامير و مناجات ها را دارد، زمان با ساعت بيزانس (كه شبانروزش با دميدن سپيده آغاز مي گردد ) وتقويم يولياني (كه 13 روز ازجهان خارج عقب است ) سنجيده مي شود. و اكنون اين فرصت بدست آمده تا اين فرهنگ كهن، منزوي و جزيره وار براي نخستين بار در برابر ديدگان دنياي گسترده تر قرار گيرد و براي يك بار هم كه شده در انديشه بشريت ثبت گرددصومعه 160 از 20 صومعه مونت آتوس موافقت كرده اند تا گنجينه آثار هنري خود را در نمايشگاهي كه با نام گنجينه هاي مونت آتوس در موزه تمدن بيزانس در سالونيكا برپا شده تا پايان امسال به نمايش گذارند و البته اين نمايشگاه بدان جهت داراي اهميت ويژه اي است كه اين مجموعه هاي فرهنگي هرگز در برابر ديدگان عموم قرارنگرفته اند و البته به يمن فرمان كنستانتين مونوماكوس كه پاي نهادن هرزن، هر جانور ماده، هر كودك، خواجه و يا هر كسي با صورت صاف را بر زمين مقدس صومعه ها، منع نموده; تاكنون چشم هيچ زني بر اين نگاره هاي ايمان نيفتاده است و شايد دليل چنين تحريمي، همان تمثال افسانه اي مريم باكره باشد، چرا كه راهبان بر اين باورند كه اين تمثال تنها وجود مونثي است كه بايستي در اين كوهستان مقدس جاي داشته باشد. و اما در برابر اجازه به نمايش گذاردن اين آثار يك بنياد ميراث فرهنگي سالونيكا به هر كدام از صومعه هايي كه آثارشان را به نمايشگاه فرستاده اند حدود 365000 دلار پرداخته است. سالونيكا كه در عصر قسطنطنيه و بيزانس از كانون هاي فعاليت هاي بازرگاني و نيز آفرينندگي هنري بود، امسال به عنوان پايتخت فرهنگي اروپا برگزيده شده است و مجموعه مونت آتوس نيز بر تارك گنجينه هاي تاريخي و فرهنگي اين شهر شمالي يونان مي درخشد. نيكوس نيكونانوس، يك استاد معماري كه در برپايي اين نمايشگاه ياري رسانده، در مورد اين مجموعه آثار مي گويد: هر كدام از اين آثار دروازه اي به ملكوت است، دريچه اي به بهشت كه همه راهبان آنها رابزرگ مي دارند. و يكي از جذابترين آثار اين مجموعه يك موزائيك قرن دوازدهم حضرت مريم (س ) و كودك (child and Madonna) است كه تاثير هنر اسلاو را بر مونت آتوس روشن مي سازد. انتظار مي رود اين تمثال كه به وسيله چلانداري ( Chelandari) صومعه، صرب مونت آتوس به نمايشگاه فرستاده شده، هزاران بازديدكننده را بدانجا بكشاند، به ويژه زنان صرب كه براي نخستين بار مي توانند بر آن نظر اندازند. در مجموع، گنجينه هاي مونت آتوس همه بازتابي از تاثير ژرف سبك بيزانس برهنر مذهبي در سراسر اروپا هستند. چرا كه بيزانتين، به عنوان كانون مسيحيت ارتدوكس، از راه بازرگاني، تبليغ و نيز فتوحات نظامي، دو كانون ديگر هنر مسيحي اروپا يعني ايتاليا و روسيه را بارور ساخت. از سوي ديگر، اين نمايشگاه پاسخي بود به شكوه نمايشگاه بيزانتين، ديگري در موزه هنرمتروپليتن نيويورك كه در ماه ژوئيه گذشته پايان يافت. الني بيستيكا، روزنامه نگار سرشناس روزنامه Kathimerini نمايشگاه متروپليتن را در قياس با نمايشگاه سالونيكارنگ پريده و كم خون توصيف مي كند. در حقيقت او نخستين زني بود كه اين گنجينه راهبان را به چشم ديد. اگرچه شايد توصيف بيستيكا دراين مورد كمي خودپسندانه به نظر آيد، اما روشن است كه نمايشگاه گنجينه هاي مونت آتوس سواي ارزش هنري اش، اهداف تبليغي سياسي و تاريخي نيز دارد. به همين ترتيبراهبان مونت آتوس تمايل دارند تا نه تنها ديرپايي هنري مجموعه خود، بلكه كاربري عملي اين اشياء را به نمايش درآورند و يا به عبارت ديگر رويكرد عمل گرايانه به نمايش گذاردن آثار هنري دربرابر پول را مي توان آشكارترين هدف اين نمايشگاه به شمار آنها آورد تاكيد داشتند تا اشياء و ابزار و وسايل زندگي روزمره در صومعه ها نيز در نمايشگاه گنجانده شود. بنابر اين در كنار انجيل ها، فرشينه ها، اطلس ها و خاتم هاي زرين (Chrysobulls) يك خمره شراب 22 تني كه در 1878 ساخته شده يك ماهي تابه كه گنجايش 50 تخم مرغ را دارد و نيز يك جاروي كوچك كهنه هم به نمايش گذارده شده اند. و اما اين جارو آخرين نمونه از صدها جارويي است كه به وسيله انوخ يك، راهب رومانيايي ساكن كوهستان مقدس ساخته شدند كه دست ساخته هايش را براي غذا دادن به فقرا به فروش مي رساند. به بياني اين نمايشگاه يك اسطوره زنده بيزانتين است، كه هرگز از زيستن باز نمانده، از شيوه اي كه راهبان زمان را اندازه مي گيرند تا اعمال و آداب مذهبي دگرگون ناشده آنها ديمتريوس سالپديستيس، سازمان دهنده نمايشگاه مي گويد: اين گنجينه ها نشان مي دهند كه آتوس نه تنها قلب تپيده دنياي مسيحيت ارتدوكس، بلكه يك كانون اثربخش فرهنگ آموزش و نيز دستاوردهاي هنري نيز بوده است. در 1204 فرانك ها با تاختن بر قسطنطنيه و غارت آن نخستين ضربه را بر شكوه بيزانتين وارد آورند و با وجود دوره هاي حمايت سياسي از آنها، راهبان آتوس در دوران اشغالگري فرانك ها و پس از آن در دوران سلطه عثماني ها رنج و آزاربسيار ديدند. اما سرانجام درسال 1912 با قرار گرفتن آتوس در زير پرچم يونان، آزادي فرارسيد. در سال جامعه مذهبي 1926 مونت آتوس با وارد شدن درحوضه اقتدار كليساي ارتدوكس موجوديت خودگردان و مستقلي را براي خود تدارك ديد و از آن پس در سال - 1963 هزارمين سالگرد بنيادگذاري نخستين صومعه بوسيله سنت آتاناسيوس كه بيش از هر چيز با زوال تدريجي همراه بود - آتوس صومعه هايش را با راهبان جوان نيرو اما بخشيد با اين همه، هنوز هم از گوشه و كنار فشارهايي بر آتوس وارد مي آيد. گروه هاي زنان يونان، تحريم ورود زنان به مونت آتوس را كه البته پيشينه اي چندقرني تبعيض آميز دارد، مي دانند و با استناد به قوانين اتحاديه اروپايي خواهان لغو آن هستند و البته راهبان نيز بر اين باورند كه سنن بي همتاي معنوي آنها بايستي به همان صورت حفظ شود و در مجموع، بعيد به نظر مي آيد كه جامعه ديني مونت آتوس در اين كشمكش با گروه هاي زنان بازنده شود. ادعاي راهبان بر حفظ هماهنگي تاريخي اين جامعه كوچك اما بي همتا يك عامل نيرومند به سود آنها بوده و موافقت آنها با به نمايش درآمدن جلوه هايي از زندگاني دگرگون ناشده در صومعه ها براي عموم و از آن جمله پژوهشگران نيز در اين زمينه كمك بزرگي خواهد بود. جرج گالاواريس، يك تاريخ نگارهنر در دانشگاه مك گيل درمونترال دراين مورد مي گويد: اين ] اشياء [ تنها زينت بخش موزه نيستند، بلكه در عواملي حقيقت، هستند كه آيين ارتدوكس به ياري آنها گسترش يافته و تا به امروز پايدار مانده است. و صد البته اين راهبان صوفي منش كوهساران مونت آتوس در طول بيش از هزار سال در برابر قوانيني به مراتب مهيبتر از آنچه ديوانسالاران بروكسل وضع مي كنند تاب آورده اند. به عبارتي شايد بتوان گفت كه آنها هنر پايداري و بقاء را تعالي بخشيده اند. تايم 14 جولاي 1997 ترجمه: احمدرضا حائري اردكاني