Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761114-38906S1

Date of Document: 1998-02-03

سازه ها چگونه فرو؟ مي ريزند وضعيت جغرافيايي و تاريخي ايران از نظر زلزله خيزي ( ) 1 نقشه پهنه بندي خطر نسبي زلزله در ايران كه ضميمه آئين نامه طرح ساختمانها در برابر زلزله معروف به 2800 است آشكارا نشان مي دهد كه بيشتر مناطق كشور به ويژه شهرهاي پرجمعيت در قسمتي قرار دارند كه به نام پهنه باخطر نسبي بالا مشخص شده است. تاريخ گذشته اين سرزمين حاكي از وقوع پي درپي زمين لرزه هاي كوچك و بزرگ در نقاط مختلف آن بوده ( زلزله 130 با بزرگي بيش از هفت ريشتر تاكنون ثبت شده است ) كه تلفات و خسارات جبران ناپذيري وارد كرده است. در زلزله منطقه گيلان و زنجان كه در نيمه شب 31 خرداد 69 روي داد طبق آمار منتشره به بيش از 200000 واحد مسكوني آسيب جدي وارد شد كه /60واحد 000آن به طور صددرصد و 110000 واحد آن بين 30 تا 70 درصد تخريب شدند. زلزله هاي اخير در اردبيل و بيرجند و زلزله هاي كوچك محلي را بايدزنگ هاي خطري بدانيم كه نواخته مي شود. به گفته مهندس زرگر معاون عمراني وزير كشور، براثر زلزله هاي استان اردبيل و خراسان 25000 واحد مسكوني بين بيست تا صددرصد تخريب شدند و در مجموع 350 ميليارد ريال خسارت مالي برجا ماند و به طور متوسط سالانه 1000 ميليارد ريال خسارت ناشي از بلاياي طبيعي بركشور تحميل مي شود. موقعيت خاص تهران تهران بزرگ ما، يكي از نقاط زلزله خيز كشور است و چندين گسل آن را تهديد مي كند. رخ ندادن زلزله هم جاي خوشوقتي و هم نگراني است. چرا كه بنابه نظر دانشمندان زمين شناس، هرچه اين پديده طبيعي ديرتر روي دهد به دليل انباشتگي بيشتر انرژي، زمين لرزه از شدت بيشتري برخوردار خواهد بود. تهران به عنوان مركز علمي، فرهنگي، سياسي، اقتصادي كشور از حساسيت زيادي برخوردار است. رشد سريع جمعيت، مهاجرپذيري آن، تراكم جمعيت درمناطق آسيبپذيرتر آن، رعايت نكردن اصول فني در بيشتر ساختمانهاي سنتي و غيرسنتي همچنين وجود معابر تنگ و گذرگاههايي كه مطابق با اصول شهرسازي نوين نيست، متناسب نبودن سيستم امداد رساني با وسعت و جمعيت شهر (بيش از 1200 كيلومتر مربع وسعت /000/10 000و جمعيت ) آن راآسيبپذير ساخته و لزوم دقت و بازنگري در روشهاي ساخت و ساز و نظارت اصولي بر اجراي آن را گوشزد مي كند. مساله ديگر كه به ويژه در تهران شاهد آن هستيم، ساخت برج هاي متعدد در شهر است. اگر فن آوري جديد به كشور منتقل مي شود، بايد سعي شود كامل و بي عيب و نقص باشد و گرنه مشكل آفرين مي شود. نبود آن بدتراز وجود آن خواهد بود. اگر يك خانه خشت و گلي روستايي اردبيل ويران شود، ممكن است در زير آوار آن كسي زنده بماند اما اگر يك برج مثلا 20 طبقه كه مردم را روي هم چيده است، تخريب شود، ديگر شانسي براي زنده ماندن ساكنان آن و اطراف آن باقي نمي گذارد. علل تخريب سازه ها اثر تخريبي زلزله بر ساختمانها، به عوامل متعددي مانند شدت زلزله، فركانس لرزه، طول زمان لرزش، فاصله از مركز زمين لرزه، عمق كانون جنس لرزه، خاك، جنس مصالح به كار رفته در ساختمان، شكل، ابعاد و فركانس طبيعي ساختمان، نوع اتصالات، جزئيات طرح اتصال، كيفيت اجراي آنهاو... بستگي دارد. برخي از اين عوامل در اختيار ما نيستند اما بسياري از آنها همچون محل احداث سازه، جنس مصالح، روش ساخت، طرح اتصال و كيفيت اجرا عواملي هستند كه به سادگي قابل اعمال نظرند. علل تخريب سازه ها در موقع زلزله توسط كارشناسان متعددي بررسي و گزارش هاي متنوع در سمينارها و كنفرانس هاي علمي ارائه شده و نشان داده شده است كه كيفيت پائين اجراي سازه ها و رعايت نكردن ضوابط و استانداردها باعث بروز صدمات ناشي از زلزله شده است و بيشترين نقطه ضعف سازه هاي فلزي و غيرفلزي در محل اتصالات آنها بوده است. در اين مورد مي توان به گزارش هاي فني كه در مورد زلزله منجيل و بيرجند ارائه شده است، استناد كرد. در بخشي از گزارش مقدماتي از زلزله سفيدابه سيستان و بلوچستان (چهار اسفند) 72 كه توسط مركز تحقيقات ساختمان و مسكن تهيه شده است چنين مي خوانيم: اتصالات طراحي و محاسبه نشده و كيفيت و مشخصات لازم را دارا نيست. تيرهاي فرعي در سقف ها معمولا به هم متصل نشده اند كنسول ها در بسياري ازساختمان ها داراي اتصال كافي به ستون يا سقف نيست. كيفيت اجراي كارهاي فلزي (جوشكاريها ) مطلوب نيست و ضوابط لازم در موردآنها رعايت نشده است و... در بخشي از مجله ساختمان شماره 20 سال 69 ويژه زلزله منجيل زير عنوان علل ناپايداري سازه ها در هنگام زلزله چنين آمده است: هنگام وقوع زلزله نيروهاي جانبي يك سازه اعم از بتوني، فلزي و چوبي اهميت دارند. فرو ريختگي سازه ها در مقابل بارهاي زنده از قبيل زلزله بيشتر در نقاط اتصالات سازه ها رخ مي دهد. در سازه هاي فلزي نقاط اتصال اگر سيستم جوشي باشد لازم است عمل جوش با كيفيت بالاي 90 درصد كه بستگي به هنر و دقت و تجربه جوشكار دارد، انجام گيرد. همچنين از علت هاي فروريختن كامل ساختمان شش طبقه اسكلت فلزي در رشت را نوع اتصالات آن كه در تهران نيز متداول است عنوان كرده بودند (/5/69 1 كيهان ). از آنجا كه سازه با اتصالات آن سرپا است كيفيت اجراي آن درمقاومت ساختمان در برابر زلزله اهميت فوق العاده اي دارد. در گزارشهايي كه از زلزله هاي خارج از كشور نظير كوبه و نورث ريج به دست آمده برحساسيت است، اتصالات سازه هاي فلزي تاكيد شده است. البته در آنجا با يك سطح ديگري از مسايل درگير هستند. علل تخريب بيشتر تنش و جابه جايي زياد، سرعت كرنش زياد، نفوذ، ذوب ناقص فلز، منطقه متاثر از جوش وسيع، ترك طبيعي در محل پشت بندها و احيانا بي دقتي جوشكار عنوان شده است. تحقيقات و مطالعات در زمينه زلزله و تدوين آئين نامه ها با آنكه هرساله زلزله هاي متعددي روي مي دهد به دليل اين كه شدت زيادي ندارند عامه مردم به آنها توجه چنداني ندارند، اما هراز گاهي زلزله اي مهيب رخ مي دهد كه باعث يك شوك اجتماعي مي شود و توجه مردم را به خودجلب مي كند. ولي متاسفانه دوباره به دست فراموشي سپرده مي شود. اين حوادث تلخ منجر به تحقيقات گسترده و گوناگون در اين زمينه مي شود و همچنين باعث تدوين آئين نامه ها و استانداردهاي ايمني شده است. اولين آئين نامه ايمني ساختمانها در برابر زلزله پس از وقوع زمين لرزه سال 1341 بوئين زهرا كه در حدود 13000 نفر تلفات دربرداشت توسط سازمان برنامه و بودجه تدوين شد. اين سير تكاملي منجر به تدوين آئين نامه 2800 در سال 1366 شد و بنابر نظركارشناسان مركز تحقيقات ساختمان و مسكن بايد تكميل شود تا درجه بالاتري از ايمني را تضمين نمايد و موارد جديدي را در برگيرد. اگر ساختمانهايي كه در زلزله اخير بيرجند ويران شدند، طبق اين آئين نامه ساخته مي شدند، متحمل آن همه خسارات نمي شدند. در زلزله كوبه نيز اثر وجودي آئين نامه هاي كارآمد به خوبي نمايان شد. دركوبه پس از زلزله، ساختمانها به دو گروه و برحسب اينكه با مقررات سال 1981 ساخته شده بودند يا نه تقسيم بندي شدند. بيشتر ساختمان هاي نوسازي شده كه مقررات را رعايت كرده بودند خسارت جدي نديده بودند. در اين جا نكته مهم لزوم پاي بندي به رعايت مقررات است. زيرا اگر بهترين آئين نامه ها تدوين شوند اما به اجرا درنيايند نتيجه اي نخواهيم گرفت. خوشبختانه مسئولان ذيربط به اين نكات واقف اند و در صدد اصلاح وضع موجودند. وجود شركت هايي كه مي كوشند معيارهاي فني را رعايت كنند، باعث اميدواري حركتي است مقدس در سراسر كشور از جمله در دانشگاهها و موسسه هاي پژوهشي آغاز شده است و اميد مي رود اين فعاليت ها منسجم شوند وما را به غايت مطلوب رهنمون سازند. گشايش پژوهشكده عالي ساختمان ومسكن، مركز تحقيقات ساختمان و مسكن، برگزاري سمينارهاي تخصصي تاسيس وتجهيز آزمايشگاه، كف قوسي، گسترش شبكه شتابنگاري در سراسر كشور و...