Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761102-38111S1

Date of Document: 1998-01-22

چگونه انتقاد؟ كنيم از انتقادات متحكمانه پرهيز كنيد. بدانيد انتقادي كه به صورت حكم و بيان يك حقيقت مطلق مطرح شود، بلافاصله فرد مقابل را در موضع دفاعي قرار مي دهد و او را وادار مي سازد كه در قالب يك گفتگوي منفي آن نظر را رد كند. چون انسانها سيستم هاي ارزشي متفاوتي دارند و انگيزه موردتوجه يك نفر ممكن است كوچكترين جاذبه اي براي ديگري نداشته باشد، لذا بايد در انتخاب انگيزه مناسب، نهايت دقت را به كار برد و لازم است انگيزه اي انتخاب شود كه براي شخص مقابل ارزشمند باشد. براي اينكه انتقادي سازنده و موثر واقع شود، شخص بايد به يك سلسله پرسشهاي اساسي پاسخ دهد. هر يك از اين پرسشها، در رساندن منتقد به هدف خود، نقش مثبتي را ايفا كرده و هم روند ومحتواي انتقاد را دربر مي گيرند. پرسشهاي مربوط به محتوا، به مامي گويند كه چه اطلاعاتي لازم است مبادله شود، و پرسشهاي مربوط به روند و نحوه انتقاد، ما را ازچگونگي تبادل آن اطلاعات آگاه مي سازد. مسلما همانطور كه گفتن وچگونه گفتن ارتباط نزديكي با هم دارند، محتوا و روند انتقاد نيزمتقابلا بر يكديگر اثر مي گذارند. در تعيين محتواي خاص يك انتقاد، ابتدا بايد از خود بپرسيد: از چه رفتاري مي خواهم انتقاد؟ كنم پاسخ دادن به اين سوال موجب مي شودتا بتوانيد آنچه را كه ديگران انجام مي دهند و سبب ناراحتي شما مي شوددقيقا مشخص كنيد. تاكيد بر رفتار خاصي كه مي خواهيد از آن انتقاد كنيد به دلايل زيرمي تواند مفيد باشد: اولا: از تعميم و گسترش انتقاد و به كار بردن كلمات پوچ و آزاردهنده هميشه وهرگز جلوگيري مي كند. ثانيا: هنگامي كه انتقادي رابا قاطعيت و به طور دقيق مطرح مي نماييد براي شخص مقابل اين امكان را فراهم مي سازيد كه منظورشما را به درستي درك كند. ثالثا: انتقادي كه متوجه رفتار خاصي باشد احتمال اينكه به گفت وشنودي دو جانبه و سازنده تبديل شود بيشتر است تا بحثي كه حدود آن مشخص نيست و يا به انكار محض منتهي مي شود. براي انتقاد از يك شخص و يا پس موضوع، از مشخص كردن رفتار خاصي كه قصد انتقاد از آن را داريد با درنظر گرفتن موارد زير و سوالاتي كه در اين رابطه مطرح مي كنيد كار راانجام دهيد: - ابتدا مشخص كنيد كه آيارفتار مورد انتقاد را مي توان تغيير؟ داد شما بايد دست به يك ارزيابي عيني بزنيد تا دريابيد آيا شخص مقابل علاقه مند به تغيير دادن رفتار يا طرز فكر خود هست يا؟ خير و اگر پاسخ مثبت است، احتمال قبولي آن از طرف انتقاد شونده چقدر؟ است - سپس از خودتان بپرسيد: انتقادمن چه تاثيري در بهتر شدن اوضاع ويا بهبود روابطمان مي تواند؟ داشته باشد انتقاد زماني مي تواند موثرواقع شود كه انتقاد شونده آن رابه نفع خويش ببيند. درك سودمندي يا منفعت از سوي فرد مي تواند به عنوان انگيزه اي نيرومند براي تغيير عمل به كار رود. چنين انگيزه اي باعث مي شود كه فرداحساس كند به نفع خودش است كه انتقاد را بپذيرد. يافتن انگيزه مناسب از آنجايي كه انسانها سيستم هاي ارزشي متفاوتي دارند و انگيزه مورد توجه يك نفر ممكن است كوچكترين جاذبه اي براي ديگري نداشته باشد، لذا بايد در انتخاب انگيزه مناسب، نهايت دقت را به كار برد و لازم است انگيزه اي انتخاب شود كه براي شخص مقابل ارزشمند باشد. - پس از اينكه معلوم شد كه رفتار شخص مورد انتقاد شما واقعا قابل تغيير است بايد براي خود روشن كنيد: از شخص مورد انتقاد چه انتظاري داريد يا چه؟ مي خواهيد - بايد دانست افرادي كه موفق نمي شوند به انتقاد پاسخ مناسبي بدهند، به اين دليل نيست كه نمي خواهند بلكه احتمالابه اين علت است كه منظور شما را به خوبي درك نمي كنند. اين مساله بويژه در مورد مرئوسين و كودكان صدق مي كند. وقتي به كارمندي مي گوييم رفتارت با شئونات اداري مغايرت دارد تغيير موثري در رفتار او ايجاد نخواهد كرد، اما اگر به طور خلاصه راه حل مشكل را براي او مشخص كنيم احتمال اينكه كارمند ندانداز چه انتقاد مي كنيد و چه مي خواهيدبه حداقل مي رسد. - پس از انجام مقدمات مذكوربايد از خود بپرسيد: آيا شخص مورد انتقاد مي داند چه آيا؟ مي گويم با آنچه مي گويم موافق است يا؟ مخالف اينكه مطمئن شويم فرد مقابل شنونده محض نيست بلكه حرف ما را دقيقا مي فهمدبسيار مهم است زيرا در غير اين صورت ممكن است از گفته هايمان نتايج نادرستي بگيرد. - ساده ترين راه براي اينكه مطمئن شويد انتقاد شونده منظور شما را مي فهمد اين است كه از او سوال كنيدآيا منظور مرا درك؟ مي كني يا فكر مي كني مي خواهم چه چيزي را به؟ توبگويم. بديهي است هر سوالي كه فردمقابل را به تكرار موضوع انتقاد وارد كند به طوري كه موضوع انتقاد كاملا براي وي مشخص گردد، مفيد مي باشد. - سپس طرح اين سوال از انتقاد شونده، كه آيا با انتقاد وارده موافق است يا خير مي تواند موثرباشد. پاسخ اين سوال هر چه حداقل باشد، گفتگويي را آغاز كرده و ازواكنشي به شكل سكوت يا اخم و ترشرويي جلوگيري مي كند. - اكثر مردم هنگامي كه موردانتقاد قرار مي گيرند احساس مي كنند كه در معرض حمله واقع شده اند و نمي توانند از خودشان دفاع كنند، در چنين مواقعي اگرتشويق شوند يا به آنان مهلتي داده شود كه عقيده شان را در موردانتقاد ابراز دارند، احساس خطر وناامني آنها تا چه حد زيادي ازبين مي رود. - براي اينكه انتقاد، به صورت پيشنهادي موثر و سازنده واقع شود بايد نحوه بيان آن را مشخص كنيم يعني فقطچه بگوييم مهم بلكه چگونه نباشد، بگوييم نيز مهم باشد. - بهتراست پيش از آنكه تصميم بگيريد انتقاد را با چه عبارتي بيان كنيد ابتدا ازخودتان بپرسيدآيا انتقادم راطوري مطرح مي كنم كه فرد مقابل آن را به بهترين وجه؟ بپذيرد - لازم است به فرد انتقاد شونده تفهيم كنيد كه انتقادتان الزاما بيان يك حقيقت محض نيست بلكه بازتاب ساده عقيده شماست زيرا انتقادها في نفسه نه درست هستند و نه نادرست. - از انتقادات متحكمانه پرهيزكنيد. بدانيد انتقادي كه به صورت حكم و بيان يك حقيقت مطلق مطرح شود، بلافاصله فرد مقابل را در موضع دفاعي قرار مي دهد و او را وادار مي سازد كه در قالب يك گفتگوي منفي آن نظر را رد كند. - بدانيد اگر انتقاد را به عنوان نگرش شخصي خود از يك وضعيت بيان كنيد ديگران اشتياق بيشتري به شنيدن آن نشان مي دهند و حتي ممكن است نسبت به نحوه نگرش شما كنجكاوي به خرج دهند. در حقيقت به انتقاد شونده فرصت مي دهيد تا عقايد و احساسات خود را با عقايد شما مقايسه كند. اين عمل منتج به گفتگويي سازنده ومفيد خواهد شد. - براي آنكه از انتقاد متحكمانه پرهيز كرده و انتقاد را به عنوان نگرش شخصي خود بيان كنيد، مي توانيد از ضميرمن در جملات خود استفاده كنيد، مانندبه عقيده من رفتار ديروز شما مناسب نبود. اين نوع بيان، به انتقادكننده نيز كمك مي كند تا نسبت به انتقادش احساس مسئوليت بيشتري كرده و از وارد نمودن اتهامات نادرست پرهيز نمايد. - براي آنكه انتقاد شما تاثير بيشتري به جاي گذارد، بهتر است آنرا طوري مطرح كنيد كه فرد مقابل شما احساس كند او را درك كرده و با وي همدلي مي نماييد. همدلي مي تواند بطور مستقيم يا غيرمستقيم از طريق احساسات، افكار و رفتار منتقل شود. وقتي از كسي انتقاد مي كنيد با پاسخ دادن به اين سه سوال همدلي خود را ارزيابي كنيد: - 1 اگر من جاي او بودم و اين حرف را مي شنيدم چه احساسي به من دست ؟ مي داد - 2 اگر من جاي او بودم و چنين چيزي به من مي گفت چه فكر؟ مي كردم - 3 اگر من جاي او بودم آيا از اين كه در اين شرايط از من انتقاد كنند تشكر و قدرداني؟ مي كردم - بدانيد انتخاب زمان و مكان مناسب براي طرح يك انتقاد خود نوعي همدلي به شمار مي رود. - هنگامي كه از كسي انتقاد مي كنيد، به نوع احساسات خود فكر كنيد، آيا احساسات شما مثبت است يا؟ منفي (يا با خصومت، اضطراب، سرزنش، تحقير و... ) در صورت بروز احساسات منفي فرد مقابل نسبت به طرز تلقي و فكر شما واكنش بيشتري نشان مي دهد تا به معنا ومفهوم سخنانتان. - چنانچه بخواهيد انتقاد شما با واكنش مثبت و سازنده اي همراه گردد، بايد نشان دهيد كه نه تنها به آنچه گفته ايد متعهد هستيد، بلكه به رفتار فرد در مقابل انتقاد خودتان نيز ارج مي نهيد. - بدانيد هدف از انتقاد سازنده برقراري ارتباط بين انتقاد دهنده و انتقاد گيرنده، به منظور نيل به يك هدف مشترك مي باشد. - انتقاد حقيقي آن است كه بر محاسن تكيه كند نه بر معايب. خلاصه مطالب: - 1 رفتار مورد انتقاد را مشخص كنيد. - 2 انتقاد خود را تا حدامكان واضح و روشن بيان نماييد. - 3 اطمينان حاصل كنيد كه رفتاري را كه مورد انتقاد قرار مي دهيد قابل تغيير است، در غير اينصورت از انتقاد صرفنظر كنيد. - 4 از عبارت نظر شخصي من اين است استفاده كنيد و از تحميل نظريات خود بپرهيزيد. - 5 واضح و شمرده سخن بگوييد بطوري كه فرد مقابل انتقاد شما و دليل مطرح كردن آن را بفهمد. - 6 موضوع را طولاني و انتقاد را به سخنراني تبديل نكنيد زيرا شنونده بي حوصله، توجهي به آن نمي كند. - 7 بكوشيد انگيزه هايي را براي تغيير رفتار پيدا كنيد و خود را در مقابل مشكل انتقاد شونده و يافتن راه حلي براي آن متعهد بدانيد. - 8 اجازه ندهيد گفته هايتان از احساسات منفي شما رنگ بگيرد. مواظب باشيد صدايتان بلند و لحن كلامتان خشن و طعنه آميز نباشد. از ژستهاي خشم آلود مانند گره كردن مشت، اخم كردن، گره به ابروانداختن و نظائر آن بپرهيزيد. حالت و رفتار شما مي بايست گفته هاي شما را تقويت كند نه آنكه آنها را نفي نمايد. - 9 با مشكلات و احساسات فرد مقابل همدلي نشان دهيد. - 10 انتقاد را در زمان و مكان مناسب ابراز نماييد. - 11 سعي كنيد قبل از انجام انتقاد واكنش هاي منفي شخص مورد انتقاد را پيش بيني كنيد و تدابير مقابله اي لازم را مشخص كنيد. - 12 اگر انتقاد شما نتايج مثبتي به بار آورده نشان دهيد كه متوجه شده ايد و آن را تحسين مي كنيد. نظر اسلام درباره انتقاد: از نظر اسلام تذكر مفيد و بجا يك عمل شايسته محسوب مي شود. خداونددر قرآن مي فرمايد: تذكر بده براي آنكه تذكر و يادآوري مومنين راسود مي دهد ( ). علاوه 1 برآن پنددادن هم از صفات حسنه اي است كه خدابه پيامبرش صلوات ا... عليه دستور انجام آنرا مي دهد و مي فرمايد: مردم را بوسيله حكمت و پند بسوي خدايت دعوت كن ( ).- 2 روش حضرت رسول اكرم (ص ) در رابطه با انتقاد اين چنين بود كه وقتي به آن حضرت خبر مي رسيد كه كسي سخن ناروايي برزبان رانده در مقام انتقاد، نام آن شخص را در حضور مردم نمي برد و براي جلوگيري از فاش شدن نام شخص و رسوا شدن او مي فرمود: چرا كساني چنين مي گويند. در روايات تاكيد شده است كه براي حفظ آبروي اشخاص بايد از نصيحت كردن آنها در حضور ديگران خودداري كرد تا موجبات شرمندگي و خجلت آنان فراهم نشود. حضرت علي ( ع ) نيز در اين زمينه مي فرمايد: نصيحت كردن شما در بين مردم سركوب كردن حيثيت و شخصيت كسي است كه پندش مي دهي. پند و موعظه افراد بايد در خفا و به صورت پنهاني انجام گيرد اين كار باعث مي شود تا فردي كه مورد موعظه قرار گرفته است احساس اطمينان بيشتري نسبت به ناصح خويش داشته باشد و سعي خود را در بكار بردن نصايح او بكند. حضرت امام حسن عسكري (ع ) مي فرمايد: كسي كه برادر خود را پنهاني موعظه كند او را زينت داده و اگر بطور علني و آشكار اندرزش دهد باعث بي ارزشي وي گرديده است. نصيحت كننده نيز بايد مراقب احوال خود باشد و آنچه را كه مي خواهد به ديگران بگويد ابتدا خود در مقام عمل آن برآيد و سپس به ديگران انتقال دهد. حضرت علي ( ع ) مي فرمايد: ناصح ترين شما نسبت به مردم كسي است كه خود را بيشتر پند دهد و در مقابل پروردگار خويش بيشتر سر تعظيم فرود آورد، همچنين وي فرمود: كسي كه خود را پنددهد شايستگي دارد كه ديگران را نيز نصيحت كند. پيامبر اكرم ( ص ) در خصوص ويژگيهاي يك ناصح مي فرمايد: ناصح مردم بايد نسبت به آن مهربان و رفيق باشد و با لطف و بيان دلنشين دعوتشان نمايد و علاوه براين از تفاوت اخلاقي ايشان آگاه باشد تا بتواند هر گروهي را در جاي خود مستقر سازد (با هر فردي به تناسب اخلاقش برخورد نمايد ). امر به معروف و نهي از منكر كه در واقع بعنوان نوعي نصيحت و موعظه بكار مي روند نيز بايد با شرايطي انجام گيرند مثلا آنكه فردي كه مي خواهد امر و نهي كند بايد خودش بر معروف و منكر شناخت داشته باشد، دوم آنكه احتمال تاثير بدهد، سوم آنكه بداند شخصيت معصيت كار قصد دارد كه معصيت خود را تكرار كند، پس اگر بداند ياگمان كند و يا احتمال صحيح بدهد كه تكرار نمي كند واجب چهارم نيست، آنكه در امر و نهي مفسده اي نباشد پس اگر بداند يا گمان كندكه اگر امر و نهي كند ضرر جاني يا عرفي و آبرويي يا مالي قابل توجهي به او مي رسد واجب نيست. بنابر آنچه گفته شد از نظراسلام نصيحت و موعظه اي كه قصد راهنمايي و ارشاد در آن باشد و صاحب آن نيزاهل عمل باشد و براي انجام آن از آگاهي و توانايي كافي برخوردار باشد خوب و پسنديده است و ضمن اينكه صاحب آن را به خير و صلاح رهنمون مي سازد موجب اصلاح و تزكيه جامعه نيز مي شود. غلامرضا صديق راد - 1 سوره ذاريات آيه. 55 - 2 سوره نحل آيه. 125