Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761101-38011S1

Date of Document: 1998-01-21

چه مبارك سحري بود و چه فرخنده شبي ميليون ها روزه دار مسلمان، با برگزاري آيين هاي پرشكوه شبهاي عزيز قدر را به سحر بردند و در درياي بيكران حق، جسم و روح خود را شست وشو دادند و در پرتو كرامت پروردگار، به زلال آدميت و ژرفاي فطرت نگريستند. اين شبهاي گرانقدر، ضيافتي بود از نور و رحمت كه عاشقان را تا روشناي ملكوت و شكوه معراج فرا رمضان خواند ماه پالايش جسم و جان است و شبهاي قدر، لحظه هاي پرشكوه برخورداري از رحمت پروردگار. مردم روزه دار به واقع در اين شبها فارغ از خويشتن، خواستار رفع ظلم و بي عدالتي، بيماري و جهل، ريا و تكبر از جامعه انساني به ويژه مسلمانان مي شوند و دگرخواهي مردم روزه دار در حمايت از نيازمندان، خيرات و مشاركت جمعي در ايجاد و احداث بناهاي عام المنفعه تجلي مي يابد. رحمت شبهاي قدر، وجدان هاي بيدار، نوعدوست و عدالتخواه مومنين را صيقل مي بخشد و بر مويه هاي كاذب رياكاران وقعي نمي نهد. چرا كه شبهاي قدر به نوعي، موسم داوري حق و اندازه گيري حاصل رفتار وعملكرد ماست. در شان نزول آيات شريفه قرآن در شبهاي قدر آمده است: ما اين قرآن عظيم الشان را (كه رحمت واسع و حكمت جامع است ) در شب قدرنازل كرديم. و تو چه مي داني شب قدر چيست. شب قدر (در مقام و مرتبه ) از هزار ماه بهتر و بالاتر است. در اين شب فرشتگان و روح (يعني جبرئيل ) به اذن خدا از هر فرمان (و دستورالهي و سرنوشت خلق ) نازل مي شوند. اين شب رحمت و سلامت و تهنيت است تا صبحگاه. علامه فقيه طباطبايي در باره شب قدر مي گويد: طبق سوره مبارك قدر، آن شبي كه قرآن نازل شده، قدر است و ظاهرا مراد از قدر، تقدير و اندازه گيري است، پس شب قدر، شب اندازه گيري است. خداي تعالي در آن شب، حوادث يك سال را يعني از آن شب تا شبقدر سال آينده را تقدير مي كند. زندگي، مرگ، رزق، سعادت، شقاوت و چيزهايي ديگر ازاين قبيل را مقدر مي سازد. حجت الاسلام والمسلمين سيد مصطفي محقق داماد مي گويد: قرآن براي عظمت شب قدر تعبير جالبي دارد; خطاب به رسول الله مي فرمايد: وماادراك ماليله القدر يعني اين شب آنقدر با اهميت است كه حتي تواي رسول مابه اهميت آن واقف نيستي. شب قدر، قلب ماه رمضان در زمينه عظمت شب قدر آمده است كه اين شب، قلب ماه رمضان است. در حقيقت براساس آيات و روايات، سرنوشت همه موجودات جهان در اين شب تعيين مي شود بنابر اين شب قدر در ميان شبهاي سال بي نظير است. چون اين شب، شب عروج و رجوع و رحمت است. بايد از تمام وقت هاي شب قدر بهره گرفت و از خداوند كه تمامي مقدرات انسانها از جانب اوست، استمداد جست و براي تزكيه وتعالي روح كوشيد. امام صادق (عليه السلام ) در عظمت والاي شب قدر فرموده است: جبهه درخشان ماههاي سال، ماه خداست كه همان رمضان است و قلب ماه رمضان، شب قدر است. با توجه به فضيلت شب قدر، به نفس خود نهيب زنيم و از خواب غفلت بيدارش سازيم. يك دانشجوي رشته معارف مي گويد: نبايد اين گونه تصور شود كه شب قدر يك شب و آن هم تنها براي پيامبر اسلام ( ص ) اتفاق افتاد. بلكه از بيانات و اشارات سوره قدر و روايات معلوم مي شود كه ليله القدر صورت ديگري از پديده هاي خلقت و حيات است كه در فاصله هاي آفرينش و كمال استعداد هر پديده اي رخ مي نمايد و در مسيرجديد پيش مي رود. بعد از خلقت و حيات و بعد از آن كه انسان را تاريكي، اوهام وغرايز فرا مي گيرد و دچار خاموشي مي شود، توجه پروردگار، اشخاص نيرومند و منزه شده اي مي پروراند كه در اين شب روحشان درخشان وتسليم و مجذوب مي شود و قواي نفساني و حواس ظاهري شان يكسره بسته و خاموش مي گردد. راز شب قدر به راستي شب قدر كه اين همه مورد تكريم است و از فضيلت بي مثالي برخوردار مي باشد، چه شبي؟ است در اخبار و احاديث دراينكه شب قدر يكي از شبهاي ماه رمضان است، ترديدي وجود اما ندارد، كدام شب؟ آن در اين باره اختلاف وجود دارد. اهل سنت براين باور است كه شب بيست و هفتم رمضان، شب قدراست. گروهي ازمخبران و محدثان، شب اول ماه رمضان را شب قدر مي دانند. اما بيشتر محدثان شيعه براين نظر اتفاق نظر دارند كه شبقدر، يكي از شبهاي احياء است. شب احياء شبي است كه در نوزدهم، بيست ويكم و بيست وسوم رمضان واقع شده است. علامه فقيه سيد محمدحسين طباطبائي در تفسيرارزشمند الميزان چنين آورده است كه در مجمع البيان است كه از حماد بن عثمان از حسان ابن ابي علي نقل شده كه گفت: از امام صادق (عليه السلام ) از شب قدر پرسيدم. فرمود: در نوزدهم رمضان و بيست ويكم و بيست و سوم جستجويش كن. به هر تقدير، شب قدر را اگر راز و رمزي تلقي كنيم ولي اين حسن را دارد كه فرد مجال بيشتري دارد تا به عبادت و الهي شدن بپردازد. عباس حاج بابايي در اين باره مي گويد: شايد از رحمت هاي ماه رمضان باشد كه مومنان، تمام شبهاي رمضان را به اعتبار شب قدر، به عبادت مي پردازند و براي آخرت خويش توشه ايمان برمي دارند. او مي افزايد: اينكه چند شب به عنوان شب قدر به شمار مي آيد و امامان بزرگوارمان نيز آن را قطعي نكرده اند، به طور قطع بي حكمت نمي باشد و يكي از حكمت هاي آن شايد اين باشد كه مومنان بتوانند زمان بيشتري را به عبادت بپردازند. برخي مواقع ممكن است فرد علي رغم تمام حساسيت ها و مراقبت هايي كه دارد، فرصت هاي مناسب را از دست بدهد و نتواند از پيام ها و فضيلت هاي آن حادثه و مناسبت برخوردار باشد، بنابراين اين روايت كه شب قدر شامل چند شب از شبهاي ماه مبارك رمضان باشد باآيين هاي اين شب تناسب و نزديكي بيشتري دارد. شب قدر، هركدام از شبهاي زيباي ماه رمضان باشد، لسان الغيب حافظ شيرازي در فضيلتش اينگونه گفته است: دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند وندر آن ظلمت شب، آب حياتم دادند بي خود از شعشعه پرتو ذاتم كردند باده از جام تجلي صفاتم دادند چه مبارك سحري بود و چه فرخنده شبي آن شب قدر كه اين تازه براتم دادند . محبوبه اوسطي. مي گويد: مخفي ماندن زمان دقيق شبقدر شايد به آن دليل باشد كه مومنان شبهاي بيشتري از ماه رمضان را به اميد شب قدر و نزديكي بيشتر به خدا پاس دارند و در احياي آن اين بكوشند حكمت دربرخي از عبادات نيز منظور شده است. مثلا اسم اعظم پروردگار در بين اسامي خداي تعالي به طور صريح مشخص نشده است تا مومنان هم اسامي جلاله را حرمت نهاده و در حكم اسم اعظم بدانند. از پيامبر اسلام (ص ) نقل شده است كسي كه شب قدر را از روي ايمان و حسابرسي برخيزد، خداوند وي را مشمول مغفرت خود قرار مي دهد وگناهان گذشته اش را مي آمرزد. قدر و شب زنده داري از شناسه ها و مزيت هاي شبهاي قدر، شبزنده داري وبه راز و نياز پرداختن مومنان و خالق هستي مي باشد. شبهاي احيا در اعتقاد و باور شيعه از قربت و منزلت خاصي برخوردار است. در اين شبها، شيعيان تا به هنگام سحر به عبادت و خواندن قرآن و دعا مشغول مي شوند. برخي در خانه و بسياري در مساجد، اعمال و مراسم احيا را به جا مي آورند. سيد شهابالدين موسوي زنجاني - امام جماعت يكي از مساجد در اين باره مي گويد: برخي افراد سراسر شب رابيدار مي مانند و برخي نيز تا پاسي از شب به خواندن دعا و نيايش پروردگار مي پردازند. روزه داران در شبهاي قدر، پس از خواندن نمازهاي مغرب و عشا، همانند ساير شبهاي ماه رمضان، افطار مي كنند در اين شبها غذاهاي مخصوصي مي خورند تا از نظر عاطفي آمادگي پيدا كنند. پس از صرف افطار و اندكي استراحت، آناني كه قصد شب زنده داري و راز و نياز با خدا را دارند، براي پاسداشت شبهاي احيا به مسجد مي روند و هركسي جاي مناسبي را انتخاب مي كند. در اين شبها هريك از شبزنده داران، مهر و تسبيح و گاهي تربت حضرت سيدالشهدا (عليه السلام ) يك، جلد قرآن مجيد ويك جلد كتاب دعاي مفاتيح الجنان به همراه مي برند. دعاهايي كه در شبهاي احيا، خوانده مي شود همان دعاهاي شبهاي ماه رمضان به همراه دعاهاي مخصوص شبهاي احيا است. جوشن كبير، جوشن صغير، دعاي توسل به ائمه و مجير از جمله دعاهاي ويژه شبهاي احيا است. كيومرث عبداللهي. مي گويد: دعاي جوشن كبير، مشهورترين ومتداول ترين دعايي است كه توسط مومنان شبزنده دار در طول شبهاي احيا خوانده مي شود. دعاي جوشن كبير در مكاني كه مومنان، گردآمده اند، توسط يكي كه از صدايي خوش و رسا برخوردار است، خوانده مي شود و ديگران آهسته آن را زمزمه مي كنند. در شبهاي احيا، قرائت چند سوره قرآن از جمله سوره هاي قدر، دخان، روم و عنكبوت از منزلت خاصي برخوردار است. آخرين عمل در شبهاي احيا، قرآن به سر گذاشتن است كه با تشريفات خاصي انجام مي شود. امام جماعت يا پيش نماز براي شروع مراسم قرآن به سر گذاشتن، درمحراب مي ايستد و پس از خاموش شدن چراغ ها و برقراري خاموشي براهميت قرآن به سر گذاشتن، توضيحاتي را مي دهد. سپس از حاضران مي خواهد در حالي كه از گناهان خود استغفار مي كنند، قرآنها را بر سربگيرند. بعد هركس قرآنش را بر سر گذاشته و با دست راست آن رانگه مي دارد و دست ديگر را به سوي آسمان بلند مي كند. بعد از اينكه تمام حاضران، قرآن به سر پيشنماز گذاشتند، يا امام جماعت، خداوند را به قرآني كه دراين شبهاي پرفيض قدر نازل شده قسم مي دهد تا گناهان همه آنان را بيامرزد. سپس خداوند را به 14 معصوم قسم مي دهد و از احياگزاران مي خواهد كه 10 مرتبه بك يا الله بگويند. بلافاصله همه حاضران در مجلس در حالي كه با چشمان تقاضامندشان به سوي آسمان مي نگرندبك يا الله را زمزمه مي كنند.. سيدشهابالدين موسوي زنجاني. مي گويد: مي گويند هركس در شبهاي احيا بخوابد از رحمت حق بي نصيب مي شود. احياگزاران بر اين باورند كه اگر اعمالشان در شبهاي احيا به ويژه در شب بيست و سوم كه به شب مزد معروف است مورد قبول درگاه الهي واقع شود خداوند از گناهانش مي گذرد.