Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761028-37803S1

Date of Document: 1998-01-18

دونگارش قرآني ابوالمكارم حسني كهن نمونه هاي گزارشهاي قرآن به پارسي ) 1 دقائق التاويل و حقائق ج 2 التنزيل پژوهش: جوياجهانبخش انتشارات بنيان 1376 ه -. ش. ) 2 تفسير شريف البلابل ج 4 القلاقل تصحيح و تحقيق: محمد حسين صفاخواه شركت انتشارات احياء كتاب 1376 ش. ابوالمكارم محمود بن محمد حسني واعظ، مفسر و متكلم امامي، و صاحب آثاري در تفسير و كلام است كه به رغم جلالت قدر، مجهول مانده. هرچند دانشي مردي چيره دست و در گونه نگرشي و نگارشي خويش بي بديل است و با لقبسيدالمفسرين از او ياد گرديده، متاسفانه آگاهي خورند نگرشي از زندگاني اش بدست نيست. دو تفسير از وي برجاي مانده، هر دو به پارسي و هردو باروند و شيوه موضوعي ويژه: يكي، دقائق التاويل و حقائق التنزيل كه هر چند پس از آن ديگر اثر تفسيري وي نگاشته آمده، از چشم انداز چوني و چندي گويا برآن تفوق داشته باشد; ديگر، بلابل القلاقل كه پيش از دقائق نگاشته شده و بحجم اندك تر است. ابوالمكارم در بلابل القلاقل - بقول خودش -هر آيتي كه اول آن مبني است بخطابقل... استخراج، كرده است وبقدر وسع و طاقت، تفسير آن بنوشته. در دقائق التاويل، مصنف، آيات آغازگشته به ياايهاالذين امنو وان الذين امنوا والم تر را به تفسير نشسته است. وي در هر دو اثر روشي متكلمانه دارد و مي كوشد در جاي جاي سخن، حقانيت اماميه و بطلان مدعيات مخالفان رابازنمايد. باقتضاي اين كوشش استناد به اخبار و احاديث و گفتاورد از مصادر اهل سنت در مي بايسته كه مصنف بدان اهتمام ورزيده است. شور و نوآوري و كوشايي او در احتجاجات متكلمانه - به ويژه با نظر كرد در روزگار پرآشوب وي و بحران باوري و سياسي عصر مغول و ايلخانان كه تا اندازه اي دست متكلمان و مبلغان را در طي نهج حق و كشف صدق گشوده مي داشته - بسيار چشمگير و در خور عنايت مي باشد. آگاهي او از آراء مفسران متقدم و نگرش ناقدانه اش به گفته هاي ايشان براي قرآن پژوهان بس مغتنم است. اگرچه آثار ابوالمكارم با تاويل و مشرب تاويلگرانه درآميخته و به گواهي نام دقائق التاويل، مصنف رازجويانه، كوشيده، گوهر پنهان و جان نهفته آيات خداي - سبحانه و تعالي - را بركشد و پيش ديدگان حيران جويندگان هيچ نهد، نبايد او را چون تاويليان افراطي بي بندوباري دانست كه تفسير به راي پيشه ساختند و دانشيواژه فرخ قرآني تاويل را به لوث غرض نفس خويش آلوده خواستند. هم دقائق و هم بلابل زمينه مستعدي براي بررسي زباني و واژگاني اند و از منظر تحقيقات ادبي قابل رويكردمي باشند. اين هر دو اثر - به جهت اهميت فراوانشان - مورد توجه وبررسي دفتر نشر ميراث مكتوب واقع شده اند و اين دفتر متن ويراسته دقائق التاويل را در دو دفتر در آستانه انتشار دارد. ويرايشي از بلابل القلاقل - با نام البلابل و القلاقل! - ازسوي انتشارات احياء كتاب نشر يافته و البته هنوز به سامان پژوهشي مطلوب نرسيده.