Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761021-37273S1

Date of Document: 1998-01-11

گرايشهاي ايدئولوژيك در جهان اسلام گرايشهاي ايدئولوژيك در جهان اسلام نگاهي به طيفهاي گوناگون اسلامي در قرن حاضر (بخش دوم ) نمودار 1 گرايشهاي ايدئولوژيك عمده در ميان شاخه هاي شيعه و سني اسلام گرايي سياسي را نشان مي دهد. در شاخه سني اسلام گرايي سياسي، شش جريان بزرگ و كوچك ايدئولوژيك قابل ذكر است. (نمودار) 2 اخباريون: اهل حديث محافظه كارترين و سنتي ترين شاخه اسلام گرايي است، كه قائلان به آن پيرو سرمشق هاي زندگي پيامبر اكرم (ص ) (سيره ) و اقوال واعمال (آثار ) وي هستند. اين جماعت براي دست يافتن به سرچشمه هاي نابديني، به روايتهايي كه از پيامبر شده است (احاديث ) رجوع مي كنند. عنصر اصلي وهابيت سعوديها و اسلاف حنبلي آنها همين است. اهل الحديث در عربستان سعودي و ديگركشورهاي عربي و اسلامي خود را سلفيون - پيروان متقدمان پرهيزگار يا سلف صالح - مي دانند. سلفيون با اين وصف خود، را از اصوليون يا فقيهان اصول گرا جدا مي كنند. شيخ عبدالعزيز بن بازمفتي عربستان رهبري اهل الحديث را برعهده دارد. حمايت بن باز از رژيم سعودي باعث شد كه شماري از پيروان جوان او راه ديگري برگزينند، اين انشعابيون تحت رهبري سلفيون بنيادگرا در دهه 90 نهضتي اعتراضي راه انداختند و به مخالفت با پادشاهي عربستان و پيوندهاي اقتصادي و دفاعي آن با ايالات متحده و همپيمانان غربي آن برخاستند. ( ) 6 اعتداليون اخواني: گروه اخوان المسلمين در حال تبديل شدن به جريان اصلي اسلام گرايي هستند. اخوان المسلمين بيش از ساير گروههاي اسلامي اين اقبال را داشته است كه به مركز ايدئولوژيك و نهادي اسلام گرايي اهل تسنن در جهان عربو بيرون از آن تبديل شود. اين نهضت در سال 1929 ميلادي در مصر به دست حسن البنا شكل گرفت مشي مسلحانه اخوان المسلمين در دهه هاي 50 و 60 بارها به سركوباين گروه انجاميد تا اينكه در دهه 70 بار ديگر با كمك انورسادات رئيس جمهوري وقت مصر جان گرفتند. سازمان جديد اخوان المسلمين كه خاطره دردناك گذشته را پيش چشم داشت اين، بار با كنار گذاشتن مشي مسلحانه به روشي معتدل دست يازيد كه هدف آن ايجاد جامعه اي اسلامي با اتكاء به توده هاي فرودست اجتماع و از طريق موعظه و فعاليتهاي اجتماعي بود. ( ) 7 اخوان المسلمين با وجود جدايي اش از انورسادات و آزار و اذيتي كه در زمان مبارك با آن روبه رو شد، بر بسط تعاليم خود در زمينه اسلامي كردن مسالمت آميز همه كشورهاي عربي كه هوادارانش در قالبشاخه هاي مختلف و يا نامهاي متفاوت در آنها اسلام سياسي را ترويج مي كنند پاي فشرد. ( ) 8 با وجود اين استراتژي اخوان المسلمين يعني اسلامي كردن تدريجي در دهه هاي 70 و ميلادي 80با مخالفت نسل جديد اسلام گرايان روبه رو شد. اين تقابل به ايجاد بسياري گروههاي تندرو انجاميد كه به مبارزه انقلابي با دولتها برخاستند. ( ) 9 مهدويت انقلابي: يكي از گروههايي كه جوانان افراطي جدا شده از اخوان المسلمين تاسيس كردند، جماعت اسلامي بود كه بعدها به التكفيروالهجره تغيير نام داد. رهبري اين گروه را شكري احمد مصطفي به عهده داشت كه معتقد بود بايد پيروان خود را از شر جامعه جاهليه ( معصيت كار ) و اهل آن كه وي آنان را كافر مي دانست خلاص كند ( ) 10 از اين رومصطفي بر آن شد كه جامعه اي همبسته و متشكل از مومنان حقيقي بسازد كه الگويي تمام عيار از امت نبي مصطفي باشد كه در اين مرحله چهره اميري مستبد يافته بود به مهدي يا مسيحاي پيروانش تبديل شد. پيروان مصطفي مي خواستند ابتدا با تاسي به پيامبر، جمعي پرهيزگار، مبارز و قدرتمند ايجاد كنند آنگاه به جهاد اما برخيزند پس از آنكه 400 تن از اعضاي نهضت التكفير، بعد از ترور كردن وزير سابق مسائل ديني مصر دستگير شدند، اين طرح ناكام ماند. مصطفي و 4 تن ديگردر مارس اعدام 1978 شدند. ( ) 11 گرو الاخوان عربستان سعودي يكي ديگر از گروههاي انشعابي اخوان المسلمين بود كه در نوامبر 1979 (محرم 1400 ه. ق ) با اين اعتقاد كه با آغاز قرن پانزدهم هجري قمري مهدي ظهور خواهد كرد، بيت الله الحرام را اشغال كردند. جهيمن العتيبه رهبري الاخوان را به عهده داشت و محمدبن عبدالله قحطاني كه از بستگان سببي وي بود، خود را مهدي خواند; اما ادعاي مهدويت وي با پاسخ گارد ملي عربستان سعودي روبه رو شد و در جريان حمله اين نيروها به مسجدالحرام به قتل رسيد. الاخوان پيرو جهيمن اگرچه از محصولات فكري شيخ بن باز و اهل الحديث وي بودند، اما انشعابآنها از بن باز آنها را به مفارقت جويي از ] نهادهاي ديني [رسمي و مهدويت كشاند. اينان در نهايت با تصرف مسجدالحرام به مشروعيت رژيم سعودي حمله ور شدند. ( ) 12 انقلابيون جهادگر: در دهه 70 ميلادي شمار فزاينده اي از گروههاي اسلامي با اين توجيه كه رژيم هاي عربي نظامهاي جاهليه و از نظر اسلامي نامشروع هستند، نبرد با اين رژيم ها را شروع اين كردند گروههاي انقلابي برخلاف تكفيروالهجره والاخوان گرايش هاي مهدوي ندارند و خود را از شئون اجتماعي و معنوي جامعه جدا نمي كنند. اينان به جاي تكفير و انزوا، جهاد مسلحانه مستمري را عليه دولت ها پيش گرفته اند كه هدف آن ايجاد نظام اسلامي است. اين گروهها با روش اعتدالي اخوان المسلمين و شعبه هاي آن مخالفند. در دوره حكومت سادات بيش از ده گروه مبارز از درون شاخه هاي انشعابي اخوان المسلمين پديد آمد كه سه تاي آنها به دليل رفتار خشونت آميزشان مشهور شدند; تنظيم الجهاد يا سازمان جهاد; جماعت اسلامي، حزب التحريرالاسلامي يا حزبآزاديبخش اسلامي. تنظيم الجهاد انورسادات را در اكتبر ترور 1981كرد و با وجود سركوبهاي مكرر همچنان با دولت مصر مي جنگد. شيخ عمر عبدالرحمن رهبر روحاني اين گروه در سال 1995 به اتهام خشونت آفريني در نيويورك محاكمه و به زندان محكوم شد. حزبآزاديبخش اسلامي كه رهبري آن را فلسطيني ها به عهده داشتند پس از حمله به دانشگاه فني نظامي مصر در سال 1974 سركوبشد اما هسته هاي حزبي آن در برخي كشورها از جمله سوريه و ليبي و سرزمين هاي فلسطيني همچنان فعال ماندند. جماعت اسلامي گروه ديگري است كه مبارزه اش خشن تر و پايدارتر است. اين گروه در دهه 90 با حمله هاي مكرر به مسيحيان قبطي، مقامهاي دولتي، پليس و جهانگردان به عنوان دشمن درجه يك دولت مصر سربرآورد. اعضاي اين گروههاي اسلامي در جريان اشغال افغانستان توسط ارتش شوروي سابق، در كنار مجاهدين انقلابي تحت حمايت آمريكا مي جنگيدند تا با تجربه هاي نظامي به كشورهايشان بازگردند و رژيمهاي عربطرفدار آمريكا را بي ثبات كنند. ( ) 13 تعدادي از شاخه هاي انشعابي تندرو اخوان المسلمين در صدد تغيير وضع موجود در سرزمين هاي فلسطين سوريه و الجزاير برآمدند. حماس و جهاداسلامي از دهه 80 تاكنون در كرانه باختري، غزه و اسراييل با شگرد حمله هاي انتحاري به مصاف حكومت اسراييل اخوان المسلمين مي روند سوريه و برخي گروههاي اسلامي كوچكتر درسالهاي 79 به 82تا نبردي شتابزده با حافظ اسد رييس جمهوري اين كشور دست زدند وناكام شدند. اخوانيان سوريه حافظ اسد را به دليل وابستگي اش به فرقه علويون مشرك مي دانند. ( ) 14 در الجزاير پس از آنكه دولت نتيجه انتخابات سال 92 را كه در آن جبهه نجات اسلامي پيروز شده بود، باطل اعلام كرد، جنگ داخلي بين دولت و گروههاي اسلامي آغاز شد. ( ) 15 نهضت هاي اسلامي در هيچيك از كشورهاي عربي - اسلامي، نتوانسته اند از طريق انقلاب توده اي به سياق انقلاباسلامي ايران شبكه قدرت را به دست گيرند. تنها موردي كه تا حدودي مي توان آن را نمونه اي استثنايي ناميد، سودان است كه در آن جبهه ملي اسلامي به رهبري دكتر حسن الترابي از درون اخوان المسلمين سودان سربرآورد و به كمك كودتاي نظامي سال 89 توسط ژنرال عمرالبشير به قدرت رسيد. نمودار شماره يك: طيف هاي اسلامي - دنياگرايي اسلامي - توده گرايي اسلامي - جمعيت هاي خيريه اسلامي - روحانيت اسلامي - تصوف فعال - تصوف منفعل اسلام گرايي سياسي اهل تسنن - مهدويون انقلابي - اعتداليون - اخباريون سنت گرا - جهادگرايان انقلابي - تجديدنظرطلبان اصلاح گر - خردگرايان متجدد اهل تشيع - اعتداليون اصلاح طلب - مرجعيون انقلابي - اسلام رسمي [دولتي ] - شاخه هاي اصلي اسلام: سني، اثني عشري، اسماعيلي، زيدي، - نصيريه [عليون ]،، دروزها اباضيه نمودار شماره دو: سازمان هاي اسلام گرايان سياسي اهل تسنن مرام ديني سازمان كشور اخباريون سنت گرا ( سلفيه ) اهل الحديث ( وهابي ) عربستان سعودي و خليج فارس سلفيون عربستان سعودي انصارالسنته المحمديه مصر و سودان اعتداليون اخوان المسلمين مصر وجهان عرب اصلاح الاجتماعيه كويت حركت النهضه تونس جماعت الاسلاميه لبنان مهدويون انقلابي تكفيرولهجره مصر الاخوان عربستان سعودي جهادگرايان انقلابي تنظيم الجهاد مصر جماعت اسلامي مصر حزب التحرير جهان عرب حماس جهاد / اسلامي فلسطين اخوان المسلمين سوريه جبهه نجات اسلامي الجزاير جبهه ملي - اسلامي سودان تجديدنظرطلبان اصلاح گر اخوان الجمهوريون سودان حزب امت سودان خردگرايان متجدد انديشمندان منفرد -- و دانشگاهيان