Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761017-36945S1

Date of Document: 1998-01-07

شهر باستاني هگمتانه رخ مي گشايد به انگيزه يافته هاي نوين و ارزشمند تاريخي در تپه هاي باستاني شهر همدان حفاري ها نشانگر آن است كه همدان 12 قرت پيش از ميلاد وجود داشته و پايتخت مادها، هخامنشيان و اشكانيان بوده است ميان افسانه و واقعيت... يافته هاي نوين كاوشگران درتپه هاي شهر كنوني همدان نشانه هاي تازه اي از ساختارمعماري، پيشينه تاريخي و تمدن شهر باستاني هگمتانه را برملا كرده است. دستاوردهاي تازه كاوشگران سازمان ميراث فرهنگي برپاره اي فرضيات كه نشانه هاي شهرباستاني هگمتانه را نه در همدان بلكه مكان ديگري سراغ كرده بود، خط بطلان كشيده است. حاصل تلاش ها و پژوهش هاي اخير كارشناسان ميراث فرهنگي اين واقعيت را به اثبات رسانده كه همدان 12 قرن پيش از ميلاد وجود داشته است. آثار و نشانه هاي بدست آمده از كندوكاو تپه هاي هگمتانه در طول دهه هاي اخير آن چنان شگفت انگيز مي باشد، كه در آن افسانه وواقعيت در هم آميخته است. براي آگاهي بيشتر علاقه مندان ازيافته هاي جديد باستانشناسان ماحصل گفت وگو و تحقيق خبرنگار همشهري در همدان باآقاي دكتر رحيم صراف رئيس هيات باستان شناسي مستقر درتپه هگمتانه در گزارش حاضرارائه شده است. در اين گزارش همچنين ازنقطه نظرات آقاي سيدمحمد اميني رئيس ميراث فرهنگي استان همدان نيز بهره گرفته ايم. شهر همدان با مساحت 13 هزار وكيلومترمربع 552 وبا جمعيت چهارصد و يكهزار و دويست هشتاد و يك نفر مركز استان همدان است كه در طول دره وسيعي از دو سو در ميان كوههاي بلند و ارتفاعات الوند واقع شده است. حفاريها نشانگر آن است كه همدان 12 قرن پيش از ميلاد وجود داشته و پايتخت هخامنشيان مادها، و اشكانيان بوده است. نقشه كنوني شهر را 65 سال پيش كارل فريش مهندس آلماني طراحي كرده است كه بر اساس آن شهر داراي يك ميدان مركزي باارتفاع 80 متر است كه شش خيابان سي متري با زاويه 60 درجه از آن منشعب مي شود. اين شش خيابان شعاعهايي از يك دايره وسيع به شمار مي آيند و نواحي اطراف را به مركز شهر مي پيوندند. همدان شهري است كه حوادث تلخ و خونبار متعدد را تحمل كرده است; شكست ساسانيان درنهاوند ( ميلادي ) 686 و تصرف همدان به وسيله اعراب با ورودآل زيار از گيلان به همدان وبيرون راندن حكمران خليفه ( 931 ميلادي ) كه در برج و باروي محكم شهر دفاع مي كرد و قتل عام چهل هزار تن از سكنه بي دفاع شهر كه به تپه مصلي گريخته حمله بودند، سپاهيان چنگيز مغول درسال 1221 ميلادي اردو زدن تيمور در دشتهاي سرسبز همدان اشغال همدان توسط احمدپاشا والي عثماني در بغداد ( 1138 هـ. ق ) حمله، نادرشاه به همدان و بيرون راندن نيروهاي مهاجم عثماني، هجوم مجدد عثمانيها به همدان، عزيمت سپاهيان طهماسب دوم و اشغال دوباره شهر ( هـ. ق ) 1144 امضاء قراردادايران و عثماني درباره تعلق قطعي همدان به ايران هـ )ق )و 1145بسياري حوادث تلخ و خونبارديگر. با اين همه; همدان با بناهاي تاريخي همچون آرامگاه باباطاهر وبوعلي سينا، استرومرد خاي، گنبد علويان، گنجنامه، شيرسنگي، تپه توريستي عباس آباد، دهها مسجدوامامزاده قديمي و ديدني كه بعضا جزء آثار ملي اعلام شده هر سال پذيراي خيل مسافران تابستاني است. با پيشرفت حفاريهاي تپه هگمتانه و نمايان شدن شهري كه تاريخ را در قلب خود دارد قطعا مسافران بي شماري را به تماشاي خود خواهد كشاند ومي طلبد مسئولين اجرايي استان به فكر احداث هتل هاي بيشتري براي اين شهر باشند. تپه هگمتانه هسته مركزي شهر به طول حدود يك كيلومتر از شمال به جنوب و عرض پانصد متر از خاور به باختر در دل محله ها وكوچه هاي قديمي شمال شرقي شهرقرار گرفته، منتهي اليه جنوبيش فاصله زيادي با ميدان مركزي شهرندارد. در ضلع شرقي تپه كليساي ارامنه پيداست. كليساي گريگوريان استيان كه داراي ساختمان زيبايي است و با طي يك كوچه سربالايي و چند پيچ كوچك به آن كليساي مي رسي ديگر در سمت شمال است. لازم به يادآوري است كه در نيمه دوم قرن يازدهم هجري به هياتهاي مذهبي كاتوليك اجازه اقامت و استقرار در شهر همدان داده شد. ضلع شمالي تپه هگمتانه به كوچه عنابيها محدود مي شود، كوچه اي طولاني و پرپيچ و خم; دنباله اين كوچه با پيچ و خم تدريجي حدودضلع شمالي تپه هگمتانه را معين مي كند و بعد از صعود ازچند پله به خيابان اكباتان مي رسي. ازخانه هاي سمت جنوب كوچه عنابيها بقاياي باروي خشتي وديوارهاي سترگ سمت شمال قلعه شاه داراب كه مربوط به دوره هخامنشيان است پيداست. اما هرچه دقيق تر به هگمتانه نگاه مي كني كمتر چيزي مي يابي و با آن چه پولي بيبوس مورخ يوناني ق. م 204132 پس ازرويت آن نوشت زمين تا آسمان تفاوت دارد. در دامان كوه ارنتس شهر هگمتانه با قلعه و ارگ مستحكم و حيرت آوري قرار گرفته و قصر شاهي درون آخرين قلعه آن استوار گرديده و مساحت زمين زير كاخ شاهي در حدود 1300 مترمربع است. چوبهايي كه در آن به مصرف رسيده پوشيده از زر و سيم، درها و ستونها و رواقها با هزاران گونه كنده كاريها و نقش و نگارها آراسته شده است. يك تير عاري از زيور و يك ديوار بي پيرايه در آن كاخ يافت نمي شود، حتي كاشيهايي كه زينت بخش ازاره ها و ديوارهاي دروني مقر است با پوششي از آب نقره سيم اندود گشته و همه چوبها از جنس سرو و كاج است و حالا فقط بخشي از ديوارهاي خشتي، عهد عتيقش بر بالاي تپه هگمتانه باقي مانده، هر چند باپيشرفت حفاريهايي كه توسط گروه باستان شناسان ايران انجام مي شود شهر با همه امكاناتش در حال هويدا شدن است و آثاري كه طي سالها مكاشفه باستان شناسي در تپه هگمتانه پيدا شده شامل لوح، كوزه، بشقاب، گردن بند، زيرستونها و دهها مورد ديگر است افسوس كه غارتگران قبل از حاكميت مردم بر كشورشان ايران اسلامي دهها مورد از آثار كشف شده از اين تپه زينت بخش موزه هاي مارسل ويدال، متروپوليتن نيويورك، گورگيان نيويورك و مجموعه هاي شخصي يك انگليسي شده است. بر اساس متون تاريخي سلسله ماد توسط ديااكو تاسيس شد واين سلسله از 550 تا 750 قبل از ميلاد بر نواحي غرب ايران از بين النهرين تا قفقازحاكميت داشته است. در سالنامه هاي آشوري از مادها سخن به ميان آمده و گفته شده است اين قوم در مغرب و جنوب شرقي استور ساكن بوده و از ديااكو به عنوان مرشد و رهبر بلامنازع مادها ياد شده است. ديااكوعلاوه بر حكومت نقش عمده اي درايجاد آشتي و وفاق بين سران قوم ماد و طوايف اطراف داشته وهنگامي كه خطر جنگ و آتش افروزي بالا مي گرفت ديااكو قاضي و مروج امنيت و آرامش بوده است. هگمتانه در معني لغوي تجمع است و وجه تسميه اين لغت ازآنجا ناشي شده كه در مواقع لزوم و بروز خطر جنگ، نزاع وبلاياي طبيعي و در مراسم جشن ها، شادي، اعياد و مراسم مذهبي ووقوع مصيبت ها هگمتانه ميعادگاه و حلال مشكلات بوده است. در متون تاريخي از هگمتانه به عنوان پايتخت سلسله هاي هخامنشي، سلوكي، پارت ها وساسانيان نام برده شده و دراوايل ظهور اسلام و بعد از آن نيز اين شهر كانون سياست ودايره توجه حاكمان و سلسله هاي بعد از اسلام بوده است. در نيم قرن گذشته حفاري هايي درتپه نوشي جان ملاير - گودين تپه كنگاور - باباجان نورآبادلرستان و زيويه آذربايجان غربي در نزديكي تكاب انجام پذيرفت و آثار ارزشمندي از مادهابدست آمد اما متاسفانه به رغم همه كوشش ها هنوز اطلاعات ما درباره مادها و قوم ماد بسيار ضعيف است و به همين علت تپه هگمتانه همدان به كانون توجه ما و ديرين شناسان جهان تبديل شده است. براي نخستين بار يك محقق ديرين شناس انگليسي به نام كوئينر در سال 1881 ميلادي گفت هگمتانه باستاني همان تپه مدفون است كه در مركز همدان آرام گرفته است. جمعي از مورخان و باستان شناسان اين فرضيه را پذيرفته اند. جمعي نيز اين گفته راوينسون انگليسي را باور داشتند كه معتقد بود هگمتانه باستاني رابايد در حوالي تخت سليمان درآذربايجان غربي جستجو كرد و آقاي دمورگان رئيس هيات حفاري شوش براي بررسي اين نظريه به آن منطقه عزيمت كرد. او بعد از تحقيقات و مطالعات فراوان و با مقايسه قرائن و شواهد موجود نظريه راوينسون را رد كردو گفت فضاي موجود در تخت سليمان براي ايجاد يك شهر بزرگي با عظمت هگمتانه كافي نيست و نمي تواند مسقط الراس و مركز قوم بزرگي چون مادها باشد و بعد از آن همه توجهات ونظرات يكبار ديگر متوجه تپه هگمتانه همدان شد. همچنين در طول سالهاي اخير تعدادي اشياءزرين و سيمين مانند جام خنجر و نوعي ظرف آبه شكل نيم تنه شير ساخته شده و لوح هاي كتيبه دار به شكل غيرقانوني كشف و به خارج از كشور قاچاق شد و حفاران غيرمجاز اعلام كردند كه اين اشياءاز تپه هگمتانه همدان بدست آمده است و بخشي از اين اشياء درموزه هاي مجموعه مارسل ويدال - گورگيان نيويورك - برلن - متروپولتين نيويورك - يك مجموعه شخصي انگليسي - كاخ مرمر و ايران باستان نگهداري مي شود. ادامه دارد